«Hiri-parke»: berrikuspenen arteko aldeak

815 bytes added ,  Duela 1 urte
ez dago edizio laburpenik
[[Fitxategi:Parque Urbano do Jamor by Juntas 3734.jpg|thumb|274x274px272x272px]]
<br />
[[Fitxategi:Parque Urbano do Jamor by Juntas 37.jpg|thumb|274x274px]]
'''Hiri-parkea''' (lorategi publikoa, udal-parkea edo parke publikoa ere deitua) [[hirigunean]] dagoen [[Parke|parkea]] da, jolas-eremua eta berdegunea eskaitzen dituena. Oro har, [[Diseinu|diseinua]], [[Operazio (argipena)|operazioa]] eta mantentze-lanak, tokian tokiko [[Udal|udalaren]] esku egoten dira. Aldizka, parke-mota hauetan jolas-guneak, bidezidorrak, berdegune zabalak, komun publikoak eta abar sartzen dituzte, [[Aurrekontu|aurrekontuaren]] eta eskura dauden ezaugarri naturalen arabera.<ref>{{Erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=2008|izenburua=Los servicios públicos de empleo en Europa y en los Estados Unidos; La inspección de trabajo y Seguridad Social en Europa y en los Estados Unidos; El contencioso laboral en Europa y en los Estados Unidos; La gestión de la Seguridad Social en Europa y en los Estados Unidos; El contencioso de la Seguridad Social en Europa y en los Estados Unidos|argitaletxea=Netbiblo|orrialdea=|orrialdeak=53–112|ISBN=|hizkuntza=|url=http://dx.doi.org/10.4272/978-84-9745-562-6.ch2|aldizkaria=Fundamentos de dereho comunitario y comparado, europeo y norteamericano, del Trabajo y de la Seguridad Social. 2 ED|isbn=978-84-9745-562-6|sartze-data=2020-04-28}}</ref>
 
 
== Jatorria ==
[[XVII. mendea|XVII. mendera]] arte, lorategiak, utilitarioak edo aisialdikoak, gizarte-klase altuenentzat esklusiboak ziren. [[Pribilegio|Pribilegiozko]] batzuek, abadiek eta [[Aristokrazia|aristokratek]] baino ez zituzten. Lorategi pribatu horiek gutxinaka publiko murritz bati irekitzen joan ziren. Hala ere, ezin zenez bertara sartu, biztanleak [[Harresi|harresietatik]] hurbil igarotzen ziren.
Hiri-parkeen ideia, herritarren gozamenerako espazio ireki gisa ulertuta, XIX. mendean sortu zen —gutxienez Europan eta Estatu Batuetan—, eta [[mugimendu higienista]] deritzonetik dator. [[Industria Iraultza|Industria Iraultzaren]] garaian, [[hiri]] handietako biztanle-kopuruak gora egin zuen. Herritarren ehuneko handi baten eguneroko [[Bizimodu xume|bizimodua]] [[bizi-kalitate]] apalekoa zen, baldintza osasungaitzekoa, eta zuhaitzez edo landarez betetako eremuetara iristeko aukera oso mugatua zen. Hala, [[Pentsamendu|pentsamendu-korronte]] hori izan zen gaur egun edozein hiritako [[eraikuntza]] berria markatzen duten bi kontzeptuak lotu zituen lehena: berdeguneak eta [[ongizate]] fisiko eta psikologikoa.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Parques urbanos, mucho más que el 'pulmón' de las ciudades|hizkuntza=es|url=https://www.iberdrola.com/medio-ambiente/parques-urbanos|aldizkaria=Iberdrola|sartze-data=2020-04-28}}</ref>
 
 
[[1789]]. urtetik aurrera, [[Frantziako Iraultza|Frantziako Iraultzaz]] geroztik, aristokrazia eta [[Klero|kleroen]] [[jauregi]] eta hiri-etxen ateak herriari zabaldu ziren. Bertako lorategien natura ordetatua edo oparotasun piktorikoak herria harritu zuen. Erabat edo partzialki kontserbatutako ondasun nazionalak zituzten, eta lorategi pribatu handi horiek jendearen eskura zeuden.
 
 
Hiri-parkeen ideia, herritarren gozamenerako espazio ireki gisa ulertuta, [[XIX. mendea|XIX. mendean]] sortu zen —gutxienez [[Europa|Europan]] eta Estatu Batuetan—, eta [[mugimendu higienista]] deritzonetik dator. [[Industria Iraultza|Industria Iraultzaren]] garaian, [[hiri]] handietako biztanle-kopuruak gora egin zuen. Herritarren ehuneko handi baten eguneroko [[Bizimodu xume|bizimodua]] [[bizi-kalitate]] apalekoa zen, baldintza osasungaitzekoa, eta zuhaitzez edo landarez betetako eremuetara iristeko aukera oso mugatua zen. Hala, [[Pentsamendu|pentsamendu-korronte]] hori izan zen gaur egun edozein hiritako [[eraikuntza]] berria markatzen duten bi kontzeptuak lotu zituen lehena: berdeguneak eta [[ongizate]] fisiko eta psikologikoa.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Parques urbanos, mucho más que el 'pulmón' de las ciudades|hizkuntza=es|url=https://www.iberdrola.com/medio-ambiente/parques-urbanos|aldizkaria=Iberdrola|sartze-data=2020-04-28}}</ref>
 
<br />
== Jasangarritasuna ==
Hiri-parkeak elementu garrantzitsuak dira hirietan izan ditzaketen [[ingurumen]], [[gizarte]] eta [[ekonomia]] onurengatik. Garrantzitsua da, espazio horiek [[gizarte-talde]] askok ematen dioten aisiarako erabilera kontuan hartu behar dela onartzea; izan ere, parkeen helburua zerbitzu bat eskaintzea da, erabiltzaile izan daitezkeenen beharren eta gustuen araberakoa izango dena.<ref>{{erreferentzia|izena=Ramiro|abizena=Flores-Xolocotzi|urtea=2007.|izenburua=«Consideraciones sociales en el diseño y planificación de parques urbanos» (pdf).|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=}}</ref>
31

edits