«Giza sexualitate»: berrikuspenen arteko aldeak

135 bytes added ,  Duela 7 hilabete
 
== Ter<nowiki/>minoak eta etimologia ==
Sexu hitza <nowiki/>[[latin]]<nowiki/>ezko ''sexus'' hitzetik dator, ''sectus'' hitzetik, "[[Sekzio (argipena)|Sekzioa]]", "[[Bereizketa|Ber]]<nowiki/>[[Bereizketa|eizketa]]", [[greziera]]<nowiki/>zko ''genos'' hitzetik (hortik ere [[genitaltasuna]] eratorria), eta lehen aldiz [[Zizeron|Ziz]]<nowiki/>[[Zizeron|eron]]<nowiki/>en [[De inventione I|De inventione]] <nowiki/>[[De inventione I|I]] lanean erabilia agertzen da.
 
== Orientazio eta indentiateindentitate sexuala ==
Sexu-orientazioaren definizioetan, tradizioz, beste sexuko pertsonenganako erakarpena<nowiki/> ([[heterosexualitate]]<nowiki/>a), sexu berarekiko erakarpena ([[homosexualitate]]<nowiki/>a) eta bi sexuekiko erakarpena ([[bisexualitate]]<nowiki/>a) sartzen dira; aldiz, [[asexualitatea]] sexu-orientazioko laugarren kategoriatzat hartzen dute ikertzaile batzuek eta ohiko sexu-orientazio eza gisa definitu da. Asexualek erakarpen gutxi edo batere ez dute beste pertsona batzuekiko. Hau, sexu-orientazio eza gisan har daiteke. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Asexuality|argitaletxea=Springer-Verlag|url=http://dx.doi.org/10.1007/springerreference_306862|sartze-data=2020-05-27|encyclopedia=SpringerReference}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Anne T.|abizena=Vo|izenburua=Toward a Conceptual Understanding of Evaluative Thinking|orrialdeak=29–47|abizena2=Schreiber|abizena3=Martin|izena2=Jacob S.|izena3=Ashley|data=2018-04-16|url=http://dx.doi.org/10.1002/ev.20324|aldizkaria=New Directions for Evaluation|alea=158|zenbakia=2018|issn=1097-6736|doi=10.1002/ev.20324|sartze-data=2020-05-27}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Asexuality: prevalence and associated factors in a national probability sample {{!}} Journal of Sex Research {{!}} Find Articles|data=2012-05-13|url=https://web.archive.org/web/20120513004558/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2372/is_3_41/ai_n6274004/|aldizkaria=web.archive.org|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
 
==== Heterosexuala eta monogamoa ====
[[Fitxategi:Heterosexuality symbol.svg|thumb|Sinbolo heterosexuala]]
Sexu-orientazio gisa, heterosexualitatea honako hau da: "Sexu desberdineko pertsonenganako erakarpen emozional, [[erromantiko]] eta/edo sexualen eredu iraunkorra"; era berean, "[[Sexu erakarpen|erakarpen]] horietan, lotutako portaeretan eta atrakzio horiek partekatzen dituzten [[pertsona-komunitate]] bateko kide izatean oinarritutako pertsona baten [[identitate-zentzua]]<nowiki/>ri egiten dio erreferentzia". Bisexualitatearekin eta homosexualitatearekin batera, heterosexualitatea sexu-orientazioaren hiru kategoria nagusietako bat da heterosexual-homosexual kontinuoaren barruan. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Answers to your questions for a better understanding of sexual orientation and homosexuality|hizkuntza=en|url=http://www.apa.org/topics/lgbt/orientation.aspx|aldizkaria=https://www.apa.org|sartze-data=2020-05-27}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|data=2013-08-08|url=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|aldizkaria=web.archive.org|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
 
=== Sexu-disfuntzioak eta sexu-arazoak ===
Pertsonen arteko larritasun eta zailtasun nabarmenak eragiten dituzte. Sexu-disfuntzioak nahaste fisiko edo psikologikoen ondorio dira. Arrazoi fisikoak hormona-desoreka, [[Diabetes|diabetesa]] eta bihotzeko gaixotasunak dira, besteak beste. Arrazoi psikologikoak berriz, [[Estres|estresa]], [[Antsietate-nahasmendu|antsietatea]] eta [[Depresio|depresioa]] dira. Sexu-disfuntzioak gizonei eta emakumeei eragiten die. Emakumeentzako sexu-arazoen lau kategoria nagusi daude: desioaren nahasteak, kitzikapen-nahasteak, arazo organikoak eta sexu-minaren nahasteak. Sexu-desiraren nahastea pertsona batek sexu-desira ez duenean gertatzen da, hormona-aldaketen, depresioaren eta haurdunaren ondorioz. Kitzikapenaren nahastea sexu-disfuntzio femeninoa da. Eszitazio-nahasteak bagina-lubrifikaziorik eza adierazten du. Gainera, odol-fluxuaren arazoek eragina izan dezakete eszitazioaren nahastean. Orgasmorik eza, [[anorgasmia]] ere esaten zaiona, beste sexu-disfuntzio bat da emakumeengan. Anorgasmia asaldura sexualak eragindako antsietatea bezalako nahaste psikologikoak dituzten emakumeetan gertatzen da. Sexu-asaldura pelbis-masaren, orbain-ehunaren, sexu-transmisiozko gaixotasunaren eta abarren ondorio izan daiteke. <ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=|izenburua=The Journal of Sexual Medicine|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=2050-1161|hizkuntza=}}</ref><ref name=":2">{{Erreferentzia|izenburua=Female Sexual Dysfunction|hizkuntza=en|url=https://www.webmd.com/women/guide/sexual-dysfunction-women|aldizkaria=WebMD|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
Gizonek ere hiru sexu-nahaste komun dituzte: sexu-desira, eiakulazioaren nahastea eta erekzioaren disfuntzioa. Gizonen sexu-desirarik eza libidoa galtzeagatik gertatzen da, testosterona txikia izateagatik. Badira faktore psikologikoak ere, hala nola antsietatea eta depresioa. Hiru eiakulazioaren nahaste mota daude: eiakulazio atzerakoia, eiakulazio atzeratua, eiakulazio goiztiarra. Erekzio-disfuntzioa koitoan erekzio bat izateko eta mantentzeko ezintasuna da. <ref name=":2" /><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Sexual Problems in Men|hizkuntza=en|url=https://www.webmd.com/men/guide/mental-health-male-sexual-problems|aldizkaria=WebMD|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
=== Sexu-transmisiozko gaixotasunak ===
Sexu-transmisiozko infekzioak edo sexu-transmisiozko gaixotasunak, lehenago gaixotasun benereoak (termino hau ez egokitzat hartzen gaur egun) sexu-bidetik jasotzen dira. Kontaktu intimoagatik trasmititzen dira eta koitoan zehar kutsatu ahal da, musuengatik, azala eremu infektatu batekin edo ultzerekin ukituz, eta ahoan, uzkian edo genitaletan urradura txikiak eginez, ahoko, uzkiko edo genitaleko sexua praktikatuz; uretrako, endokerbikaleko, baginako, ondesteko edo faringeko epitelioen gainazalari itsats dakizkiokeen mikroorganismoengatik gertatzen da hori.
[[Fitxategi:An introduction to dermatology (1905) Pediculus pubis 50x.png|thumb|Pediculus pubis]]
 
Tratamendurik ez duten gaixotasun batzuek kalte iraunkorrak eragin ditzakete ([[Antzutasun|antzutasuna]], [[hipoakusia]], arazo kardiobaskularrak, [[umetoki-lepoko minbizia]] edo, kasu batzuetan, heriotza). Haurdunaldian edo erditze-lanean ere transmititu ahal dizkio amak umeari.
 
75

edits