«Igeriketa (kirola)»: berrikuspenen arteko aldeak

476 bytes added ,  Duela 10 hilabete
ez dago edizio laburpenik
 
== Igeriketari lotutako kirolak ==
OnartuIgeriketaren Nazioarteko Federazioak onartu eta arautzen dituen igerilekuko kirolak lau dira: igeriketa, [[igeriketa sinkronizatu]]a, [[tranpolin jauzi|jauzi]]ak eta [[waterpolo]]a. Beste kirol espezialitate batzuk ere badira ur-ingurunean garatzen direnak.
 
== Historia ==
Jakin ez dakigu igeri egitea noizko kontua den, eta lehen nola egiten zuten igerian ere ez dakigu, baina gizakiaren eta uraren arteko harremana haren sorreraren unetik beretik dator; izan ere, biziraupeneko zein boterea izateko baliabidea zen, edo jolasteko zein plazera eskuratzeko modua, eta lehiarako tresna ere izan da, gure garaiotatik askoz hurbilago bada ere.
 
Lehiak uhaska, urmael, ibai edo portuetan egiten zituzten, lehenbiziko igerilekuak eraiki zituzten arte. Instalazio hauek neurri desberdinekoak izaten ziren, harik eta Amateur Igeriketaren Nazioarteko Federazioak neurriak arautu zituen arte; gaur egun, 50 metro edo 25 metrokoak dira [[Europa|Europan]] ([[Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetan]], berriz, 25 [[Yarda|yardakoak]] erabiltzen dituzte, baina Nazioarteko Federazioak ez ditu onartu).
 
[[1875|1875ean]], [[Matthew Webb]] kapitainak igerian zeharkatu zuen [[Mantxako kanala]].<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Seis cruces a nado épicos, desde el Canal de la Mancha hasta el Canal Gowanus|hizkuntza=es-MX|data=2018-08-09|url=https://www.ngenespanol.com/el-mundo/personas-que-cruzaron-el-canal-de-la-mancha/|aldizkaria=National Geographic en Español|sartze-data=2020-05-13}}</ref> [[1896|1896an]], [[1896ko Udako Olinpiar Jokoak|Grezian izan ziren lehenbiziko Joko Olinpikoak]] zirela aprobetxatuz, estreinako igeriketa probak egin zituzten, nahiz eta partaidetza handirik ez izan. [[1900|1900az]] geroztik, [[Bizkar-igeriketa|bizkar-igeriketako]] eta estilo libreko probak jarri zituzten, eta azkeneko hauetanhorietan igerilari bakoitzak bere estiloak proba zitzakeen; halaz, estiloak bizkor aldatuz joan ziren. [[1930eko hamarkada|Hogeita hamarreko urteetan]] zehar modu librean egiten zuten igeri, eta igerilari gehienek [[crawl]], [[bizkar-igeriketa]] -besoak–besoak aldi berean ateraz uretatik-uretatik– eta [[bular-igeriketa]] lantzen zuten; azken honetan, igerilari batzuek beso biak aldi berean ateratzen zituzten uretatik, eta polemika handiak sortu ziren; gorabehera asko sortzen ari zelarik, eta ikusita igerilariak baztertzen ari zirela bular-igeriketa klasikoa ''tximeleta erako bular-igeriketa'' iraultzaile horretara igaroz, Nazioarteko Federazioak erabaki zuen estilo berri hori arautzea, eta [[1953|1953az]] geroztik estilo berri horri ''tximeleta igeriketa'' esaten diogu.
 
Lehiako igeriketak txapeldun handiak eman ditu, eta hauek jarraitu beharreko eredu bihurtu dira mundu osoko igerilari askorentzat;. [[Duke Kahanamoku]] hawaiiarrak, [[1912ko Udako Olinpiar Jokoak|Stockholmgo (1912)]] eta [[1920ko Udako Olinpiar Jokoak|Amberesko (1920)]] olinpiadetan txapeldun izandakoak, crawl estiloa erakutsi zuen. Geroago, eta geroago [[Johnny Weissmuller|J. Weissmuller]] jarri zuten betiko txapeldun handienen mailan,; zeizan ere, txapeldun olinpikoa izan zen, munduko errekor pila bat ondu zuen, gainera,eta mundu osoan jarraitzaileak lortu zituen jarraitzaileak, are gehiago [[Tarzan the Ape Man (1932ko filma)|Tarzanen filmetan]] protagonista izateaz geroztik.
 
1912an dagoeneko emakumeak ari ziren Joko Olinpikoetako lehietan, eta ordurako urte asko zeramaten erakustaldi eta lehia desberdinetan parte hartzen. Pixkanaka-pixkanaka, igeriketa kirol olinpiko bihurtu zen, eta igerilarien helburu nagusia Olinpiadetako urrea eskuratzea zen, horixe izaki saririk preziatuena;. [[1972ko Udako Olinpiar Jokoak|1972an]] mutil amerikar batek eta emakume australiar batek une ezin garrantzitsuagoa markatu zuten mundu mailako igeriketan, jende guztiaren arreta bereganatuz;. [[Shane Gould]] australiar neskatoak hiru proba irabazi zituen, eta zilarra eta brontzea eskuratu zituen beste bitan, 15 urte besterik ez zuela;. [[Mark Spitz|Mark Spitzek]], berriz, [[1968ko Udako Olinpiar Jokoak|Mexiko 68an]] dagoeneko domina bat lortua zuenak, iragarri zuen urrezko zazpi domina eskuratuko zituela; iragarpenaren berria mundu osoko prentsara heldu zen; Spitzek, sekula ikusi gabeko dohainak zituela, bete egin zuen iragarritakoa, eta igeriketa beste kirol guztien gainetik agertu zitzaigun;. halazHalaz, bide batez, Spitzek etengabeko bilakaeran murgilarazi zuen igeriketa modernoa, maila guztietan ere eguneroko praktika bihurtuz. IgeriketakHurrengo aurreraurteetan, segitzenigerilari zuen,garrantzitsuak etaizan hortxe dituguziren, bakarbesteak batzuk besterik ez aipatzekobeste, [[Kornelia Ender]] alemaniarra, hirurogeita[[1970eko hamarrekohamarkada|1970eko Igeriketanhamarkadako]] igeriketan nagusi izan zena; [[Roland Matthes]], bizkar-igerilari alemaniarra, bere estilo eta dotoreziaz bizkar estiloa egungo mailara ekarri zuena; eta [[Matt Biondi|Mat Biondi]], olinpiadetanOlinpiadetan zortzi domina bildu zituena, hainbat mundu errekorrekin batera [[1980ko hamarkada|80ko urteetan]] zehar.
 
[[1907|1907an]] [[Club NataciónNatació Barcelona]] sortu zen. Fundazio honetatikhorretatik aurrera, hainbat talde hasi zen gauza bera egiten [[Espainia|Espainiar Estatuan]], eta beste klub batzuk sortu zituzten hala kostaldean nola barrualdean; klub aipagarrienen artean daude, besteak beste, C.N. Sabadell, Real Canoe, C.N. metropoleMetropole, C.N. Barcelona, C.N. mediterraniMediterrani, baina guztira 800 klub baino gehiago biltzen dira, gaur egun, [[Igeriketaren Espainiar Federazioa|Igeriketaren Espainiar Federazioan]] (RFEN).
 
== Kirol espezialitateak ==
81

edits