«Giza sexualitate»: berrikuspenen arteko aldeak

10.486 bytes added ,  Duela 7 hilabete
 
== Erlijioa ==
Erlijio batzuetan, portaera sexuala espiritualtzat hartzen da nagusiki. Beste batzuetan, batez ere fisikoa da. Erlijio batzuetan ez dago fisikoaren eta espiritualaren arteko bereizketarik, eta beste erlijio batzuetan, berriz, giza sexualitatea espiritualaren eta fisikoaren arteko aldea osatzeko modu gisa ikusten da. <ref>{{Erreferentzia|izena=Published:|abizena=Mar 25|izenburua=The HIV/AIDS Epidemic in the United States: The Basics|hizkuntza=en-US|abizena2=2019|data=2019-03-25|url=https://www.kff.org/hivaids/fact-sheet/the-hivaids-epidemic-in-the-united-states-the-basics/|aldizkaria=KFF|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
[[Kontserbadore]] erlijioso askok, batez ere erlijio [[abrahamiko]]<nowiki/>ek eta [[Kristautasun|kristautasuna]]<nowiki/>k, sexualitatea portaera-terminoetan ikusteko joera dute (adibidez, homosexualitatea edo heterosexualitatea da norbaitek egiten duena), eta bisexualitatea erako sexualitate batzuek ezikusiarena egiteko joera dute horren ondorioz. Kontserbadore horiek homosexualentzako [[Zelibatu|zelibatua]] sustatzeko joera dute, eta sexualitatea [[konbertsio-terapia]]<nowiki/>ren edo [[Otoitz|otoitza]]<nowiki/>ren bidez alda daitekeela eta gay ohi bihurtu daitekeela sinesten dute. Homosexualitatea gaixotasun mental mota moduan ere ikusten dute, [[kriminal]]<nowiki/>izatu behar den zerbait, [[aitatasun]] ez-eraginkorrak eragindako [[abominazio]] immoral bat, eta sexu bereko ezkontza gizartearentzako [[mehatxu]] moduan ikusten dute. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=IWG Gaming – Blend In|hizkuntza=en-US|url=https://www.iwgonline.org/|sartze-data=2020-05-27}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Six belief systems regarding homosexuality and bisexuality|hizkuntza=en|url=http://www.religioustolerance.org/hom6beli.htm|aldizkaria=www.religioustolerance.org|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
Bestalde, [[Liberalismo|liberal]] erlijioso gehienek sexualitatearekin lotutako etiketak definitzen dituzte, erakarpen sexualari eta auto-identifikazioari dagokienez. Era berean, sexu beraren jarduera moralki neutroa dela ikus dezakete, eta legez onargarria dela kontrako sexuaren jarduera gisa, [[Buruko gaitz|buruko gaitza]]<nowiki/>rekin loturarik izan gabe, genetikoki edo ingurumenaren aldetik sortua (baina ez hezkuntza txarraren ondorioz), eta finkoa. Sexu bereko ezkontzaren alde ere egiten dute.
 
=== Kristautasuna ===
 
==== Eliza Katoliko Erromatarra ====
[[Erromatar Eliza Katolikoa|Eliza Katoliko Erromatarra]]<nowiki/>k sexualitatea "noblea eta duina" dela irakasten du, baina [[lege naturala]]<nowiki/>ren arabera erabili behar dela. Hori dela eta, [[sexu-jarduera]] oro gizon baten eta emakume baten arteko ezkontzaren testuinguruan gertatu behar da, eta ez da kontzepzioaren posibilitatetik dibortziatua izan behar. [[Sexu-forma]] gehienak, sortzeko aukerarik gabe, berez [[desorden]]<nowiki/>atutzat eta [[bekatu]]<nowiki/>zkotzat jotzen dira, hala nola [[antisorgailu]]<nowiki/>en erabilera, [[Masturbazio|masturbazioa]] eta ekintza homosexualak.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Expanding two belief systems regarding homosexuality to six|url=http://www.religioustolerance.org/hom7beli.htm|aldizkaria=www.religioustolerance.org|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
==== Anglikanismoa ====
[[Eliza Anglikanoa]]<nowiki/>k erakusten du giza sexualitatea maitasunezko [[Jainko]] baten [[Opari|oparia]] dela, gizon baten eta emakume baten artean egoteko diseinatua, ezkontzaren bizitza osorako batasun [[Monogamia|monogamo]]<nowiki/>an. [[Kristo]]<nowiki/>k eskainitako zelibatua ere ikusten du. Dioenez, erakarpen sexual bera duten pertsonak Jainkoak maite ditu eta [[Kristoren Gorputz]]<nowiki/>eko kide oso gisa hartzen dituzte; Elizaren zuzendaritzak, berriz, ikuspuntu ugari ditu homosexualen adierazpen eta antolamenduari dagokionez. Sexualitatearen zenbait adierazpen bekatuzkotzat hartzen dira, hala nola "[[promiskuitate]]<nowiki/>a, prostituzioa, [[intzestu]]<nowiki/>a, pornografia, [[pedofilia]], [[sexu-portaera harraparia]] eta [[Sadomasokismo|sadomasokismoa]] (heterosexuala eta homosexuala izan daitekeena), adulterioa, [[emazteen aurkako indarkeria]] eta [[emakumeen zirkunzisioa]]". Eliza kezkatuta dago gazteei sexualki parte hartzeko presioa egiten dielako, eta [[abstinentzia]] sustatzen du.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Catechism of the Catholic Church - The sixth commandment|url=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s2c2a6.htm|aldizkaria=www.vatican.va|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
==== Ebanjelikalismoa ====
Sexualitateari dagokionez, [[Eliza ebanjeliko]] batzuek [[birjintasun-konpromisoa]] sustatzen dute ebanjelioko [[kristau]] gazteen artean, eta gonbidatu egiten dituzte zeremonia publiko batean [[sexu-abstinentzia]]<nowiki/>ra konprometitzera, kristau ezkondu arte. Promesa hau, askotan, [[purutasun eraztun]] batek sinbolizatzen du.
 
Eliza ebanjelikoak, heldu gazteak eta bikote ezkongabeak goiz ezkontzera animatzen dituzte, Jainkoaren borondatearen araberako sexualitatea bizitzeko. <ref>{{Erreferentzia|izena=Anglican Communion|abizena=Office|izenburua=Anglican Communion: Section I.10 - Human Sexuality|hizkuntza=en|url=http://www.anglicancommunion.org/resources/document-library/lambeth-conference/1998/section-i-called-to-full-humanity/section-i10-human-sexuality.aspx|aldizkaria=Anglican Communion Website|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
Eliza batzuk gai honen inguruan diskretuak diren arren, [[Ameriketako Estatu Batuak|AEB]]<nowiki/>ko eta [[Suitza]]<nowiki/>ko beste eliza ebanjeliko batzuek sexualitate gogobetegarriaz hitz egiten dute, Jainkoaren opari bat bezala eta ezkontza kristau harmoniatsu baten osagai gisa, [[Gurtzapen|gurtza]] edo [[hitzaldi]] zerbitzuetan emandako mezuetan. [[Liburu ebanjeliko]] eta [[webgune]] asko gaian espezializatuta daude. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Baptists encourage marrying younger|hizkuntza=en|url=https://www.tennessean.com/story/news/religion/2014/08/12/southern-baptists-double-marriage/13894197/|aldizkaria=The Tennessean|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
Eliza ebanjelikoetan homosexualitatearen pertzepzioak askotarikoak dira. Liberal izatetik kontserbadore izatera doaz.
 
=== Islama ===
[[Islam|Islama]]<nowiki/>ren arabera, [[sexu-desira]] berezko inpultsoa da, eta ez da ezabatu behar, nahiz eta ez den onartzen sexu askearen kontzeptua; inpultso horiek arduraz bete behar dira. Ezkontza ekintza ontzat jotzen da; ez du ibilera espirituala oztopatzen. [[Korana]]<nowiki/>ren barruan ezkontzarako erabiltzen den hitza nikah da, literalki sexu-harremanak esan nahi dituena. Sexualitate islamikoa [[jurisprudentzia]] sexual islamikoaren bidez mugatzen bada ere, ezkontzaren barruan [[plazer sexuala]] nabarmentzen du. Onargarria da gizon batek emazte bat baino gehiago izatea, baina emazte horiek zaindu behar ditu fisikoki, [[mental]]<nowiki/>ki, emozionalki, [[Finantzazio|finantzario]]<nowiki/>ki eta espiritualki. [[Musulman]]<nowiki/>ek uste dute sexu-harremana behar emozionalak eta fisikoak asetzen dituen [[adorazio]]-ekintza bat dela, eta haurrak sortzea gizakiek Jainkoa sortzen lagun dezaketen modu bat dela, eta Islamak zelibatua adoregabetzen du behin pertsona bat ezkonduta dagoenean.
 
Hala ere, homosexualitatea erabat debekatuta dago Islamean, eta [[abokatu]] musulman batzuek homosexualak hil egin behar direla iradokitzen dute. Bestalde, batzuek argudiatzen dute Islamak sexuaren ikuspegi irekia eta [[Ludiko|ludikoa]] duela ezkontzaren barruan dagoen bitartean, [[lizunkeria]]<nowiki/>rik, [[gotorleku]]<nowiki/>rik eta adulteriorik gabe.
 
Musulman askorentzat, Koranari erreferentzia egiten dion sexuak adierazten du senarraren eta emaztearen arteko ezkontza-kontratuarekin bat egiten duen musulmanen ezkontza-etxe batek, ezkontza-etxearen pribatutasunaren barruan, sexu-ekintza heterosexualez gozatu behar duela, ezkontza monogamo edo poligamo baten barruan.<ref>{{Erreferentzia|izena=Emma|abizena=Green|izenburua=The Warrior Wives of Evangelical Christianity|hizkuntza=en-US|data=2014-11-09|url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2014/11/the-warrior-wives-of-evangelical-christianity/382365/|aldizkaria=The Atlantic|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
=== Judaismoa ===
[[Judaismo]]<nowiki/>aren arabera, ezkontza barruan gizonaren eta emakumearen arteko sexua [[sakratu]]<nowiki/>a da eta gozatu egin behar da; zelibatua bekatuzkotzat hartzen da.
 
=== Hinduismoa ===
[[Hinduismo]]<nowiki/>ak sexua senar-emazteen artean bakarrik dela egokia nabarmentzen du, non [[sexu-bulkada]]<nowiki/>k [[sexu-plazera]]<nowiki/>ren bidez asetzea ezkontzaren betebehar garrantzitsua den. Ezkondu aurreko edozein sexuk [[garapen intelektuala]] oztopatzen duela uste da, batez ere jaiotzaren eta 25 urtekoen artean, [[brahmazharya]] dela esaten baita, eta hori saihestu egin behar da. [[Kama Sutra]] (plazer sentsualak) bizitzako lau [[purushartha]] edo objektiboetako bat da ([[dharma]], [[artha]], [[kama]] eta [[moksha]]). Kama Sutra indiarrak partzialki tratatzen ditu sexu-harremanak; ez da lan sexuala edo erlijiosoa soilik. <ref>{{Erreferentzia|abizena=ydha001|izenburua=Sex in reference to The Quran|hizkuntza=en|data=2015-10-22|url=https://lifeinsideislam.wordpress.com/2015/10/22/sex-in-reference-to-the-quran/|aldizkaria=lifeinsideislam|sartze-data=2020-05-27}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=BBC - GCSE Bitesize: Hindu views|data=2014-01-31|url=https://web.archive.org/web/20140131225017/http://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/rs/relationships/hiloveandsexrev1.shtml|aldizkaria=web.archive.org|sartze-data=2020-05-27}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Kama Sutra - Footnotes|hizkuntza=en-GB|url=http://www.indrasinha.com/books-2/kama-sutra/|sartze-data=2020-05-27}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Janell|abizena=Carroll|izenburua=Sexuality Now: Embracing Diversity|argitaletxea=Cengage Learning|hizkuntza=en|data=2009-01-29|url=https://books.google.com/books?id=5f8mQx7ULs4C&pg=PA7|isbn=978-0-495-60274-3|sartze-data=2020-05-27}}</ref>
 
=== Shikismoa ===
[[Sikhismo]]<nowiki/>ak [[kastitate]]<nowiki/>a garrantzitsutzat hartzen du, [[Sikhismo|sikhe]]<nowiki/>k, [[Waheguru]]<nowiki/>ren txinparta jainkotiarra, banako bakoitzaren gorputzaren barnean dagoela uste baitute, eta, beraz, norberak garbi mantentzea garrantzitsua da. Sexu-jarduera bikote ezkonduetara mugatzen da, eta ezkontzaz kanpoko sexua debekatuta dago. Ezkontza Wahegururekin hartutako konpromiso gisa ikusten da, eta konpainia espiritualaren parte ikusi behar da. Monogamia sikhismoan sakonki nabarmentzen da. Bizitzeko beste edozein modu adoregabetzen da, zelibatua eta homosexualitatea barne. Hala ere, beste erlijio batzuekin alderatuta, sikhismoaren sexualitatearen auzia ez da funtsezko garrantzitzat hartzen.
 
== Kultura ==
75

edits