«Zaldibarko zabortegiaren hondamendia»: berrikuspenen arteko aldeak

uraren zaintza split off
(ura split off)
(uraren zaintza split off)
Martxoaren 10ean, La Sexta TB kateari emaniko elkarrizketa batean, Marta Álvarez, Joaquin Beltranen koinatak, adierazi zuen Administraziotik "agian gorpuak ez zituztela aurkituko" esana zietela. Era berean, kexu azaldu zen [[Larrialdi Unitate Militarra|LUM]]-aren laguntza eskatu ez izanarengatik.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=El dolor de la familia de Joaquín, uno de los desaparecidos en el derrumbe del vertedero de Zaldibar: "No se merecen seguir ahí metidos"|hizkuntza=es|data=2020-03-10|url=https://www.lasexta.com/programas/el-intermedio/andrea-ropero/el-dolor-de-la-familia-de-joaquin-uno-de-los-desaparecidos-en-el-derrumbe-del-vertedero-de-zaldibar-no-se-merecen-seguir-ahi-metidos_202003105e6811d17795c70001959361.html|aldizkaria=LaSexta|sartze-data=2020-03-11}}</ref>
 
Martxoaren 11an, Jaurlaritzak informatu zuen une horretan zabortegian 100 bat pertsona ari zirela zabortegian, "obra zibileko eta segurtasuneko" lanetan.<ref name=":177">{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Zaldibarko zabortegiko bilaketa-operatiboari buruzko albiste eguneratuak|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60899-noticias-actualizadas-sobre-operativo-busqueda-vertedero-zaldibar|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-03-11}}</ref>
 
Martxoaren 13an, Jaurlaritzak adierazi zuen ordura arte 41.800 m3 hondakin mugituak zituztela langileen bilaketan.<ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=|izenburua=El lehendakari vuelve a Zaldibar con familiares de los desaparecidos|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=|url=https://www.deia.eus/bizkaia/2020/03/14/lehendakari-vuelve-zaldibar-familiares/1024580.html}}</ref> Halere, lanotan parte hartzen ari diren Beltranen senideek datu hau gezurtatu zuten.
=== Uraren zaintza ===
 
Otsailaren{{sakontzeko|Uraren 11ankutsadura [[Ego]]Zaldibarko ibaianzabortegiaren urahondamendian}}Zabortegitik zuribeherako agertzenuretan lehen kutsadura zantzuak egun gutxira zabaltzen hasi ziren: lehen egunetan uraren kolorea aldatu zela ikusi zen.,<ref>{{Erreferentzia|izena=leire narbaiza|abizena=arizmendi|izenburua=Eibarren gaur. Goiko kea #Zaldibarko zabortegikoa da. Behean Ego erreka. Zer da Egok daroan gauza zuri hori?
{{sakontzeko|Uraren kutsadura Zaldibarko zabortegiaren hondamendian}}
 
[[Fitxategi:Aixola.jpg|thumb|Aixolako urtegia; zabortegi azpitik igarotzen den Aixola erreka baino gorago egotean, otsaileko luiziaren ondorioz ez zen kutsatu]]
Otsailaren 11an [[Ego]] ibaian ura zuri agertzen hasi zen.<ref>{{Erreferentzia|izena=leire narbaiza|abizena=arizmendi|izenburua=Eibarren gaur. Goiko kea #Zaldibarko zabortegikoa da. Behean Ego erreka. Zer da Egok daroan gauza zuri hori?
Egok Eitzagako urak jasotzen ditu, Deba ibaian isurtzeko.
Zer dago uretan?
*#ZaldibarArgitupic.twitter.com/568jsbfpzt|hizkuntza=eu|data=2020T09:44|url=https://twitter.com/txargain/status/1227287252671356928|aldizkaria=@txargain|sartze-data=2020-02-13}}</ref> eta gero analisietan gai kutsakorrak detektatu ziren.<ref name=":76">{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=Salud no descarta ampliar el área de alerta en torno a Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-17|url=https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20200217/salud-no-descarta-ampliar-el-area-de-alerta-en-torno-a-zaldibar|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-17}}</ref> Modu probisionalean, URA Agentzia lixibatuak kamioi xurgatzaileen biltzen hasi zen, gero saneamendu sarera isuriz.,<ref name=":140">{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Hilaren 20tik aurrera Zaldibareko zabortegiko lixibatu ia guztiak biltzen dira|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60600-desde-dia-tarde-recoge-practica-totalidad-los-lixiviados-del-vertedero-zaldibar|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-02-27}}</ref> Hau behin betiko soluzio bezala abiatu zen, ubideak konpondu artean Aixola erreka eta Ego ibaira ailegatzen zen kutsadura gutxitzeko.<ref>{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Zaldibareko zabortegiko lixibatuak biltzeko lanotan ari da URA ingurumenean erasanak murrizte aldera|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60538-ura-esta-acometiendo-los-trabajos-necesarios-para-recoger-los-lixiviados-del-vertedero-zaldibar-minimizar-impacto-medio-ambiente|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-02-25}}</ref> Halere adituek iragarri zuten lixibatuek denborarekin lurra kutsatzen amaituko zutela, eta ondoren lurpeko urak.<ref name=":163">{{Erreferentzia|izenburua=El desastre del vertedero de Zaldibar nos dice qué sociedad somos|hizkuntza=es-MX|url=https://www.agenciasinc.es/Opinion/El-desastre-del-vertedero-de-Zaldibar-nos-dice-que-sociedad-somos|aldizkaria=Agencia SINC|sartze-data=2020-03-05}}</ref>
#ZaldibarArgitupic.twitter.com/568jsbfpzt|hizkuntza=eu|data=2020T09:44|url=https://twitter.com/txargain/status/1227287252671356928|aldizkaria=@txargain|sartze-data=2020-02-13}}</ref> Adituen esanetan, honek zabortegian hondatutako ubideekin lotuta egon zitekeen, baina ez lixibiatu eta dekantazio baltsa nagusiekin (hauek ez baitziren otsailaren 6ko luizian hondatu).<ref name=":20" /> Egun honetara arte egindako emaitzek kutsadura erakutsi zuten, baina ez oso maila altuan.<ref>{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=El análisis de URA en el entorno de Zaldibar hasta el día 11 detectó un aumento de amonio y metales|hizkuntza=es|data=2020-02-18|url=https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20200218/el-analisis-de-ura-del-agua-en-el-entorno-de-zaldibar-hasta-el-dia-11-detecta-un-aumento-de-amonio-y-metales|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-19}}</ref>
 
Otsailaren 17an, informeek adierazi zuten Aixola errekara eta Ego ibaira<ref>{{Erreferentzia|abizena=Berria|izenburua=Zabortegiko hainbat gai kutsagarri eta toxiko heldu dira erreketara|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/albisteak/177626/zabortegiko-hainbat-gai-kutsagarri-eta-toxiko-heldu-dira-erreketara.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-02-17}}</ref> ez zela lindano aztarnarik iritsi, bai ordea amonioa, disolbagarri organikoak, hidrokarburoak, kadmioa, nikela eta selenioa, eta lixibiatu isuria igotzen ari zela, baina 3 l/s baino gutxiagokoa zela.<ref name=":76">{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=Salud no descarta ampliar el área de alerta en torno a Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-17|url=https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20200217/salud-no-descarta-ampliar-el-area-de-alerta-en-torno-a-zaldibar|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-17}}</ref>
 
Zabortegitik etorritako lixibiatuak biltzeko biltegi bat eraikitzeko asmoa zegoen, araztegira bideratzeko. «Aixolako ubideko uraren kalitatea bikaina da, amonioaren kantitatean izan ezik. Hori ahalik eta azkarren jaso behar da». <ref>{{Erreferentzia|izena=Irati Urdalleta|abizena=Lete|izenburua=Zaldibarko zabortegiko suaren foku nagusiak itzali dituztela azaldu dute|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/1920/004/001/2020-02-19/zaldibarko-zabortegiko-suaren-foku-nagusiak-itzali-dituztela-azaldu-dute.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-02-19}}</ref>
 
Otsailaren 19an, URA Agentziatik, adierazi zuten zabortegi azpiko ubideak bi astetan berregiteko esperantza zutela; eta, dena den, honek ez ziola eragiten edateko uraren kalitate onari,<ref>{{Erreferentzia|izenburua='Zabortegipeko urak berriz bideratzeko lanak bi aste barru amaituko dira'|hizkuntza=eu|data=2020-02-19|url=https://www.eitb.eus/eu/irratia/euskadi-irratia/programak/faktoria/osoa/7041625/urazabortegi-azpiko-urak-bideratzeko-lanak-bi-aste-barru-amaituko-dira/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-19}}</ref> hau Aixolako urtegitik hartzen baita (Aixola erreka eta Ego ibaia baino garaiera altuagoan).<ref>{{erreferentzia|url=https://www.iagua.es/noticias/redaccion-iagua/calidad-agua-entorno-vertedero-zaldibar-es-fiable-segun-informes-ura|izenburua=La calidad del agua del entorno del vertedero de Zaldibar es fiable, según los informes de la URA|sartze-data=2020ko otsailaren 23a|egunkaria=https://www.iagua.es/|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref> Gipuzkoako Basozainen Elkarteak, berriz, uraren afektazio maila ikusteko euri denboretara itxaron beharko zela ohartarazi zuten.<ref>{{Erreferentzia|izena=Jon|abizena=Rojas|izenburua=Guardas forestales advierten de que la verdadera afección del vertedero a los ríos solo se sabrá cuando llueva|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=https://cadenaser.com/emisora/2020/02/20/radio_bilbao/1582200155_304293.html|aldizkaria=Cadena SER Euskadi|sartze-data=2020-02-20}}</ref>
 
Otsailaren 20an:
 
* Zaldibarko eta Berrizko Udalek iruzurgile batzuen gaineko abisua eman zuen: herrian zebiltzaten, uraren kalitate-neurketak eta filtroak saltzen, Osakidetzaren izenean.<ref>{{Erreferentzia|izena=Jon|abizena=Rojas|izenburua=Equo hace peligrar la coalición Elkarrekin Podemos|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=https://cadenaser.com/emisora/2020/02/20/radio_bilbao/1582218255_902757.html|aldizkaria=Cadena SER Euskadi|sartze-data=2020-02-20}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Zaldibarren ura arazteko iragazkiak saltzeko iruzur batez ohartarazi dute|hizkuntza=eu|data=2020-02-21|url=https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/osoa/7045605/zaldibarreko-iruzurra-ura-arazteko-iragazkiak-saltzeko/|aldizkaria=Euskal Irrati Telebista|sartze-data=2020-02-21}}</ref>
* URA Agentzia lixibatuak kamioi xurgatzaileen biltzen hasi zen, gero saneamendu sarera isuriz.<ref name=":140">{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Hilaren 20tik aurrera Zaldibareko zabortegiko lixibatu ia guztiak biltzen dira|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60600-desde-dia-tarde-recoge-practica-totalidad-los-lixiviados-del-vertedero-zaldibar|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-02-27}}</ref> Hau behin betiko soluzio bezala abiatu zen, ubideak konpondu artean Aixola erreka eta Ego ibaira ailegatzen zen kutsadura gutxitzeko.<ref>{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Zaldibareko zabortegiko lixibatuak biltzeko lanotan ari da URA ingurumenean erasanak murrizte aldera|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60538-ura-esta-acometiendo-los-trabajos-necesarios-para-recoger-los-lixiviados-del-vertedero-zaldibar-minimizar-impacto-medio-ambiente|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-02-25}}</ref>
 
Otsailaren 26ean:
 
* URAk eginiko neurketen emaitzek<ref>{{erreferentzia|url=http://www.uragentzia.euskadi.eus/contenidos/informacion/seguimiento_ultimos_informes/eu_def/adjuntos/20200226_ZaldibarEUS.pdf|izenburua=2020/02/26 Zaldibarko zabortegiaren inguruko uren kalitatearen jarraipen-txostena|sartze-data=2020ko otsailaren 26a|egunkaria=http://www.uragentzia.euskadi.eus/|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref> kutsadura parametroen igoera esanguratsua adierazi zuten (zianuroa, kromoa, selenioa, kadmioa, beruna).<ref>{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=EH Bildu alerta de parámetros de metales pesados «muy altos» en los ríos de Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-26|url=https://www.naiz.eus/es/actualidad/noticia/20200226/eh-bildu-alerta-de-que-los-parametros-de-metales-pesados-son-muy-altos-en-los-rios-de-zaldibar|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-26}}</ref>
* Halere, otsailaren 20tik aurrera Ego errekan gora eginiko laginketek ere amonioak OEB5-eta OEK-" kontzentrazio altua erakutsi zuten; beraz, ondorioztatu zen parametro hauen igoera ezin zela lotuta egon Aixola errekatik behera zetozen Eitzagako lixibiatuekin, baizik eta lehendik "kolektore nagusiarekin lotzeko dauden hiriko hondakin-uren isurketarekin". <ref name=":140" />
* Egun honetara arte punpaketa kamioiek 615 m³ lixibiatu jasoak zituzten, Elgoibarko araztegira bideratuz.<ref name=":145" />
 
Martxoaren 2ra arte, URA Agentziak 1.093 m³ lixibatu jaso zirela jakinarazi zuen.<ref>{{erreferentzia|url=https://www.uragentzia.euskadi.eus/contenidos/informacion/seguimiento_ultimos_informes/es_def/adjuntos/20200303_ZaldibarCAS.pdf|izenburua=03/03/2020Informe de seguimiento calidad de las aguas en el entorno del vertedero de Zaldibar|sartze-data=2020ko otsailaren 3a|egunkaria=https://www.uragentzia.euskadi.eus/|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
Martxoaren 5ean, Pedro Luis Ariasek (injeniari katedraduna, eta Eusko Jaurlaritzaren Unibertsitate eta Ikerketa Sailburuordea [[Patxi López|Patxi Lopez]]<nowiki/>en lehendakaritzan<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Irekia Eusko Jaurlaritza - Gobierno Vasco :: Pedro Luis Arias Ergueta - Fototeka departamentala|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/politicians/234/albums|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-03-05}}</ref>) iragarri zuen lixibatuek denborarekin lurra kutsatzen amaituko zutela, eta ondoren lurpeko urak.<ref name=":163">{{Erreferentzia|izenburua=El desastre del vertedero de Zaldibar nos dice qué sociedad somos|hizkuntza=es-MX|url=https://www.agenciasinc.es/Opinion/El-desastre-del-vertedero-de-Zaldibar-nos-dice-que-sociedad-somos|aldizkaria=Agencia SINC|sartze-data=2020-03-05}}</ref>
 
Martxoaren 6ean, Zaldibar Argitu plataformak ur analisiak agentzia independiente baten esku uztea eskatu zuen, URA Agentziari parte interesatua izatea egotziz.<ref name=":166" /> Egun honetan, URAk Aixola errekan bi lixibatu-foku berri aurkitu zirela adierazi zuen, aurreko egunetako euriarekin lotuak.<ref>{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=URA admite nuevos focos de lixiviados en Zaldibar, pero los atribuye a las lluvias|hizkuntza=es|data=2020-03-06|url=https://www.naiz.eus/es/actualidad/noticia/20200306/ura-admite-nuevos-focos-de-lixiviados-en-zaldibar-pero-los-atribuye-a-las-lluvias|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-03-07}}</ref>
 
Martxoaren 11an:
 
* Martxoaren 11n, B2 eremuan lixibiatuen kutxatilaren estalkiaren bilaketan eta lixibiatuak kanalizatzeko sistema berri baten eraikuntzan aritu ziren.<ref name=":177">{{Erreferentzia|abizena=Irekia|izenburua=Irekia - Zaldibarko zabortegiko bilaketa-operatiboari buruzko albiste eguneratuak|hizkuntza=eu|url=https://www.irekia.euskadi.eus/eu/news/60899-noticias-actualizadas-sobre-operativo-busqueda-vertedero-zaldibar|aldizkaria=www.irekia.euskadi.eus|sartze-data=2020-03-11}}</ref>
* Elgoibarko EH Bilduk San Antolingo ur araztegiaren inguruko biztanleen kexen berri eman zuen: "bazirela egunak urak tratatzeko azpiegituratik gasak ateratzen zirela, arnasa hartzeko zailtasunak zituztela, begiak gorrituak dituztela, ahotsa hausten zitzaiela, eztarriak behartuz". Hori zela eta, hainbat informazio eskatu zuten: ea araztegia arriskutsuak izan zitezkeen substantziekin lan egiteko egokituta zegoen, ea araztegian sartzeko eta irteteko kontrolak zeuden, ea araztegiak zerbitzurik ematen ez dien beste udalerri batzuetako urak har zitzakeen, ea aldian-aldian airearen eta uraren kalitatearen kontrolak egiten ziren", baita "araztegiko uren sarrera- eta irteera-kontrolen emaitzak, inguruko airearen kalitatearen kontrolen emaitzak eta Deba ibaiko uraren kalitatea aztertzea". <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Albisteak {{!}} EHB|url=https://ehbildu.eus/herriak/elgoibar/albisteak/eh-bilduk-san-antolingo-araztegiaren-inguruko-airearen-eta-uraren-kalitateari-buruz-galdetu-die-administrazioei|aldizkaria=ehbildu.eus|sartze-data=2020-03-11}}</ref>
*URA Agentziaren analisiek merkurioa detektatu zuten Eitzagaetxebarria baserriaren inguruan.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Merkurio arrastoak batu zaizkie Eitzagaetxebarria inguruko nikel, selenio eta amonio lixibiatuei - Zaldibar|hizkuntza=eu|url=https://anboto.org/zaldibar/1583946596187-merkurio-arrastoak-batu-zaizkie-eitzagaetxebarria-inguruko-nikel-selenio-eta-amonio-lixibiatuei|aldizkaria=Anboto.org|sartze-data=2020-03-11}}</ref>
 
Martxoaren 12ra arte 2.748 m3 lixibatu jasoak ziren.<ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=|izenburua=13/03/2020 Informe de seguimientocalidad de las aguas en el entorno del vertedero de Zaldibar|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=|url=https://www.uragentzia.euskadi.eus/contenidos/informacion/seguimiento_ultimos_informes/es_def/adjuntos/20200313_ZaldibarCAS.pdf}}</ref> Martxoaren 23ra arte, 5.210 m3.<ref>{{erreferentzia|izena=|abizena=|urtea=|izenburua=24/03/2020 Informe de seguimiento calidad de las aguas en el entorno del vertedero de Zaldibar|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=|url=https://www.uragentzia.euskadi.eus/contenidos/informacion/seguimiento_ultimos_informes/es_def/adjuntos/20200324_ZaldibarCAS.pdf}}</ref>
 
=== Airearen parametroen zaintza ===
2.551

edits