«Giza sexualitate»: berrikuspenen arteko aldeak

Eskubideen helburua da pertsona orori, emakume zein gizon, giza garapenerako oinarrizkoak diren bi alderdi nagusiri, hots, sexualitateari eta ugalketari dagokienez gozamena, erabakitzeko gaitasuna, errespetua eta duintasuna bermatzea. Eskubide horiek aitortzeak harreman zuzena du [[Genero-parekotasun|genero-berdintasunarekin]] eta emakumeak ahalmentzearekin. Historian zehar, emakumeen sexu- eta ugalketa-eskubideak mugatuta egon dira etengabe, eta emakumeek ez dute aukerarik izan eskubide horiez gozatzeko. Sexu eta ugalketa eskubideek, besteak beste, seme eta alaba kopuruaren inguruko mehatxurik gabe erabakiak hartu ahal izateko gizakien eskubideari; eta informazioaren, hezkuntzaren eta hori lortzeko baliabideen eskuragarritasunari egiten diete erreferentzia. [[Beijingeko Emakumeen Mundu Batzarra|Beijingeko Emakumeen Mundu Batzarrean]] ([[1975]]) gaiak aurrera egin zuen eta emakumeek sexu inguruko gaietan dituzten eskubideak finkatu ziren.  Adibidez, emakumeek bazterketa, mehatxu eta indarkeriarik gabeko baldintzetan euren sexualitatea erabiltzeko eskubidea dutela onartu zen. <ref>{{erreferentzia|izena=Gilley, Brian|abizena=|urtea=2006|izenburua=Becoming Two-Spirit: Gay Identity and Social Acceptance in Indian Country.|argitaletxea=University of Nebraska Press|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=en}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=WHO {{!}} Gender and human rights|url=https://www.who.int/reproductivehealth/topics/gender_rights/sexual_health/en/|aldizkaria=WHO|sartze-data=2020-05-27}}</ref><ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=|izenburua=The Women’s Convention, Reproductive Rights, and the
Reproduction of Gender|argitaletxea=DUKE JOURNAL OF GENDER LAW & POLICY|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=en|url=https://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://en.wikipedia.org/&httpsredir=1&article=1189&context=djglp}}</ref>
[[Fitxategi:Anillo anticonceptivo.JPG|thumb|Eraztun antisorgailua|292x292px]]
 
=== Antisorgailuen estigma ===
 
=== Estigma eta aktibismoa HIES-epidemian ===
[[Fitxategi:Kondom gruen.jpg|thumb|291x291px]]
Estigma eta aktibismoa hies-epidemian HIESa ezagutu zen unetik bertatik izan dira tabu eta estigma. Gaitzak gizarteak baztertutako taldeei eragiten zien bereziki (gayak, [[heroina]]<nowiki/>zaleak) eta gorputzeko isurien bidez kutsatzen zen eta ez zegoen sendabiderik. Horiek ziren hasiera hartan zabaldu ziren mezuak, eta, geroztik, denbora horretan izugarri aurreratu bada ere, ikerketan eta tratamenduan, estigma ez da guztiz desagertu.
 
[[Oxitozina]], batzuetan "maitasunaren hormona" gisan ezagutzen dena, sexu bietan askatzen da sexu-harremanetan orgasmo bat lortzen denean. Oxitozina hurbileko harremanak izateko beharrezkoak diren pentsamendu eta portaeren kritika gisa iradoki da. Erditzean edo bularra ematean ere askatzen da hormona emakumeengan. [[Prolaktina|Prolaktinak]] eta oxitozinak esne-ekoizpena estimulatzen dute emakumeengan. Folikulua estimulatzen duen hormona ([[Hormona folikulu estimulatzaile|FSH]]) obulazioaren erantzulea da emakumeengan, obuluaren heldutasuna eragiten baitu; gizonengan esperma-ekoizpena estimulatzen du. Hormona luteinizatzaileak ([[LH (argipena)|LH]]) obulazioa eragiten du, arrautza heldu baten askapena. <ref>{{Erreferentzia|izena=Anne|abizena=Fausto-Sterling|izenburua=Sexing the Body: Gender Politics and the Construction of Sexuality|argitaletxea=Basic Books|hizkuntza=en|data=2008-08-04|url=https://books.google.com/books?id=-976qhsz7A4C|isbn=978-0-7867-2433-8|sartze-data=2020-05-27}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Carol K.|abizena=Sigelman|izenburua=Life-Span Human Development|argitaletxea=Cengage Learning|hizkuntza=en|abizena2=Rider|izena2=Elizabeth A.|data=2011-01-01|url=https://books.google.com/books?id=8smBuRecmDsC&pg=PT480|isbn=978-1-111-34273-9|sartze-data=2020-05-27}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Theresa|abizena=Hornstein|izenburua=Biology of Women|argitaletxea=Cengage Learning|hizkuntza=en|abizena2=Schwerin|izena2=Jeri Lynn|data=2012-01-01|url=https://books.google.com/books?id=ibgKAAAAQBAJ&pg=PA205|isbn=978-1-285-40102-7|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
==== Gizonezkoen AnatomieAnatomia eta ugalketa-sistema ====
Gizonek ere barneko eta kanpoko genitalak dituzte, ugalketaren eta sexu-harremanen erantzuleak direnak. Espermatozoideen ekoizpena ere ziklikoa da, baina emakumeen obulazio-zikloan ez bezala, esperma-ekoizpenaren zikloan egunero milioika espermatozoide sortzen ari dira etengabe.
 
== Erotismoa ==
Erotismoak sexualitatearekin zerikusia duen guztia adierazten du, ez bakarrik sexu-ekintza fisikoarekin zerikusia duena, baita haren proiekzio guztiak ere (artea, pintura, literatura, musika… ); beraz, libidoarekin batera ikus daiteke. Erotismoa gure eremu libidikotik datorren guztia da, eta sexuarekin eta maitasun erotikoarekin lotuta dago. Adjektibo erotikoak adierazten digu jorratu beharreko gaia sexuarekin lotuta dagoela, aipatzen duen substantiboaren arabera, adibidez, pintura erotikoa edo moda erotikoa.
[[Fitxategi:Promises promises poster 01.jpg|thumb|326x326px357x357px]]
 
=== Pornografia ===
75

edits