«Zaldibarko zabortegiaren hondamendia»: berrikuspenen arteko aldeak

2020ko otsailaren 6an, zabortegian 10<ref>{{Erreferentzia|abizena=Berria|izenburua=Bi langileren bila jarraitzen dute A-8an gertatu den lur jausian, Zaldibarko zabortegian|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/albisteak/177149/bi-langile-harrapatuta-egon-litezke-a-8an-gertatu-den-lur-jausian-zaldibar-inguruan.amp.htmlbi-langileren-bila-jarraitzen-dute-a-8an-gertatu-den-lur-jausian-zaldibarko-zabortegian.amp.html|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-02-09}}</ref> behargin ari ziren lanean, haietatik 7<ref name=":115">{{Erreferentzia|izena=JOSEMI BENÍTEZ {{!}} GONZALO DE LAS|abizena=HERAS|izenburua=Las claves del derrumbe|hizkuntza=es|data=2020-02-22|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/claves-derrumbe-20200223011927-in.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-23}}</ref> luizia gertatu zen gunean. Besteak beste:
 
*Alberto Sololuze ([[Eibar]], 1958). [[Markina-Xemein]]en bizi zen. 25 urtetik gora zeramatzan Jose Inazio Barinagarentzat lanean, Eibarko [[Ford Motor Company|Ford]] eta [[Peugeot]] kontzesionarioetan; Automoviles Kondia enpresako apoderatua izana zen, eta Barinagak traspasatu zuenean, jabe berriak langileak subrogatu zituen arren, Sololuze Barinagarekin zabortegira joan zen. Ezkondua, alaba batekin,<ref name=":116">{{Erreferentzia|izenburua=Barinaga, jefe del vertedero y 'conde' de Eibar|hizkuntza=es|data=2020-02-23|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/barinaga-jefe-vertedero-20200223221222-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-23}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Joaquín y Alberto, sepultados por la fatalidad|hizkuntza=es|data=2020-02-08|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/joaquin-alberto-sepultados-20200207211627-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-09}}</ref> aitona ere bazen<ref name=":118" /> eta jubilatzekotan zen.<ref name=":2" />
* Joaquín Beltrán ([[El Burgo]], [[Málaga]], 1969). 9 urte zituela gurasoekin eta 7 anai-arreba gazteagorekin etorri zen Euskal Herrira, eta Zallan bizi zen. "Excavaciones Joaquín Beltrán" enpresaren jabea 2014tik. [[Otxaran]] auzoan bizi zen. Emaztea eta 3 seme-alaba zituen.<ref name=":7" /><ref name=":100" /> Beltranek lanaldiLanaldi osoa Eitzagako zabortegiarendako egiten zuen: bere zazpi langileak Verterren beste 3 langilerekin elkarlanean aritzen ziren.<ref name=":124">{{Erreferentzia|izenburua=Esclareced Zaldibar! una tragedia que muestra mucha negligencia {{!}} porExperiencia|url=https://porexperiencia.com/condiciones-de-trabajo/esclareced-zaldibar-una-tragedia-que-muestra-mucha-negligencia|aldizkaria=porexperiencia.com|sartze-data=2020-02-24}}</ref>
 
* Henrike Arriaga (Markina-Xemein, 1982).<ref>{{Erreferentzia|izenburua=La saga de los Arriaga - Aintzinako lanbideak|hizkuntza=es-ES|url=https://www.gipuzkoa.eus/es/web/aintzinako-lanbideak/arriagatarren-saga|aldizkaria=ORAIN Gipuzkoa|sartze-data=2020-02-22}}</ref> Ofizioz egur artisaua, 2019an lanbide hori utzi zuen Zaldibarko zabortegian aritzeko.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Jose Pablo Arriaga: "Ezin dut taillagintza bukatutzat eman; nahiago dut ‘gero arte’ esan" - Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza|hizkuntza=eu|data=2019-01-25|url=https://lea-artibaietamutriku.hitza.eus/2019/01/25/jose-pablo-arriaga-ezin-dut-taillagintza-bukatutzat-eman-nahiago-dut-gero-arte-esan/|aldizkaria=Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza|sartze-data=2020-02-22}}</ref> Luizia gertatu baino ordu erdi lehenago arte, zabortegiko [[baskula]]n zegoen; Alberto Sololuzek eskatu zion lanpostua une batez aldatzea.<ref name=":38">{{Erreferentzia|izena=El Periódico de|abizena=Aragón|izenburua=El colapso del vertedero de Zaldíbar: Crisis política y dos muertos olvidados|hizkuntza=es|url=https://www.elperiodicodearagon.com/noticias/sociedad/colapso-vertedero-zaldibar-crisis-politica-dos-muertos-olvidados_1409420.html|aldizkaria=El Periódico de Aragón|sartze-data=2020-02-16}}</ref>
 
=== Desagertutako langileen bilaketa ===
{{sakontzeko|Joaquín Beltránen eta Alberto Sololuzeren bilaketa}}
[[Fitxategi:Alberto-Joaquin-02.jpg|thumb|Alberto eta Joaquinen aldeko eskaintza, Ibur errekaren ondoan, Verter Recyclingen sarrera parean. Luizitik hilebetera eginiko prentsaurrekoan ezarria.]]
Beltran eta Sololuze erreskatatzeko lanak luizia gertatzearekin batera hasi ziren, otsailaren 6ean.<ref name=":3" /> Lehen uneetan amiantoaren ustekabeko presentzia eta hondakin multzoaren ezegonkortasuna zela eta eten baziren ere,<ref name=":0" /> otsailaren 9rako berrekin zitzaien.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=La búsqueda de los dos trabajadores en el vertedero de Zaldibar se retoma hoy|hizkuntza=es|data=2020-02-13|url=https://www.eitb.eus/es/noticias/sociedad/detalle/7028600/busqueda-dos-trabajadores-vertedero-zaldibar-13-febrero-2020/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-13}}</ref> Bilaketa lanak Construcciones Moyua enpresari esleitu zitzaizkion.<ref name=":186">{{Erreferentzia|izenburua="En Zaldibar hay que apartar las banderas, hablamos de vidas. Esto es puro nacionalismo"|hizkuntza=es|data=2020-03-20|url=https://www.elindependiente.com/politica/2020/03/21/en-zaldibar-hay-que-apartar-las-banderas-hablamos-de-vidas-esto-es-puro-nacionalismo/|aldizkaria=El Independiente|sartze-data=2020-03-21}}</ref>
Beltran eta Sololuze erreskatatzeko lanak luizia gertatu eta gutxira hasi ziren<ref name=":3" />, eta goizaldera arte luzatu ziren. Otsailaren 7ko goizean, baina, OSALANen aginduz lanak eten ziren, amiantoaren arazoa zela eta; material horrekin lan egiteko prestatutako lan taldeek 15:00ak aldean berrekin zioten erreskate lanari. Otsailaren 8an, hondakinen azpian zenbait ibilgailu aurkitu zituzten, desagertutako langileenak izan zitezkeenak.<ref>{{Erreferentzia|izena=Aitor|abizena=Manterola|izenburua=Zaldibarko luizian desagertutako bi langileen autoak izan daitezkeenak azaldu dira hondakinen artean|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/albisteak/177237/zaldibarko-luizian-desagertutako-bi-langileen-autoak-izan-daitezkeenak-azaldu-dira-hondakinen-artean.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-02-10}}</ref> Goizean hasitako lanak, halere eguerdian eten behar izan zituzten, euria eta hondakin multzoaren ezegonkortasuna zirela eta. Otsailaren 9an, lanei berrekin zitzaion hondeamakinak erabiliz.<ref name=":0" /> Otsailaren 10ean, Arriola eta Beltran de Heredia Sailburuek bilaketa lanen etena iragarri zuten.<ref name=":4" /> Erabaki hau geologoek emaniko aholkuari jaramon eginez hartu zen, hondakin multzoaren ezegonkortasunaren aurrean.<ref name=":5" />
 
Otsailaren 13an, gorpuen bilaketa lanei berrekin zitzaien [[geoteknia]] espezialista gehiagoren laguntzarekin.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=La búsqueda de los dos trabajadores en el vertedero de Zaldibar se retoma hoy|hizkuntza=es|data=2020-02-13|url=https://www.eitb.eus/es/noticias/sociedad/detalle/7028600/busqueda-dos-trabajadores-vertedero-zaldibar-13-febrero-2020/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-13}}</ref> Operazio honetan, hondakin multzoa egonkortu ostean haren gainean pista batzuk eta segurtasun aldapak eraikitzea aurreikusten zen, langileak egon zitezkeen eremura segurtasunez hurbildu ahal izateko.<ref name=":22" /> Lan horietan lixibiatuak bideratzeko ubideen prestaketan aritu ziren.<ref>{{erreferentzia|url=https://www.noticiasdenavarra.com/actualidad/sucesos/2020/02/14/plan-rescatar-trabajadores/1023172.html|izenburua=Un plan para poder rescatar a los dos trabajadores del vertedero de Zaldibar|sartze-data=2020ko otsailaren 14a|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
Otsailaren 14ean, Vocento taldeko komunikabideen arabera, erreskate taldeek langileak egon zitezkeen eremua lokalizatu zuten.<ref>{{Erreferentzia|izena=La RazónÚltima actualización:14-02-2020 {{!}} 12:34|abizena=H/Creada:14-02-2020|izenburua=Localizan la zona donde podrían encontrarse los dos trabajadores del vertedero de Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-14|url=https://www.larazon.es/sociedad/20200214/46udedfwizdyrcw66vwkqp7aty.html|aldizkaria=La Razón|sartze-data=2020-02-14}}</ref> Egun horretan, zona gorri bat mugatu zen (baskularen ingurua, desagertuen gorpuak aurkitzeko probabilitate handienekoa), eta otsailaren 15ean jada hondeamakinak eta 23 metrotako beso mekaniko bat<ref>{{Erreferentzia|izenburua=El Gobierno vasco pide no hacer deporte ni ventilar la casa en Zaldibar, Ermua y Eibar|hizkuntza=es|data=2020-02-15|url=https://www.elconfidencial.com/espana/2020-02-15/incendio-vertedero-zaldibar-aire-toxico_2456748/|aldizkaria=El Confidencial|sartze-data=2020-02-15}}</ref> lan eremuaren gainera ailegatu ziren, gorpuak zeudekeen gunera ailegatuz.<ref>{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=Las máquinas llegan a los fuegos del vertedero de Zaldibar y empezarán hoy a echar tierra|hizkuntza=es|data=2020-02-15|url=https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20200215/las-maquinas-llegan-a-los-fuegos-del-vertedero-de-zaldibar-y-empezaran-hoy-a-echar-tierra|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-15}}</ref> Beste zona laranja bat ere mugatu zen, zabortegiaren ezker aldean, baserrien inguruan.<ref name=":30" /> Hondeatze lanok kontuz egin beharra zegoen, hondakinak ahal denik eta gutxien mugituz (eta hondakin artean egon zitezkeen gai arriskutsuak ustekabean ez haizatzeko).<ref name=":46">{{Erreferentzia|izenburua=Los equipos llegan al foco del fuego y empiezan a echar arena|hizkuntza=es|data=2020-02-16|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/equipos-extincion-llegan-20200215123900-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-16}}</ref> Data berean, Auzitegi Medikuntzako Euskal Institutuak eta Ertzaintzako Polizia Zientifikoak hondamen handien protokoloa abiatu zuten, EAEren historian estrainekotz. 2018an sinatutako araudi honen arabera, desagertutako langileen bilaketarako pauso batzuk zehazten ziren:<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Instalarán dos carpas en el propio vertedero para realizar las autopsias a los trabajadores|hizkuntza=es|data=2020-02-15|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/instalaran-carpas-propio-20200214220726-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-15}}</ref>
 
* Talde berezi bat eratzea (2 polizia zientifiko + 2 forense), guardian zeuden profesionalekin batera aritzeko.
* Gorpuak aurkitzean talde hau Zaldibarrera joatea.
* Bi karpa in situ ezartzea: bata gorpuak deskontaminatzeko; bigarrena gorpuak zigilatutako kutxetan sartzeko.
* Identifikazioetarako, senideen laguntza eskatzea informazio odontologikoa, DNA edo informazio medikoa eskuratzeko.
* Autopsiak bertan burutzea.
* Ostean, gorpuak tanatoriora zuzenean eramatea, eta seguraski inzineratzea.
 
Otsailaren 17an argitaratu zenez, halere, beharginen bilaketarekin jarraitzeko ezinbestekotzat jotzen zen hondakin multzoa egonkortzea (lanok 6 hilebeterako aurreikusten zirelarik).<ref name=":49" />
 
Otsailaren 19an:
 
* Bi hondeamakinak baskula inguruan (B1 gunea<ref name=":120">{{Erreferentzia|izena=Rodrigo|abizena=Gartzia|izenburua=BILAKETA GUNEAK / ZONAS DE BÚSQUEDA Derrumbe Vertedero de Zaldibarpic.twitter.com/mQjMp85J5s|hizkuntza=es|data=2020T02:39|url=https://twitter.com/rgartzia/status/1231528984510423040|aldizkaria=@rgartzia|sartze-data=2020-02-23}}</ref>) bilaketa lanetan aritu ziren.<ref name=":80">{{Erreferentzia|izenburua=Zaldibarren desagertutako bi langileak egon daitezkeen inguruan bila ari dira|hizkuntza=eu|data=2020-02-19|url=https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/7041896/zaldibarren-desagertutako-langileak-egon-daitezkeen-bilatzen-hasi-dira/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-19}}</ref>
* Mahai teknikoa Zaldibarren bildu osteko prentsaurrekoan Ertzaintzako erreskate operazioetako kide Asier Urrutiak ordura arte eginiko lanak azaldu zituen, ateratzen ari ziren hondakinak (egunero 40 kamioi, edo 1000 tona) eskuz bahetzen ari zirela, agertu zitekeen aztarnei adi.<ref name=":82">{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Hermosilla|izenburua=Jaurlaritzak kanpora bidali nahi du Zaldibarrera bideratzen zen zakarra|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/albisteak/177715/jaurlaritzak-kanpora-bidali-nahi-du-zaldibarrera-bideratzen-zen-zakarra.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-02-20}}</ref>
* Pedro Anituak (Barne Saileko Larrialdiei Aurre Egiteko eta Meteorologiako Zuzendariak) azaldu zuen bilaketak baskula inguruan zentratzen ari zirela (B1 gunea<ref name=":120" />), Sololuze hango kasetan egon zitekeela uste dutelako (kasu horretan gorpua bertan egon zitekeen) luiziak handik biderantz ihes eginez harrapatu bazuen, berriz, geologoen ustez gorpua 30-70 m beherago egon zitekeen; Beltranen kasuan ere lan-hipotesi horrekin ari ziren.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Los rescatadores criban a mano y con perros los residuos en busca de los desaparecidos|hizkuntza=es|data=2020-02-19|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/rescatadores-criban-mano-20200219131254-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-20}}</ref>
 
Otsailaren 22an, lehen gunean eginiko bilaketa lanak amaitutzat eman ziren, eta bigarren gunera ailegatzeko pistaren prestaketa hasi zen.<ref name=":109" />
 
Otsailaren 23an, bilaketa lan guneen mapa zehatza argitaratu zen.<ref>{{Erreferentzia|izena=S. O. S.|abizena=Deiak - 112|izenburua=#Zaldibar-ko zabortegiaren lur-jausiko bilaketa guneak. #Lurjausiapic.twitter.com/EvYCCI7w1K|hizkuntza=eu|data=2020T05:30|url=https://twitter.com/112_SOSDeiak/status/1231572132334837760|aldizkaria=@112_SOSDeiak|sartze-data=2020-02-23}}</ref><ref name=":120" />
 
Otsailaren 25ean, Beltranen autoa agertutako gunea (B4<ref name=":133">{{Erreferentzia|izena=Web Financial Group|abizena=S.A|izenburua=Se intensifican los trabajos para localizar a los dos desaparecidos en Zaldibar, pese a que la lluvia "no ayuda"|hizkuntza=es|url=https://www.bolsamania.com/noticias/politica/se-intensifican-los-trabajos-para-localizar-a-los-dos-desaparecidos-en-zaldibar-pese-a-que-la-lluvia-no-ayuda--7345074.html|aldizkaria=BOLSAMANIA|sartze-data=2020-02-26}}</ref>) bahetzen ari ziren, eta Anitua zuzendariak lanak "erritmo onean" adierazi zuen, apropos eraikitako orrazi-makina berriari esker.<ref>{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Bilaketa lanek erritmo onean jarraitzen dute|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60541-las-labores-busqueda-continuan-buen-ritmo?fbclid=IwAR3Hq3Tg7gInEUoOVykXIvDcgbUuMBreiy4v1T5Cz_DiZ94urKq6xmG_aw4|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-02-25}}</ref> Bilaketa guneen azalpen eguneratua ere argitaratu zen.<ref>{{Erreferentzia|izena=S. O. S.|abizena=Deiak - 112|izenburua=25/02/2020
Zaldibarko zabortegian izandako luiziko bilaketa-guneetako jarduketak.
 
Actuaciones en las zonas de búsqueda en el derrumbe del vertedero de #Zaldibar. (1)pic.twitter.com/pQiIo6XP17|hizkuntza=eu|data=2020T11:21|url=https://twitter.com/112_SOSDeiak/status/1232385029541703682|aldizkaria=@112_SOSDeiak|sartze-data=2020-02-26}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=S. O. S.|abizena=Deiak - 112|izenburua=25/02/2020
Zaldibarko zabortegian izandako luiziko bilaketa-guneetako jarduketak.
 
Actuaciones en las zonas de búsqueda en el derrumbe del vertedero de #Zaldibar. (2)pic.twitter.com/P4oC09kOsK|hizkuntza=eu|data=2020T11:21|url=https://twitter.com/112_SOSDeiak/status/1232385173586661376|aldizkaria=@112_SOSDeiak|sartze-data=2020-02-26}}</ref>
 
Otsailaren 28an, B4 eremuko bilaketa lanekin jarraizen ari ziren, eta B2 eremukoei berrekin zitzaien. Ordura arte guztira 5.525 tona mugituak ziren, horietatik 3.825 B4 eremuan, Beltranen autoa agertutako zonan alegia.<ref name=":147">{{Erreferentzia|izena=RTVE es /|abizena=AGENCIAS|izenburua=La Diputación de Bizkaia abre un expediente sancionador a la empresa del vertedero de Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-28|url=https://www.rtve.es/noticias/20200228/diputacion-bizkaia-abre-expediente-sancionador-empresa-del-vertedero-zaldibar/2004952.shtml|aldizkaria=RTVE.es|sartze-data=2020-02-29}}</ref> Gainera zabortegiaren ezkerraldean sartzeko pistak eraikitzen ari ziren, eta baskularen goiko aldean hondakinak ateratzen. Honen helburua B1 baskulako eremuan egonkortasuna hobetzea zen (non ordura arte 425 tona bakarrik erretiratu ahal izan ziren<ref name=":147" />), han bilaketari berrekin ahal izateko. Bulldozer gehigarri bat ere sartu zen, zabortegiaren goiko aldearen geometria eta egonkortasuna hobetzeko, ur-pilaketa guneen sorrera ekiditeko.<ref>{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Zaldibarko zabortegiko jarduketei buruzko txostena, otsailaren 28koa|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60615-informe-actuaciones-vertedero-zaldibar-dia-febrero|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-02-29}}</ref>
 
Martxoaren 2an, bigarren orrazi-makina bat lanera sartu zen, bilaketa erritmoa azkarragotzeko asmoz.<ref name=":156">{{Erreferentzia|abizena=Donostitik|izenburua=Donostitik.com // Periódico digital de Donostia|hizkuntza=es-ES|data=2016-02-04|url=https://www.donostitik.com/desaparecidos-se-amplia-la-busqueda-en-el-vertedero-de-zaldibar-sin-resultados/|aldizkaria=Donostitik|sartze-data=2020-03-03}}</ref>
 
Martxoan 4an Jaurlaritzak adierazi zuen B4 eremutik 7.500 m3 hondakin mugituak zituztela; B3 eremua egun biren barruan hustuko zutela; B2 eremuan 80 m3 material bahetu ostean lixibiatuen kutxatila aurkitzea aurreikusten zutela; B3-1 guneko lanei ekiteko pista eraikitzen ari zirela; eta egonkortzeko lanei eta argiztapen-dorreei esker eguneko lan ordu kopurua handitu zutela (06:00-23:00 artera).<ref>{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Bilaketa-operatiboaren segurtasuna bermatze aldera zabortegiaren erdi-goiko aldea egonkortzeko lanak areagotu dira lan-txanda berri bat sartuz|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60726-incorporacion-nuevo-turno-trabajo-intensifica-las-labores-estabilizacion-zona-media-alta-del-vertedero-para-garantizar-seguridad-del-operativo-busqueda|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-03-04}}</ref>
 
Martxoaren 6ean, B1-B3 zonetaraino iristeko pista prest zegoela iragarri zen. B4 zonan, berriz, jada 10.600 m3 erretiratuak zirela jakinarazi zen.<ref>{{Erreferentzia|abizena=Donostitik|izenburua=Donostitik.com // Periódico digital de Donostia|hizkuntza=es-ES|data=2016-02-04|url=https://www.donostitik.com/un-mes-desde-el-derrumbe-en-zaldibar-sin-resultados-en-la-busqueda/|aldizkaria=Donostitik|sartze-data=2020-03-07}}</ref>
 
Martxoaren 8an, hondakinak lekuz aldatzeko eta gorpuen bilaketarako lanek aurrera jarraitu zuten, eta Eitzagaetxebarria baserri inguruan logistika erraztuko zuen intendentzia kanpaleku bat eraikiko zela iragarri zen.<ref>{{Erreferentzia|izena=Europa|abizena=Press|izenburua=El operativo de búsqueda de los trabajadores en Zaldibar avanzará más al no preverse lluvias|data=2020-03-08|url=https://www.europapress.es/euskadi/noticia-operativo-busqueda-trabajadores-zaldibar-avanzara-proximos-dias-no-preverse-lluvias-20200308125228.html|aldizkaria=www.europapress.es|sartze-data=2020-03-09}}</ref> Iluntzerako, B3 eremuko hondakina (AP-8 autobideraino ailegatu zena) guztiz hustu zutela iragarri zen, desagertuen aztarnarik aurkitu barik.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Bilaketa-eremuetako bat hondakinez hustu dute, bi desagertuak aurkitu gabe|hizkuntza=eu|data=2020-03-08|url=https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/7085553/lau-bilaketa-eremuetako-hondakinez-hustu-dute-bi-desagertuak-aurkitu-/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-03-09}}</ref>
 
Martxoaren 10ean, La Sexta TB kateari emaniko elkarrizketa batean, Marta Álvarez, Joaquin Beltranen koinatak, adierazi zuen Administraziotik "agian gorpuak ez zituztela aurkituko" esana zietela. Era berean, kexu azaldu zen [[Larrialdi Unitate Militarra|LUM]]-aren laguntza eskatu ez izanarengatik.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=El dolor de la familia de Joaquín, uno de los desaparecidos en el derrumbe del vertedero de Zaldibar: "No se merecen seguir ahí metidos"|hizkuntza=es|data=2020-03-10|url=https://www.lasexta.com/programas/el-intermedio/andrea-ropero/el-dolor-de-la-familia-de-joaquin-uno-de-los-desaparecidos-en-el-derrumbe-del-vertedero-de-zaldibar-no-se-merecen-seguir-ahi-metidos_202003105e6811d17795c70001959361.html|aldizkaria=LaSexta|sartze-data=2020-03-11}}</ref>
 
Martxoaren 11an, Jaurlaritzak informatu zuen une horretan zabortegian 100 bat pertsona ari zirela zabortegian, "obra zibileko eta segurtasuneko" lanetan.<ref name=":177">{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Zaldibarko zabortegiko bilaketa-operatiboari buruzko albiste eguneratuak|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60899-noticias-actualizadas-sobre-operativo-busqueda-vertedero-zaldibar|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-03-11}}</ref>
 
Martxoaren 13an, Jaurlaritzak adierazi zuen ordura arte 41.800 m3 hondakin mugituak zituztela langileen bilaketan.<ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=|izenburua=El lehendakari vuelve a Zaldibar con familiares de los desaparecidos|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=|url=https://www.deia.eus/bizkaia/2020/03/14/lehendakari-vuelve-zaldibar-familiares/1024580.html}}</ref> Halere, lanotan parte hartzen ari diren Beltranen senideek datu hau gezurtatu zuten.
 
Lanen jarraipena egiten ari ziren Beltranen senideek salatu zuten, iragarritakoaren kontra, bilaketa lanak 7:00-15:00 artera mugatu zirela,<ref>{{Erreferentzia|izena=Zalla|abizena=Bai|izenburua=Txisko Beltrán en Hoy por Hoy Euskadi (Cadena SER) 18/03/2020 #JoaquínBeltrán #Zaldibar #ZaldibarArgitu https://youtu.be/SL71TmJjj8g  vía @YouTube|hizkuntza=es|data=2020-03-18|url=https://twitter.com/zallabai/status/1240350440669294593|aldizkaria=@zallabai|sartze-data=2020-03-19}}</ref> eta lan txanden arteko deskoordinazioa, egunero ordu desberdinetan amaituz.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Joaquín y Alberto, 45 días sepultados por basura en Zaldíbar... y ahora también por el Covid-19|hizkuntza=es-ES|data=2020-03-22|url=https://www.elespanol.com/espana/20200322/joaquin-alberto-sepultados-basura-zaldibar-ahora-covid-19/476453004_0.html|aldizkaria=El Español|sartze-data=2020-03-23}}</ref> Seinalatu zuten, baita ere, behin lixibiatuak, autobidea eta sua kontrolpean izanik, desagertuen bilaketa Jaurlaritzarentzat ez zela lehentasuna, eta bai ordea negozio handia Construcciones Moyua enpresarendako.<ref name=":186">{{Erreferentzia|izenburua="En Zaldibar hay que apartar las banderas, hablamos de vidas. Esto es puro nacionalismo"|hizkuntza=es|data=2020-03-20|url=https://www.elindependiente.com/politica/2020/03/21/en-zaldibar-hay-que-apartar-las-banderas-hablamos-de-vidas-esto-es-puro-nacionalismo/|aldizkaria=El Independiente|sartze-data=2020-03-21}}</ref>
 
Martxoaren 22an, Urkullu Lehendakariak adierazi zuen bilaketa lanen egoerak eta hondakinen egonkortasunak desagertuen ustezko lekura hurbiltzea ahalbidetzen ari zirela, eta hurrengo astean (eguraldiak lagundu ezkero) bertan erritmo bizkorragoan sakontzeko aukera izango zela.<ref>{{Erreferentzia|izena=Estrella|abizena=Digital|izenburua=Urkullu espera avances rápidos en la búsqueda de desaparecidos en Zaldibar|hizkuntza=es|url=https://www.estrelladigital.es/articulo/autonomias/urkullu-espera-avances-rapidos-busqueda-desaparecidos-zaldibar/20200323092105408876.html|aldizkaria=Estrella Digital|sartze-data=2020-03-23}}</ref> Une horretan, lanok Ertzaintzaren Brigada Mugikorreko ''beltzen'' zaintzapean egiten ari ziren (12 agente goizez, 12 arratsaldez eta 2 gauez),<ref>{{Erreferentzia|izenburua=«Estábamos con Zaldibar hasta el cuello y viene el coronavirus»|hizkuntza=es|data=2020-03-23|url=https://www.diariovasco.com/politica/zaldibar-vertedero-20200323203736-nt.html|aldizkaria=El Diario Vasco|sartze-data=2020-03-23}}</ref> 100 bat langilek osatutako operatiboaren baitan (larrialdi teknikari, injeniari, obra arduradun, erauzketa eta miaketa makinista eta operarioekin batera).<ref name=":187" />
 
=== Verterreko hondakinen kudeaketa ===
[[Fitxategi:Zaldibarko zabortegiko erreskate taldea.png|thumb|Erreskate taldea.]]Otsailaren 9an, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Sailak zakartegia garbitzeko hilabeteetako lanak aurreikusi zituen, hondakinak inguruko beste zabortegietara mugituz.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=El Gobierno tardará «bastantes meses» en retirar los residuos y desconoce dónde llevarlos|hizkuntza=es|data=2020-02-10|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/comienza-segunda-fase-20200209140415-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-10}}</ref>
Otsailaren 16an, Gipuzkoako Foru Aldundiak hondakinen kudeaketaren etorkizunari buruzko bilera bat igarri zuen Mankomunitateen eta eragile ekonomikoen artean. Epele (Bergara), Lurpe (Mutiloa) eta Zaldibarko zabortegietan isurtzen ziren zabor industrialekin zer egin erabakitzeko.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Gipuzkoako Aldundiak bilera deitu du mankomunitateekin, zabortegi industrial ezagatik|hizkuntza=eu|data=2020-02-16|url=https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/7034919/gipuzkoako-aldundiak-bilera-du-mankomunitateekin-zabortegi-industrial-ezagatik/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-16}}</ref>
 
Otsailaren 19ko mahai teknikoaren bilera ostean, Moreno Sailburuordeak jakinarazi zuen<ref name=":84">{{erreferentzia|izena=|abizena=|izenburua=Lakua construye una celda temporal junto al vertedero de Zaldibar y almacenará los residuos como "peligrosos"|hizkuntza=|egile-lotura=|url=https://www.deia.eus/bizkaia/2020/02/19/lakua-construye-celda-temporal-vertedero/1019139.html|egunkaria=https://www.deia.eus/|aldizkaria=|formatua=|sartze-data=2020ko otsailaren 20a}}</ref> bilaketa lanetan erretiratzen ari ziren hondakinak behin-behinean pilatzeko, handik hurbileko lursail batean eginiko zelda bat baliatuko zutela.<ref name=":80">{{Erreferentzia|izenburua=Zaldibarren desagertutako bi langileak egon daitezkeen inguruan bila ari dira|hizkuntza=eu|data=2020-02-19|url=https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/7041896/zaldibarren-desagertutako-langileak-egon-daitezkeen-bilatzen-hasi-dira/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-19}}</ref> Zelda honetan 100.000 tona gordetzeko lekua izatea aurreikusten zen.<ref name=":82">{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Hermosilla|izenburua=Jaurlaritzak kanpora bidali nahi du Zaldibarrera bideratzen zen zakarra|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/albisteak/177715/jaurlaritzak-kanpora-bidali-nahi-du-zaldibarrera-bideratzen-zen-zakarra.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-02-20}}</ref> Kareharrizko harrobi batean (ez lekurik egokiena, harri mota honen iragazkortasuna dela eta<ref name=":136">{{Erreferentzia|izenburua=Precios tirados, negligencia, tóxicos...: el caos de Zaldibar aflora años de irregularidades|hizkuntza=es|data=2020-02-27|url=https://www.elconfidencial.com/espana/pais-vasco/2020-02-27/derrumbe-vertedero-zaldibar-crisis-politica-medioambiental_2471896/|aldizkaria=El Confidencial|sartze-data=2020-02-27}}</ref>).
 
Luizitik 15 egunera, larrialdi egoera kontrolpean geratu ahala, lanon ardura injeniarien esku geratu zen. José Tesán EAE-ko injeniari zibilen dekanoak lanen planifikazio estrategia posible bat seinalatu zuen:<ref name=":115" />
# Hondakinak Verter Recyclingen zabortegian birkokatu, gasen eta lixibiatuen kudeaketarako behar diren egiturekin; eta segurtasunezko egoeran bertan zigilatu.
 
Martxoaren 2an, B4 gunean mugitutako hondakinak pilatzeko gune berri bat egokitu zen.<ref name=":156">{{Erreferentzia|abizena=Donostitik|izenburua=Donostitik.com // Periódico digital de Donostia|hizkuntza=es-ES|data=2016-02-04|url=https://www.donostitik.com/desaparecidos-se-amplia-la-busqueda-en-el-vertedero-de-zaldibar-sin-resultados/|aldizkaria=Donostitik|sartze-data=2020-03-03}}</ref>
 
Martxoaren 3an jakin zen Jaurlaritzak 300.000 m3 hondakin biltzeko bi biltegi eraikitzeko dekretua onartu zuela, Verter Recyclingen<ref name=":159">{{Erreferentzia|izenburua=Bi segurtasun biltegi eraikiko dituzte Zaldibarren zabortegiko hondakinak gordetzeko|hizkuntza=eu|data=2020-03-03|url=https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/7072078/bi-biltegi-eraikiko-dituzte-zaldibarren-zabortegiko-hondakinak-gordetzeko/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-03-03}}</ref> eta Eitzagaetxebarria baserriaren jabetzako lurretan, eta horretarako desjabetze prozesua abiatu zuela Arriola Sailburuaren proposamenez.<ref name=":158" /> Biltegiok Lurren iragazgaiztea, gasen irteera, eta uren drainatze eta bilketa egokia ziurtatzekosistemak izan o zutela adierazi zen, aurreikusitako edukierara heltzen direnean zigilatuz.<ref>{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Ingurumenak bi segurtasun-depositu eraikitzea onartu du Zaldibarko zabortegian premiazko lanetan erretiratutako hondakinak biltzeko (Gobernu Bilera 2020-03-03)|hizkuntza=eu|url=http://www.irekia.eus/eu/news/60682-medio-ambiente-aprueba-creacion-dos-depositos-seguridad-para-los-residuos-retirados-los-trabajos-urgencia-vertedero-zaldibar-consejo-gobierno-2020|aldizkaria=www.irekia.eus|sartze-data=2020-03-03}}</ref> Ingurumen Sailak zehaztu zuenez, salbuespenezko egoera tarteko, biltegiok eraikitzeko proiektu horretan ez zituzten halakoetan ohikoak diren ingurumenaren gaineko eraginaren eta lurzoruaren kalitateari buruzko azterketarik egingo, "legek horretarako aukera ematen du eta". Udal lizentziarik ere ez zuten beharko. Dena dela, Sailak azpimarratu zuen "egokitasun azterketa" bat egin zutela.<ref name=":159" /> Obraren kostuari buruz, Jaurlaritzak ez zuen diru partidarik horretara bideratu, baina asmoa horren kostua Verterri ordainaraztea zela adierazi zuen.<ref>{{Erreferentzia|izena=Maialen|abizena=Ferreira|izenburua=El Gobierno vasco construirá dos depósitos de seguridad para los residuos del vertedero de Zaldibar|hizkuntza=es|url=https://www.eldiario.es/norte/Gobierno-construra-depositos-seguridad-Zaldibar_0_1001950444.html|aldizkaria=eldiario.es|sartze-data=2020-03-03}}</ref> Lehen biltegiaren eraikuntzarako (140.000 m3) 4.900.000 eurotako aurrekontua egin zen, eta Lurgintza Ingenieria Geológica SL enpresari enkargatu zitzaion;<ref>{{Erreferentzia|izena=Ahoztar|abizena=Zelaieta|izenburua=HILO
=== Sutearen kontrola ===
[[Fitxategi:Zaldibarko zabortegiko sutea, 2020ko otsailaren 10eko goizaldean, AP-8 autobidetik.webm|thumb|Zaldibarko zabortegiko sutea, 2020ko otsailaren 10eko goizaldean, AP-8 autobidetik.]]
Otsailaren 8tik 14ra, suak ez zuen etenik izan, eta zabortegiaren beste sektore batzuetara zabaldu zen.<ref name=":29">{{Erreferentzia|izenburua=Zaldibarko zabortegitik gertu bizi diren elgetarrek diote lurra berriz erortzeko arriskua dagoela - Elgeta|hizkuntza=eu|url=https://goiena.eus/elgeta/1581670023540-zaldibarko-zabortegitik-gertu-bizi-diren-elgetarrek-diote-lurra-berriz-erortzeko-arriskua-dagoela|aldizkaria=Goiena.eus|sartze-data=2020-02-14}}</ref> Ordura arte, zabor multzoaren ezegonkortasunak ez zuen uzten sutearen foko nagusietara ailegatzen, eta lanak haraino ailegatzeko azpiegiturak ezartzera zuzendu ziren: pista egonkorrak, makina astunak hurbildu ahal izateko.<ref name=":30" /> Otsailaren 15ean, hondeamakinak lurra isurtzen hasi ziren sutearen zenbait fokoren gainean.<ref>{{erreferentzia|url=https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/actualidad/sociedad/2020/02/15/euskadi-amp--salud-centra/1013783.html|izenburua=Salud centra en embarazadas y niños las recomendaciones preventivas a la población de Eibar, Ermua y Zaldibar|sartze-data=2020ko otsailaren 15a|egunkaria=https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref> Biharamunean suhiltzaileak sutearen goiko sektorera ailegatzea lortu zuten,<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Zaldibarko sutea gaur-biharretan itzali dezakete|hizkuntza=eu|data=2020-02-16|url=https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/7034763/zaldibarko-luizia-langileak-bilatzeko-lanak-eta-suteak-otsailak-16/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-16}}</ref> hura itzaltzeko lurra isurtzen hasiz.<ref name=":49" /> Makinaria astuna aseguraturik lan egiten ari zen, balizko luizi berriengandik babesteko.<ref name=":46">{{Erreferentzia|izenburua=Los equipos llegan al foco del fuego y empiezan a echar arena|hizkuntza=es|data=2020-02-16|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/equipos-extincion-llegan-20200215123900-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-16}}</ref> Otsailaren 18an sutea itzalitzat eman zen,<ref name=":62">{{Erreferentzia|izenburua=Urkullu lamenta los "errores" que pudo cometer en la gestión de la tragedia del vertedero de Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-18|url=https://www.lasexta.com/noticias/nacional/urkullu-asegura-que-esta-trabajando-descanso-hallar-trabajadores-desaparecidos-derrumbe-vertedero_202002185e4bafd00cf29addff2b2770.html|aldizkaria=LaSexta|sartze-data=2020-02-18}}</ref> eta 19an tximiniak operatibo ezartzeko lanean ari ziren.<ref name=":84" /> 20an, Arriola Sailburuak zabortegia bisitatu zuen, eta sutea geldiarazi zuten langileei (Moyua enpresakoak eta Saitec injenieritzakoak, zabortegiko urjentziako lanetarako kontratatuak) eskerrak eman zien.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Arriola agradece su «enorme trabajo» al operativo de intervención|hizkuntza=es|data=2020-02-21|url=https://www.diariovasco.com/gipuzkoa/arriola-agradece-enorme-20200221004723-ntvo.html|aldizkaria=El Diario Vasco|sartze-data=2020-02-21}}</ref> Baina 22:00ak aldean sua berpiztu egin zen,<ref>{{Erreferentzia|abizena=ARGIA|izenburua=AZKEN ORDUKOA {{!}} Sua piztu da berriro #Zaldibar-ko zabortegian, inguruko herritarrek baieztatu dutenez. #ZaldibarArgitu
 
Argazkia: @otero_mikelpic.twitter.com/3R4xLg8SyM|hizkuntza=eu|data=2020T13:55|url=https://twitter.com/argia/status/1230611953552412672|aldizkaria=@argia|sartze-data=2020-02-20}}</ref><ref name=":98">{{Erreferentzia|izenburua=Osakidetza da luz verde a la población de Zaldibar, Ermua y Eibar para recuperar la normalidad|hizkuntza=es|data=2020-02-21|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/niveles-20200220165800-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-21}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Gaur goizean bertan espero dugu sute berria itzali ahal izatea|hizkuntza=eu|data=2020-02-21|url=https://www.eitb.eus/eu/irratia/euskadi-irratia/programak/faktoria/osoa/7046423/aitor-zuleta-goizean-espero-dugu-zaldibar-eitzagako-sute-berria-itzaltzea-/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-21}}</ref> eta gauean makinek ezin zutenez lanik egin, otsailaren 21ean lanei berrekin zitzaion, 15:00etarako amatatutzat emanez.<ref name=":99">{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=Lakua reactiva las medidas de precaución, pero solo en un barrio de Ermua de 3.000 habitantes|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20200220/se-activa-un-nuevo-foco-de-fuego-en-el-verdedero-de-zaldiban|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-21}}</ref>
 
Otsailaren 23tik aurrera, bidez [[bits]] zigilatzailea (biofor A) jaurtitzen hasi zen sua hartzeko arriskuko guneetan.<ref>{{Erreferentzia|izena=Europa|abizena=Press|izenburua=Un helicóptero lanza espuma sellante sobre el vertedero de Zaldibar para controlar posibles nuevos fuegos|data=2020-02-23|url=https://www.europapress.es/euskadi/noticia-helicoptero-lanza-espuma-sellante-vertedero-zaldibar-controlar-posibles-nuevos-fuegos-20200223133243.html|aldizkaria=www.europapress.es|sartze-data=2020-02-23}}</ref> Lehen egunetan Helitrans Pyrénées enpresaren ([[Andorra]]) helikoptero batekin,<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Un helicóptero sella con espuma el vertedero de Zaldibar para evitar nuevos fuegos|hizkuntza=es|data=2020-02-23|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/helicoptero-sella-espuma-20200223153342-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-24}}</ref> eta gero lurretik, suhiltzaileek ezarritako isurketa sistemekin eta su-fokoetatik hurbil apropos eraikitako ur-baltsa batekin.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=El Gobierno pregunta a los vertederos públicos si pueden acoger más residuos y Bizkaia dice que no|hizkuntza=es|data=2020-02-25|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/gobierno-pregunta-vertederos-20200225225248-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-25}}</ref><ref name=":133">{{Erreferentzia|izena=Web Financial Group|abizena=S.A|izenburua=Se intensifican los trabajos para localizar a los dos desaparecidos en Zaldibar, pese a que la lluvia "no ayuda"|hizkuntza=es|url=https://www.bolsamania.com/noticias/politica/se-intensifican-los-trabajos-para-localizar-a-los-dos-desaparecidos-en-zaldibar-pese-a-que-la-lluvia-no-ayuda--7345074.html|aldizkaria=BOLSAMANIA|sartze-data=2020-02-26}}</ref> Izan ere, kamera termikoek zabortegiaren goi aldean su ezkutua zegoela baieztatu zuten, eta hura ez berpizteko bits isurketa arratsaldero egiten hasi ziren.<ref name=":145">{{Erreferentzia|izenburua=Bizkaiak enpresari espedientea zabaldu dio A-8an eta N-634an egindako kalteengatik|hizkuntza=eu|data=2020-02-28|url=https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/7064618/luizia-zaldibarko-zabortegian-bizkaiko-aldundiak-verter-recyclingi-espedientea/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-29}}</ref>
 
Martxoaren 12an, herritarren artean alarma piztu zen zabortegian kea ikustean. Halere, Jaurlaritzatik ezeztatu zuen sua zenik, hondakinak mugitzen ari ziren makinek altxatutako hautsa eta lurruna zela argituz.<ref>https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60932-informe-actuaciones-vertedero-zaldibar-dia-marzo</ref>
*Honen aurrean, Jaurlaritzak onartu zituen kritika bakarrak komunikazioaren eta senideekiko enpatiaren arlokoak izan ziren; larrialdian krisiaren kudeaketa eta Sailen arteko koordinazioa ona izan zirela, eta Jaurlaritzaren kontrola egokia izan zela mantenduz.<ref>{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Hermosilla|izenburua=«Adituen aholkuei jarraitu diegu; instituzio batek ezin du bestela jokatu»|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/1951/012/001/2020-03-08/adituen-aholkuei-jarraitu-diegu-instituzio-batek-ezin-du-bestela-jokatu.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-03-09}}</ref>
 
Bizkaiko Foru Aldundiari egotzi zaio:<ref name=":147">{{Erreferentzia|izena=RTVE es /|abizena=AGENCIAS|izenburua=La Diputación de Bizkaia abre un expediente sancionador a la empresa del vertedero de Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-28|url=https://www.rtve.es/noticias/20200228/diputacion-bizkaia-abre-expediente-sancionador-empresa-del-vertedero-zaldibar/2004952.shtml|aldizkaria=RTVE.es|sartze-data=2020-02-29}}</ref>
Bizkaiko Foru Aldundiari egotzi zaio:<ref name=":147" />
 
* Beharginak aurkitzeko baliabide urriak.
#ZaldibarArgituhttps://twitter.com/ZaldibarArgitu/status/1241740149198897154 …|hizkuntza=eu|data=2020-03-22|url=https://twitter.com/ZaldibarArgitu/status/1241766914281607168|aldizkaria=@ZaldibarArgitu|sartze-data=2020-03-23}}</ref>
 
Martxoaren 26an, sare sozialak eta leihoak marrazkiz betetzeko deialdia egin zen.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Zaldibar argitzeko eskaria egingo da leiho eta balkoietatik - Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza|hizkuntza=eu|data=2020-03-25|url=https://lea-artibaietamutriku.hitza.eus/2020/03/25/zaldibar-argitzeko-eskaria-egingo-da-leiho-eta-balkoietatik/|aldizkaria=Lea-Artibai eta Mutrikuko Hitza|sartze-data=2020-03-26}}</ref> Martxoaren 27an, langileak desagertu zirenetik 50 egun betetzen ziren egunean, lapiko-protesta berezira deitu zen. Eta apirilaren 6rako beste protesta handi bat antolatzen hasi zen, zabortegiaren kudeaketa salatzeko.<br />
 
===<nowiki/>Langile mugimendua ===
 
Martxoaren 12an, UGT-ren Nazio Komiteak lan-inspektoreen lan baldintzak hobetzeko eskatu zion Administrazioei, Zaldibarren izan bezalako irregulartasunei aurre egin ahal izateko.<ref>http://www.ugteuskadi.org/siniestralidad-laboral-ugt-reclama-a-las-administraciones-cubrir-las-plazas-vacantes-de-inspectores-de-trabajo-de-bizkaia/</ref>
 
=== Desagertuen familiak ===
[[Fitxategi:Alberto-Joaquin-01.jpg|thumb|Beltran eta Sololuzeren senideek zabortegiaren sarreran ezarritako oroimen-gunea]]
Desagertutako langileen senideek oso deklarazio gutxi egin dituzte:
 
* Helene Alberdi: Sololuzeren iloba.<ref>{{Erreferentzia|abizena=Helene|izenburua=Mila esker bihotzez une zail hauetan zuen indarra helarazi diguzuen guztioi. Instituzioek abandonatu gaituzte baina herriaren maitasuna ikaragarria izaten ari da.pic.twitter.com/YqgjKnFT4t|hizkuntza=eu|data=2020T01:44|url=https://twitter.com/helene_alberdi/status/1227528860247482368|aldizkaria=@helene_alberdi|sartze-data=2020-03-05}}</ref> Lehen egunetan desagertutakoen bilaketa lanak eten zirenean kexu agertu zuen lehena izan zen, Administrazioaren enpatia falta seinalatuz.<ref name=":110" /><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Helene (@helene_alberdi) {{!}} Twitter|url=https://twitter.com/helene_alberdi?protected_redirect=true|aldizkaria=twitter.com|sartze-data=2020-02-29}}</ref>
*Paulo Alberdi: Sololuzeren iloba. Komunikabideei "informazioa ezkutatzen ari zitzaien" sentsazioa adierazi zien.<ref name=":130" />
* Beltranen arrebak: El Correo egunkarian anaiak zabortegiaren istripua nola aurreikusi zuen azaldu zuten, enpresak jaramon gutxiegi egin ziola adieraziz. Desagertuak "erahilak" izan zirela seinalatu zuten.<ref name=":100" />
* Pedro Alberdi: istriputik 13 egunera, Eta Kitto aldizkariko artikulu batean adierazi zuen bere koinatua "ez zuela mendiak hil, jendearen diru-goseak baizik".<ref>{{Erreferentzia|izenburua="Heriotza iragarri baten kronika" (Pedro Alberdi)|hizkuntza=eu|data=2020-02-21|url=https://etakitto.eus/iritzia/heriotza-iragarri-baten-kronika-pedro-alberdi.html|aldizkaria=etakitto.eus|sartze-data=2020-02-21}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=El cuñado de un trabajador sepultado en Zaldibar: "No, a Alberto no lo mató el monte sino la codicia"|hizkuntza=es|data=2020-02-19|url=https://www.elindependiente.com/espana/2020/02/19/no-a-alberto-no-lo-mato-el-monte-sino-la-codicia-de-los-hombres/|aldizkaria=El Independiente|sartze-data=2020-02-21}}</ref>
*Agurtzane Sololuze, Albertoren arreba: zabortegiaren sarreran oroigarria eta loreak ezarri zituen desagertuen memorian, bilaketa taldeen lanak jarraitzen zituen bitartean.<ref name=":112" />
*Martxoaren 3an, Joaquin Beltranen senideek komunikatu bat atera zuten, hondamendiaren kudeaketari kritika gogorra eginez, eta arazoaren konponketa teknikoen eskuetan uzteko eskatuz, politikoenetan barik.<ref>{{Erreferentzia|izena=txemi|abizena=kintana|izenburua=Primer comunicado de la familia de Joaquín Beltrán, trabajador sepultado, al igual que Alberto Sololuze, por el derrumbe del vertedero de Zaldibar desde el 6 de febrero. Creen que las labores de rescate han sido descoordinadas. @radio5_rne @24horas_rne @24h_tve @telediario_tvepic.twitter.com/EYY8HjqT17|hizkuntza=es|data=2020-03-03|url=https://twitter.com/txemikintana/status/1234946368805974016|aldizkaria=@txemikintana|sartze-data=2020-03-03}}</ref> Biharamunean, Urkullu lehendakariak komunikatu honi erantzuna eman zion, otsailaren 18an adierazitako terminoak berretsiz.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Urkullu responde a los familiares de uno de los trabajadores sepultados en Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-03-04|url=https://www.eitb.eus/es/noticias/sociedad/detalle/7075849/respuesta-lehendakari-urkullu-familiares-joaquin-beltran-zaldibar/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-03-04}}</ref>
*Martxoaren 5ean, EITB-ri<ref>{{Erreferentzia|izenburua=La familia de Joaquín Beltrán denuncia la descoordinación del primer momento|hizkuntza=es|url=https://www.eitb.eus/es/noticias/sociedad/videos/detalle/7078703/video-entrevista-amigo-al-hermano-desaparecido-joaquin-beltran/|aldizkaria=www.eitb.eus|sartze-data=2020-03-05}}</ref> eta RNE-ri<ref>{{Erreferentzia|izenburua=La familia de uno de los desaparecidos en el vertedero de Zaldibar: "No llevaremos flores a un vertedero"|hizkuntza=es|data=2020-03-05|url=https://www.rtve.es/alacarta/audios/besaide-pais-vasco/familiar-victima-zaldibar-rne/5530783/|aldizkaria=RTVE.es|sartze-data=2020-03-05}}</ref> emaniko elkarrizketetan, Rodolfo Martin lagunak eta Txisko Beltran senideak larrialdiari aurre egiteko forma kritikatu zuten; familiek gorpuak aurkitu arte bilaketa lanekin jarraitzea eskatu zuten, eta lanetan oraindik izaten ari ziren koordinazio arazoak seinalatu zituzten. Halere, Larrialdiei Aurre Egiteko teknikoen eta haien buru Pedro Anituaren lanarekiko esker ona adierazi zuten.<ref>{{Erreferentzia|izenburua='Estamos haciendo una labor de rastreo y cribado de material descomunal'|hizkuntza=es|url=https://www.eitb.eus/es/television/programas/en-jake/videos/detalle/7081085/video-pedro-anitua-tareas-busqueda-desaparecidos-zaldibar/|aldizkaria=www.eitb.eus|sartze-data=2020-03-07}}</ref> Egun berean, Markina-Xemeinen eginiko mobilizazioan, Eneko Arratek ere (Sololuzeren beste iloba batek) logistika anabasa eta senideen baztertzea salatu zuen.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=«En Markina todos sufrimos»|hizkuntza=es|data=2020-03-06|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/markina-sufrimos-20200306230047-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-03-06}}</ref> Ekologistak Martxaneko Javier Vazquezek ere seinalatu zuen "orkestra zuzendaritza falta" bera, alegia.<ref name=":164" />
*Martxoaren 6ean, luizitik hilebetera:
**Senideek prentsaurreko agerraldia egin zuten Verter Recycling zabortegiaren sarreran.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Los familiares de los sepultados en Zaldibar alzan la voz: "Pedimos los cuerpos"|hizkuntza=es|data=2020-03-07|url=https://www.elconfidencial.com/espana/pais-vasco/2020-03-07/derrumbe-zaldibar-familiares-dos-trabajadores-sepultados-exigen-labores-rescate-cuanto-antes-criticas-olvido-desaparecidos_2486467/|aldizkaria=El Confidencial|sartze-data=2020-03-07}}</ref> Bertan, besteak beste, kexu agertu ziren Jaurlaritzak ez ziotelako beraien abokatuei mahai teknikoen bileretan parte hartzen uzten; hango "hizkuntza teknikoa" ulertu ahal izateko ezinbestekoa haien ustez.<ref>{{Erreferentzia|izena=Maialen|abizena=Ferreira|izenburua=Las familias de los desaparecidos en Zaldibar: "Vamos a emprender acciones legales, pero ahora la prioridad es encontrarlos"|hizkuntza=es|url=https://www.eldiario.es/norte/Vamos-emprender-culpables-Alberto-Joaquin_0_1003349905.html|aldizkaria=eldiario.es|sartze-data=2020-03-08}}</ref>
**Beltranen senideak Jaurlaritzako kideekin bildu ziren, hauek eskatuta. Bertan, familiak onartu zuen bilaketa lanen deskoordinazioagatik eskatutako barkamena, eta Urkulluk bere gain hartu zituen erreskate lanei «eraginkortasuna» emateko eskariak.<ref name=":181" />
*Martxoaren 7an Zallako kontzentrazio isilean parte hartu zuten. Hemen Beltranen senideek heriotzak "batzuen diru-goseari eta besteen praxi txarrari" egotzi zieten.<ref>{{Erreferentzia|izena=Web Financial Group|abizena=S.A|izenburua=Familia de Joaquín Beltrán dice que perdió la vida en Zaldibar "por la codicia de unos y la mala praxis de otros"|hizkuntza=es|url=https://www.bolsamania.com/noticias/autonomias/familia-de-joaquin-beltran-dice-que-perdio-la-vida-en-zaldibar-por-la-codicia-de-unos-y-la-mala-praxis-de-otros--7373912.html|aldizkaria=BOLSAMANIA|sartze-data=2020-03-08}}</ref>
*Martxoaren 10ean, Sololuzeren senideek mozio-proposamen bat sartu zuten Markina-Xemeingo Udalean.<ref name=":175" />
*Martxoaren 13an, zabortegiaren izandako bilera batean, Beltranen senideek Jaurlaritzako kideekin haserre amaitu zuten,<ref name=":182" /> hauek Beltranen enpresak luizian izan zezakeen erantzukizuna seinalatu zutelako,<ref name=":179" /> eta isilpekoa beharko lukeen bilera hori komunikabideei jakinarazi zietelako.<ref name=":181" /> Une honetatik aurrera, familia bakoitzak bere aldetik jarraitu zuen dinamika,<ref name=":186" /> eta Sololuzeren senideek salaketa publikoak egiteari uko egin zioten,<ref>{{Erreferentzia|izena=Estrella|abizena=Digital|izenburua=Cuatro excavadoras buscan a Joaquín y Alberto bajo los escombros de Zaldibar|hizkuntza=es|url=https://www.estrelladigital.es/articulo/autonomias/excavadoras-buscan-joaquin-alberto-escombros-zaldibar/20200324225150409227.html|aldizkaria=Estrella Digital|sartze-data=2020-03-25}}</ref> gorpuak bilatzeko eskariari eutsiz halere.<ref name=":2" />
 
=== Komunikabideak ===
2.519

edits