«Hondakinen kudeaketa»: berrikuspenen arteko aldeak

43.271 bytes added ,  Duela 7 hilabete
fusioa: + Zaldibarko hondamendiaren kudeaketa atala
(fusioa: + Zaldibarko hondamendiaren kudeaketa atala)
Edozein giza jardueren ondorioz sorturiko hondakinak hartzen dituzte bere baitan prozesu hauek: lehengaien erauzketan zehar, lehengaien eraldaketan, tarteko eta amaierako produktuetatik, azken produktuen kontsumoa edo beste giza jarduera batzuetan, udal jardueretan (etxebizitza, instituzionalak, merkataritza), nekazal jardueretan edo jarduera sozialetan (osasuna zaintzea, etxeko hondakin arriskutsuak, lokatzak) sortzen diren elementuak dira tratatu beharrekoak.
 
Hondakin mota bakoitzari aplikatu beharreko prozesua desberdina izango da, honen ezaugarri fisiko zein kimiko edo bereiztasun mailaren arabera. Hala ere guztien helburua bera da, materialak berrerabiltzea posible den heinean edo bestela hauek baliatuz energia lortzea. Aplikaturiko prozesu desberdinen bidez, ezaugarri fisiko, kimiko edo biologikoak aldatuko dira hondakinetan, beti ere honako helburu hauek lortzeko: [[Substantzia toxikoak|sustantzia toxikoak]] kentzea, lehengaiak berreskuratzea, energia iturritzat erabiltzeko prestatzea edo [[zabortegi]]etan era egokian uzteko prestatzea.<ref name=":0">{{Erreferentzia|izenburua=Tratamiento de residuos|hizkuntza=es-ES|data=2014-05-13|url=https://www.recytrans.com/blog/tratamiento-de-residuos/|aldizkaria=Gestión de residuos - Soluciones Globales para el Reciclaje|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
 
== Tratamendu motak  ==
Hondakin mota bakoitzari aplikatu beharreko prozesu teorikoak:<ref name=":0" />
 
=== Berrerabilpenerako prestatzea ===
Aplikatu daitekeen lehenengo prozesua da, eta [[zabor]] gisa botariko elementu berrerabilgarriak hartzen ditu bere baitan. Gerora berriro erabiliak izan daitezen prestatzean datza eta ez zaie inongo transformaziorik aplikatzen elementuei. Bere egoera ona izateagatik, konpondu eta garbitzearekin soilik balorizatu daitezkeen elementuak tratatzen dira. 
=== Zabortegiko depositua ===
[[Fitxategi:Vertedero de Jaén04.jpg|thumb|Hondakin kudeaketaren azken pausoa lehengai aprobetxagarririk ez dagoenean [[zabortegi]]ko depositua da.]]
Hondakinen kudeaketaren azkenengo atala da zabortegiko depositua eta beste tratamendurik aplikatu ezin denean edo materialak baloratzea ezinezkoa denean egiten da. Material hauen ezaugarriei dagokien [[zabortegi]]ra bideratzen dira hauek, eta bertan eliminatuak izango dira. Planta desberdinak bereiziko dira jasoko dituzten zaborren arabera, eta hauek lurrazpikoak edo gainazalekoak izan daitezke inguruko ur, aire edo lurren kutsatzea eragozteko.<ref name=":0" />
 
== Teoriatik praktikara: Zaldibarko zabortegiaren adibidea ==
Praktikan, goian aipatutako tratamendu teorikoak ez dira beti aplikatu izan. Honek ekarritako arazoak ageri-agerian geratu ziren 2020ko otsailean gertatutako [[Zaldibarko zabortegiaren hondamendia]]<nowiki/>n.
 
=== Arazo logistikoa ===
[[Fitxategi:Gardelegi 01.jpg|thumb|Gasteizko [[Gardelegi]] auzoko zabortegia izan zen Verterrera zijoazten hondakinei lekua egiteko aipatutako bat.]]
Zaldibarko hondamendiak arazo logistiko handia ekarri zuen:<ref>{{Erreferentzia|abizena=Urko Apaolaza Avila|izenburua=700 enpresak eramaten zituzten hondakinak Zaldibarrera|hizkuntza=eu|data=2020-02-18|url=https://www.argia.eus/albistea/700-enpresek-eramaten-zituzten-hondakinak-zaldibarrera|aldizkaria=Argia|sartze-data=2020-02-19}}</ref>
 
*[[Verter Recycling]]<nowiki/>en 700 bezeroak (horietako 200 enpresa handiak: Papresak, Productos Tubularek, Cintas Ubis...<ref>{{Erreferentzia|izena=Mikel P.|abizena=Ansa|izenburua=Nola ordenatu hondamendi bat|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/1928/002/001/2020-03-06/nola-ordenatu-hondamendi-bat.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-03-06}}</ref>) hondakinak nora eraman ezinda gelditu ziren, “inbutu batean bezala” Moreno Sailburuordearen hitzetan.
*Istripua gertatu zen garaiean, EAE-n 6.300.000.000 tona hondakin sortzen ziren urtero (2,9 tona biztanle bakoitzeko); hortik %60 industriatik zetorren,<ref name=":123">{{Erreferentzia|izenburua=El derrumbe del vertedero de Zaldibar reabre el debate sobre la gestión de los residuos en Euskadi|hizkuntza=es|url=https://www.eldiario.es/norte/euskadi/Zaldibar-modelo-gestion-residuos-Euskadi_0_997401120.html|aldizkaria=eldiario.es|sartze-data=2020-02-20}}</ref> 3.500.000 tona alegia. Hauetatik 500.000 tona Verterrera eramaten ziren (EAE-ko urteko inerte kopuru osoaren %20a).
*Arazo honek EAE-ko industria ereduaren muina konprometitzen zuenez, Jaurlaritza gaia aztertzeko siderurgia eta papergintza sektoreetako patronalekin, beste zabortegietako ordezkariekin, eta hondakinen arloan lan egiten duten enpresekin (Aclima, Euskadiko Ingurumen Industrien Kluster Elkartea) bildu zen.<ref>{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Hermosilla|izenburua=Jaurlaritzak kanpora bidali nahi du Zaldibarrera bideratzen zen zakarra|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/albisteak/177715/jaurlaritzak-kanpora-bidali-nahi-du-zaldibarrera-bideratzen-zen-zakarra.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-03-28}}</ref> Hondakinotatik asko “esportatu” beharko zirela emantzat hartu zuten.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Los rescatadores criban a mano y con perros los residuos en busca de los desaparecidos|hizkuntza=es|data=2020-02-19|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/rescatadores-criban-mano-20200219131254-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
 
Verter Recyclingen faltan, beraz, hondakinen kokapenarekin arazo bikoitza sortu zen:
 
# Jada [[Zaldibarko zabortegiaren hondamendia#Verterreko hondakinen kudeaketa|Verterren zegoen zaborra non kokatu]].
# Industrian eten barik sortzen ari zen hondakin fluxua nora eraman.
 
Istripua gertatu eta lehen egunetan, nahasmena zen nagusi. Espekulazio handia izan zen, informazio faltsuak ere bai, eta baieztapen/ezeztapen ugari. Besteak beste:
 
* Ingurumen Sailetik EAE-n amiantoa har zezaketen lau zabortegi ere seinalatu ziren: Bistibieta (Lemoa), Cespa (Zalla), Betearte (Mallabia) eta Cespa (Mutiloa).<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Estos son los vertederos de Euskadi que pueden recibir los residuos de Zaldibar: 3 en Bizkaia y 1 en Gipuzkoa|hizkuntza=es|data=2020-02-21|url=http://www.ikusle.com/estos-son-los-vertederos-de-euskadi-que-pueden-recibir-los-residuos-de-zaldibar-3-en-bizkaia-y-1-en-gipuzkoa/|aldizkaria=Ikusle|sartze-data=2020-02-21}}</ref>
* Hondakin arriskutsuak Galiziara eramateko aukera ere aipatu zen.<ref>{{Erreferentzia|izena=JOSEMI BENÍTEZ {{!}} GONZALO DE LAS|abizena=HERAS|izenburua=Las claves del derrumbe|hizkuntza=es|data=2020-02-22|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/claves-derrumbe-20200223011927-in.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
* [[Nerva (Huelva)|Nerva]]<nowiki/>ko ([[Huelva]]) [[Tinto (ibaia)|Rio Tinto]] meatzeen inguruko zabortegia ere aukeretako bat bezala aipatu zen,<ref>{{Erreferentzia|abizena=Redacción|izenburua=Temen la llegada de 23.000 camiones de residuos tóxicos desde el País Vasco al vertedero de Nerva|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=https://www.diariodehuelva.es/2020/02/20/nerva-vertedero-zaldivar/|aldizkaria=Diario de Huelva|sartze-data=2020-02-20}}</ref> baina hango udala kontra agertu zen<ref>{{Erreferentzia|izena=ONDA|abizena=MINERA|izenburua=Desmienten bulo|hizkuntza=es-ES|url=http://www.ondaminera-rtv-nerva.es/noticia/desmienten-bulo/1192|aldizkaria=www.ondaminera-rtv-nerva.es|sartze-data=2020-02-24}}</ref> (Nervako zabortegia kudeatzen duen enpresa Mallabiako zabortegiari ere lotua zegoen,<ref>{{Erreferentzia|izena=Ahoztar|abizena=Zelaieta|izenburua=HILO
 
El polémico vertedero de Huelva que podría hacerse cargo de los residuos de Zaldibar está gestionando por una empresa vinculada al también polémico vertedero de Mallabia.
 
https://www.lavanguardia.com/vida/20190823/464216936344/denuncian-incendio-en-vertedero-nerva-y-piden-paralizacion-entrada-residuos.html …
 
https://www.elcorreo.com/sociedad/haremos-posible-basura-20180401220345-nt.html …pic.twitter.com/eSy7Uupdev|hizkuntza=es|data=2020T11:00|url=https://twitter.com/Ahoztar1972/status/1231292605016748032|aldizkaria=@Ahoztar1972|sartze-data=2020-02-22}}</ref> ingurumen irregulartasunen kurrikulum luzearekin.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Ecologistas andaluces piden a la Junta que el vertedero de Nerva no acoja residuos de Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-21|url=https://www.residuosprofesional.com/vertedero-nerva-residuos-zaldibar/|aldizkaria=Residuos Profesional|sartze-data=2020-02-21}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=R.|abizena=Moreno|izenburua=El Gobierno vasco agita el traslado a Nerva de los residuos tóxicos de Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-22|url=https://www.diariodehuelva.es/2020/02/22/vertedero-nerva-zaldibar/|aldizkaria=Diario de Huelva|sartze-data=2020-02-22}}</ref>); halere, otsailaren 25ean jakin zen hau Vox-eko diputatu batek zabaldutako albiste faltsua izan zela.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=El diputado de Vox por Huelva, Tomás Fernández, señalado como difusor de la falsa alarma en torno al traslado nunca planteado de los residuos de Zaldibar al vertedero de Nerva -|hizkuntza=es|data=2020-02-24|url=http://www.lamardeonuba.es/el-diputado-de-vox-por-huelva-tomas-fernandez-senalado-como-difusor-de-la-falsa-alarma-en-torno-al-traslado-nunca-planteado-de-los-residuos-de-zaldibar-al-vertedero-de-nerva/|sartze-data=2020-02-25}}</ref>
 
Otsailaren 24ean, Jaurlaritzak zabortegi pribatu eta publikoek aurrerantzean sortutako hondakin berriak hartu beharko zituztela seinalatu zuen (borondatez ez bazen, derrigortzeko aukera baztertu barik<ref name=":129">{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=Gipuzkoa anima a reabrir Epele mientras Bizkaia deniega sus dos vertederos|hizkuntza=es|data=2020-02-25|url=https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20200225/gipuzkoa-anima-a-reabrir-epele-mientras-bizkaia-deniega-sus-dos-vertederos|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-26}}</ref>). Horren harira, zabortegi publikoen artean kontsulta-erronda bat egin zuen, aurrerantzean sortutako hondakinei (ez jada Verterren zeudenak) kokapena bilatzeko. Zabortegi bakoitzari zenbat hondakin eta zein motatakoak hartzeko ahalmena-kalkulatzeko eskatu zitzaion:<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Vertederos del P.Vasco deben concretar su capacidad de acoger residuos|url=https://www.efeverde.com/noticias/vertederos-pais-vasco-residuos/|aldizkaria=www.efeverde.com|sartze-data=2020-02-24}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=Diputación de Bizkaia contradice a Lakua y asegura que sus vertederos no pueden asumir restos de Verter|hizkuntza=es|data=2020-02-24|url=https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20200224/diputacion-de-bizkaia-contradice-a-lakua-y-asegura-que-sus-vertederos-no-pueden-asumir-restos-de-verter|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-24}}</ref> Erantzunak:
 
* Gasteizko Udalak erantzun zuen [[Gardelegi]]<nowiki/>n 1.000.000 bat tonako lekua bazuela, baina 23.000 tona baino ez lituzkela eskainiko Verterrera zuzendutako "zabor ez arriskutsuentzat"; Arabatik hara bidali ohi zuten pareko kopurua, alegia. <ref name=":138">{{Erreferentzia|izenburua=El Gobierno vasco sigue sin aclarar qué pasará con los residuos que iban a Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-27|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/gobierno-vasco-sigue-20200227204720-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-27}}</ref>
* Bizkaiko Foru Aldundiak erantzun zuen bere menpe zeuden bi zabortegietan (Jata-Lemoiz eta Artika<ref name=":129" />), ezin zituela Verterrera zuzenduta zeuden hondakinik hartu,<ref name=":128">{{Erreferentzia|abizena=COPE|izenburua=Euskadi no sabe qué hacer con los residuos industriales que no se pueden llevar a Zaldibar|hizkuntza=es|data=2020-02-25|url=https://www.cope.es/emisoras/pais-vasco/noticias/euskadi-sabe-que-hacer-con-los-residuos-industriales-que-pueden-llevar-zaldibar-20200225_630315|aldizkaria=COPE|sartze-data=2020-02-26}}</ref> bere zabortegi hauek "hiri hondakinetarako baino ez zirelako". Ingurumen Sailetik adierazi zuten "larrialdi batean, baimen aldaketak arintzeko" ahalmena zutela, arriskurik gabeko hondakinak hartu ahal izateko; eta gainera hauen kudeaketa "hirikoak baino erosoagoa" izaten zela.<ref name=":138" />
*Gipuzkoak Bergarako Epele zabortegi klausuratua berrirekitzea proposatu zuen<ref name=":123" /> (herri honetako alkatea kontra agertu zen<ref>{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=El embrollo de los residuos de Zaldibar: Lakua se queja y ¿Huelva es una opción?|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20200220/el-embrollo-de-los-residuos-de-zaldibar-lakua-se-queja-bergara-dice-no-y-huelva-es-una-opcion|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-20}}</ref>), zabor "ez arriskutsua" hartzeko bakarrik.<ref name=":128" />
 
Otsailaren 29rako, enpresa asko hondakinak lantegian bertan pilatzen ari ziren, inora eraman ezinda.<ref name=":1">{{Erreferentzia|izenburua=Las 31.500 toneladas de Zaldibar que nadie quiere|hizkuntza=es|data=2020-02-28|url=https://www.elindependiente.com/politica/2020/02/29/las-31-500-toneladas-de-zaldibar-que-nadie-quiere/|aldizkaria=El Independiente|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
 
Martxoan 3an, Gipuzkoako Foru Aldundiko Ingurumen Diputatu Jose Ignacio Asensiok adierazi zuen Zaldibarrera bideratzen ziren hondakinen zati bat Gipuzkoan hartzeko moduan zeudela, kantitatea zehaztu barik.<ref>{{Erreferentzia|izena=Gotzon|abizena=Hermosilla|izenburua=Asensiok dioenez, Gipuzkoan ez dute Zaldibarko hondakinik hartuko|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/albisteak/178310/asensiok-dioenez-gipuzkoan-ez-dute-zaldibarko-hondakinik-hartuko.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-03-03}}</ref>
 
Martxoaren 4ean, Arriolak, Eusko Jaurlaritzako Ingurumen Saileko buru bezala, agindua eman zuen aldi baterako neurriak ezarriz, zabortegiei EAE-n urtero hartzen ziren 2.500.000 tona industria-hondakin harrerazteko. <ref name=":176">{{Erreferentzia|izenburua=“Ez dugu Zaldibar bezalako ingurumen hondamendi baten zain egon behar isurketaren aurrean hondakinen balorizazioa lehenesteko”|hizkuntza=eu-ES|data=2020-03-10|url=https://www.ekologistakmartxan.org/2020/03/10/ez-dugu-zaldibar-bezalako-ingurumen-hondamendi-baten-zain-egon-behar-isurketaren-aurrean-hondakinen-balorizazioa-lehenesteko/|aldizkaria=Ekologistak Martxan - Euskal Herria|sartze-data=2020-03-11}}</ref> Otsailaren 24ean eginiko galderaren erantzunak jasota, zabortegi guztien artean 440.000 tona hondakin hartzeko moduan zeudela ebatzi zen; beste 410.000 tona gelditzen ziren destinu gabe; halere, hauetatik zati bat balorizatu ezkero, zabortegietara bideratutako zatia 250.000 bat tonatakoa izan zitekeela ikusi zen. Horregatik, balorizazio-plantei ahal beste hondakin hartzeko (EAE-koak lehenetsiz) eta hondakin-ekoizle ziren enpresei hondakinak ahal zutenik eta portzentai handiena balorizatzeko derrigorra ezarri zitzaien.<ref>{{Erreferentzia|abizena=eldiarionorte.es|izenburua=Medio Ambiente impone a las empresas límites para eliminar residuos por medio de vertederos tras el derrumbe de Zaldibar|hizkuntza=es|url=https://www.eldiario.es/norte/euskadi/capacidad-vertederos-toneladas-derrumbe-Zaldibar_0_1002650677.html|aldizkaria=eldiario.es|sartze-data=2020-03-05}}</ref> Neurri hauek urtebeterako iragarri ziren, eta EAE-ko zabortegi guztiei agindu zien, "ahalik eta kantitate handiena" hartzeko, hondakinok "orain arte zein zabortegitara eraman diren kontuan hartu gabe".<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Eusko Jaurlaritzak ahalik eta hondakin gehien hartzeko agindu dio Gasteizi - Gasteiz|hizkuntza=eu|url=https://alea.eus/gasteiz/1583432079592-eusko-jaurlaritza-hondakinak-agindua-gasteiz-gardelegi|aldizkaria=Alea.eus|sartze-data=2020-03-05}}</ref> Plan honen arabera, araztegietako lokatzak adibidez zabortegietara botatzea debekatu zen, %100ean balorizatzeko modukoak direlako; eta papertegietako lokatzei, berriz, beste soluzio bat bilatzea eskatu zitzaion industriari, zabortegietara eramateko aukerak murriztuz; berdin fundizioko hare eta finen kasuan, eta automobilgintzako hondakinetan.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Euskadi activa un plan de emergencia para los residuos de Zaldibar al cumplirse un mes de siniestro|hizkuntza=es|data=2020-03-05|url=https://www.elindependiente.com/espana/2020/03/06/euskadi-activa-un-plan-de-emergencia-para-los-residuos-de-zaldibar-al-cumplirse-un-mes-de-siniestro/|aldizkaria=El Independiente|sartze-data=2020-03-06}}</ref> Ekologisten aldetik, gogoratu zuten erraustu baino lehen hondakin hauek konpostatzeko eta birziklatzeko aukera baliatu behar dela gogoratu zuen, modu horretan aire-kutsadura ekidinez.<ref name=":176" />
 
=== Enpresarien erantzuna ===
[[Fitxategi:Alonsotegi incineradora.jpg|thumb|[[Alonsotegi]]<nowiki/>ko erraustegia.]]
Zaldibarkoa gertatu eta egun gutxira,
 
*Beste zabortegiek enpresei ipinitako prezioak jaso zituzten.<ref name=":101">{{Erreferentzia|izena=Eduardo|abizena=Azumendi|izenburua=Los vertederos vascos suben sus tarifas tras la catástrofe de Zaldibar|hizkuntza=es|url=https://www.eldiario.es/norte/euskadi/vertederos-vascos-tarifas-catastrofe-Zaldibar_0_997750996.html|aldizkaria=eldiario.es|sartze-data=2020-02-21}}</ref>
*Larrialdi honek Gipuzkoan ere eragin zuen: Cespa enpresak Mutiloako Lurpe zabortegia ixteko erabakia arrapaladan hartu zuen, probintzia honetako hondakinen arazoa areagotuz eta Mutiloako zabortegiaren beraren kontrol faltari buruzko susmoak aireratuz.
 
Otsailaren 20an, Iñaki Garcinuño, Cebek Bizkaiko patronalaren lehendakariak, Jaurlaritzari "lehen bait lehen Zaldibarko zabortegiari alternatiba bat" Euskal Herrian aurkitzeko eskatu zion, euskal industria ereduak zabortegiekiko zuen dependentzia handia agerian utziz.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Los empresarios reclaman la apertura «lo antes posible» de otro vertedero industrial en Euskadi|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/empresarios-reclaman-apertura-20200220125118-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-21}}</ref> Gainera, beste zabortegi pribatuek Zaldibarko hondamendiaren ostean prezioak altxatu izana ez zuen gaizki ikusi, "hori sektore guztietan gertatzen delako, ez bakarrik zaborraren munduan. Merkatu naturalaren parte da".<ref name=":101" />
 
Zaborraren sektorearen enpresarien aldetik:
 
*Aeversu errauste enpresen elkartetik haiek eginiko "hondakinen balorizazioa" goretsi zuten, zabortegien alternatiba bezala.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Las empresas de valorización energética defienden su tecnología para evitar la llegada de residuos a vertederos|hizkuntza=es|data=2020-02-21|url=https://www.lavanguardia.com/vida/20200221/473679666123/las-empresas-de-valorizacion-energetica-defienden-su-tecnologia-para-evitar-la-llegada-de-residuos-a-vertederos.html|aldizkaria=La Vanguardia|sartze-data=2020-02-22}}</ref>
*Asegre elkarteak (Asociación de Empresas Gestoras de Residuos y Recursos Especiales) Espainian hondakinen kudeaketa arloan hobetu beharreko zenbait arlo seinalatu zituzten, Verter Recycling haien bazkidea ez zela argituz.<ref name=":137" /> Besteak beste, hondakinen ekoizleen ardura bermatuko duen lege aldaketa bat eskatu zuten, Alemania edo Frantziaren ereduak jarraituz, Verter bezalako zabortegi ''low cost'' deskontrolatuak ekiditeko.<ref name=":171">{{Erreferentzia|izena=Ane|abizena=Zugadi|izenburua=Proponen un cambio legal para acabar con los vertederos low cost|hizkuntza=es|data=2020-03-09|url=https://cadenaser.com/emisora/2020/03/09/radio_bilbao/1583746243_530456.html|aldizkaria=Cadena SER Euskadi|sartze-data=2020-03-09}}</ref>
 
Otsailaren 27an, Eduardo Zubiaurre [[Confebask]] patronalaren lehendakariari Arriolak aipatutako eko-zergari buruzko iritzia galdetu zioten; honek erantzun zuen hori baino garrantzitsuagoa zela epe motzean industrian sortzen ari zen hondakinei irteera ematea, "bestela herri honetako enpresa-sarea geldituko da-eta".<ref>{{Erreferentzia|izena=Cadena|abizena=SER|izenburua=Confebask responde a Arriola, "es más urgente saber dónde van los residuos que implantar una ecotasa"|hizkuntza=es|data=2020-02-27|url=https://cadenaser.com/emisora/2020/02/27/radio_bilbao/1582805624_225415.html|aldizkaria=Cadena SER Euskadi|sartze-data=2020-02-27}}</ref> Deklarazio honen ostean, Jaurlaritzaren Ingurumen Sailak prentsa oharra kaleratu zuen, epe motzeko soluzio horren bila kolaboratuko dutela, baina "industria-hondakinen kudeaketa haiek sortzen dituztenen erantzukizun ukaezina zela" gogoratuz.<ref>{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=Confebask mete prisa a Medio Ambiente y este replica: «Los residuos, de quienes los generan»|hizkuntza=es|data=2020-02-27|url=https://www.naiz.eus/es/actualidad/noticia/20200227/confebask-pide-soluciones-a-corto-plazo-para-los-residuos-que-las-empresas-producen-todos-los-dias|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-02-27}}</ref>
 
=== Administrazioan hobetu beharrekoak ===
[[Fitxategi:70487-Gipuzkoako hondakin bilketa 2007-2016 aldian.svg|thumb|520x520px|Gipuzkoako hondakin bilketa 2007-2016 aldian, Euskal Herriko beste probintzietakoekin alderatuta.]]
Gainera, Administrazioan (bereziki EAEkoan) hobetu beharreko zenbait arlo agerian geratu ziren.
 
Larrialdien kudeaketan:
 
* Larrialdi baten kasuan, Jaurlaritzen Sailen arteko komunikazioa eta koordinazioa eramateko aginte bateratu baten premia seinalatu zuen Arriola Ingurumen Sailburuak.<ref name=":2">{{Erreferentzia|izenburua=«Hay que pensar que al mezclarse el amianto todo lo que sale del vertedero está contaminado»|hizkuntza=es|data=2020-02-23|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/pensar-mezclarse-amianto-20200223221724-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
* Larrialdien Kudeaketa Legea aplikatzea: lege honen barruan Lehendakariak larrialdi guztien gaineko aginte bateratua hartzea aurreikusten da.
 
Hondakinen kudeaketan:
 
* Urkullu Lehendakariak seinalatu zuen, aurrerantzean enpresa kutsatzaileek kutsadura horren kudeaketarekiko konpromisoa hartu beharra zutela.<ref>{{erreferentzia|url=https://www.noticiasdenavarra.com/actualidad/politica/2020/02/23/autocritica-faltado-relato-primer-dia/1025382.html|izenburua="Hago autocrítica porque nos ha faltado un relato desde el primer día sobre Zaldibar por esperar a tener información veraz"|sartze-data=2020ko otsailaren 23a|egunkaria=https://www.noticiasdenavarra.com/|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
*Arriola Ingurumen Sailburuak esan zuen, Zaldibarko hondamendia gertatu arte, EAE hondakinen arazoari bizkarra emanez bizi izan zela.<ref name=":2" />
*Legez kanpoko hondakinen trafikoaren kontrola (laugarren aktibitate kriminal errentagarriena).<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Delitos ambientales, el cuarto negocio criminal del planeta|hizkuntza=es|data=2018-10-02|url=https://www.residuosprofesional.com/delitos-ambientales-negocio-criminal/|aldizkaria=Residuos Profesional|sartze-data=2020-02-21}}</ref><ref name=":3">{{Erreferentzia|izena=Peio Durruty et Maryvonne|abizena=Gervaise|izenburua=Hazketa, Canopia, Zaldibar, ailleurs et ici même combat|hizkuntza=fr|data=2020-03-12|url=https://www.mediabask.eus/fr/info_mbsk/20200317/hazketa-canopia-zaldibar-ailleurs-et-ici-meme-combat|aldizkaria=www.mediabask.eus|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
*Lurperatzera edo erretzera bideratzen diren hondakinen kopuru handiegia;<ref>{{Erreferentzia|izena=Greenpeace|abizena=Euskadi 💚 🌍|izenburua=#Zaldibar-ko zabortegiaren luiziak, non 2 pertsona desagertu direnen, hondakinen kudeaketa ereduaren porrota erakusten du, pertsonen osasunean eta ingurumenean eragin zuzena edukiz
 
Gure posizioarekin haria irekitzen dugu https://elpais.com/politica/2020/02/13/actualidad/1581592963_032517.html …|hizkuntza=eu|data=2020T02:42|url=https://twitter.com/GreenpeaceEUS/status/1229355393857523714|aldizkaria=@GreenpeaceEUS|sartze-data=2020-02-17}}</ref> Zaldibarko hondamendiaren ostean, ia eragile guztiak zeuden ados kopuru hau gutxitu beharrarekin.<ref name=":1" />
**Europa osoan, Espainia zen zabortegietara hondakin gehien eramaten zituen herrialdea (%54,<ref name=":4">{{Erreferentzia|izenburua=El desastre del vertedero de Zaldibar nos dice qué sociedad somos|hizkuntza=es-MX|url=https://www.agenciasinc.es/Opinion/El-desastre-del-vertedero-de-Zaldibar-nos-dice-que-sociedad-somos|aldizkaria=Agencia SINC|sartze-data=2020-03-28}}</ref> Europa iparraldeko herrialdeetan %3a delarik).<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Más allá de Zaldibar: España está a la cola europea en gestión de residuos|url=https://www.msn.com/es-es/noticias/espana/m%C3%A1s-all%C3%A1-de-zaldibar-espa%C3%B1a-est%C3%A1-a-la-cola-europea-en-gesti%C3%B3n-de-residuos/ar-BB10gmy4|aldizkaria=www.msn.com|sartze-data=2020-02-22}}</ref>
**Beste iturri batzuen arabera, siderurgia, papergintza eta eraikuntza arloko hondakinen %58a birziklatu egiten zen; %6a balorizatzen zen; eta %36a zijoan zabortegietara.<ref name=":1" />
*Biogasaren ustiapena errentagarri bihurtzeko laguntza falta.<ref name=":94">{{Erreferentzia|abizena=20minutos|izenburua=Los expertos, sobre la "salvajada" de Zaldibar: "Tenemos los vertederos más baratos de Europa"|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=https://www.20minutos.es/noticia/4155865/0/vertedero-zaldibar-formas-eliminacion-residuos-espana-riesgos-salud-medio-ambiente-recogida-basura-puerta-a-puerta/|aldizkaria=www.20minutos.es - Últimas Noticias|sartze-data=2020-02-20}}</ref>
*Zaldibarkoaren ostean, hainbat eragilek "zero zabor" eredurantz jotzearen beharra seinalatu zuten,<ref>{{Erreferentzia|abizena=Greenpeace|izenburua=Zaldibar o el fracaso del sistema de gestión de residuos|hizkuntza=es-ES|url=https://es.greenpeace.org/es/noticias/zaldibar-o-el-fracaso-del-sistema-de-gestion-de-residuos/|aldizkaria=Greenpeace España|sartze-data=2020-02-19}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Antonio|abizena=Aretxabala|izenburua=Zaldibar: ¿fue la acumulación de basura lo menos sucio?|hizkuntza=es|url=http://ctxt.es/es/20200203/Politica/31052/Antonio-Aretxabala-analisis-Zaldibar-vertedero-decrecimiento.htm|aldizkaria=ctxt.es {{!}} Contexto y Acción|sartze-data=2020-03-28}}</ref><ref name=":5">{{Erreferentzia|izena=Lander Arbelaitz|abizena=Mitxelena|izenburua="Ez alarmistak izateko diote baina alarma kalean dago, eta beren gezurretatik sortu da"|hizkuntza=eu|data=2020-03-09|url=https://www.argia.eus/albistea/ez-alarmistak-izateko-diote-baina-alarma-kalean-dago-eta-beren-gezurretatik-sortu-da|aldizkaria=Argia|sartze-data=2020-03-28}}</ref> atez ateko bilketa sistema bultzatuz,<ref name=":94" /> zabortegien jarduna fiskalizatuz,<ref>{{erreferentzia|izena=Txema|abizena=Montero|urtea=|izenburua=La rama dorada|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=|ISBN=|hizkuntza=|url=https://www.deia.eus/opinion/tribuna-abierta/2020/02/20/zaldibar-rama-dorada/1019257.html}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Ecologistas advierten que la tragedia del vertedero de Zaldibar "no fue un accidente"|url=https://www.publico.es/politica/euskadi-ecologistas-advierten-tragedia-vertedero-zaldibar-no-accidente.html|aldizkaria=www.publico.es|sartze-data=2020-03-28}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Eibarko Udalak pertsonatzea erabaki du Zaldibarko zabortegiaren lurjausia dela-eta, Durangon irekitako auzian|hizkuntza=eu|url=https://www.eibar.eus/eu/albisteak/eibarko-udalak-pertsonatzea-erabaki-du-zaldibarko-zabortegiaren-lurjausia-dela-eta-durangon-irekitako-auzian|aldizkaria=Eibarko Udala - Ayuntamiento de Eibar|sartze-data=2020-03-28}}</ref> "hiri-meatzaritza" bultzatuz<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Residuos o recursos, desde lo local a lo global|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=https://www.lavozdelsur.es/residuos-o-recursos-desde-lo-local-a-lo-global/|aldizkaria=lavozdelsur.es|sartze-data=2020-02-20}}</ref>...
*Frantzia, Alemania eta Erresuma Batuaren eredua jarraituz, enpresek bere hondakinen ardura mantentzea, haien tratamendu-prozesuaren amaierara arte (ordura arte, Espainian, enpresaren ardura zaborra kudeaketa-enpresaru ematearekin batera amaitzen zen).<ref name=":137">{{Erreferentzia|izenburua=Vertedero de Zaldibar: evitar el miedo y promover la responsabilidad compartida|hizkuntza=es|data=2020-02-27|url=https://blogs.elconfidencial.com/espana/tribuna/2020-02-27/vertedero-zaldibar-evitar-miedo-promover-responsabilidad-compartida_2471907/|aldizkaria=El Confidencial|sartze-data=2020-02-27}}</ref> Puntu honen premia ASEGRE hondakin-enpresarien elkarteak berak ere seinalatu zuen.<ref name=":171" />
*Hondakinekin lan egiten duten enpresa pribatu nagusiek (Urbaser, Sacyr, OHL, Ferrovial...) ''lobby'' portaera erakutsi ohi dute, Administrazioan "zero zabor" eredura zuzendutako neurriak eragozteko (zenbat eta zabor gutxiago, haiek negozio bolumen txikiagoa).<ref name=":142">{{Erreferentzia|izenburua=Quién gestiona tu basura|url=https://www.publico.es/sociedad/gestiona-basura.html|aldizkaria=www.publico.es|sartze-data=2020-02-28}}</ref>
 
Iñaki Arriola Jaurlaritzako Ingurumen Sailburuak berak aitortu zuen:
 
* Espainiako 2016ko legearekin, zabortegien egonkortasuna Administrazioaren kontroletik kanpo zegoela (enpresaren azterketak ontzat ematen ziren),<ref name=":2" />
* Horrelako instalakuntzak Administrazio publikoetatik kudeatzeko aukera aztertu beharko zela;<ref>{{Erreferentzia|izena=Cadena|abizena=SER|izenburua="Habrá que reflexionar si los vertederos deben ser gestionados por administraciones públicas"|hizkuntza=es|data=2020-02-19|url=https://cadenaser.com/emisora/2020/02/19/radio_bilbao/1582104754_185965.html|aldizkaria=Cadena SER Euskadi|sartze-data=2020-02-19}}</ref>
* Zabortegietan hondakinak uztea "hain merkea" ez izateko eko-zergak beharko zirela; bigarren eskuko materialen merkatua suspertu beharko zela, eta enpresek zaborren kudeaketa produkzio-koste bezala aurreikusten hasi beharko zirela;<ref>{{Erreferentzia|izena=Eduardo|abizena=Azumendi|izenburua=El Gobierno vasco quiere imponer una ecotasa a las empresas que utilicen los vertederos|hizkuntza=es|url=https://www.eldiario.es/norte/euskadi/Gobierno-imponer-empresas-utilicen-vertederos_0_999850409.html|aldizkaria=eldiario.es|sartze-data=2020-02-26}}</ref> halere, Jaurlaritzak 2003tik aurrera behin baino gehiagotan aipatu du aukera hau, asmoa burutu gabe;<ref>{{Erreferentzia|izena=Eduardo|abizena=Azumendi|izenburua=Aplicar una ecotasa por arrojar residuos en vertederos no es nuevo: en 2003 ya anunció lo mismo el Gobierno vasco y hasta ahora|hizkuntza=es|url=https://www.eldiario.es/norte/euskadi/Aplicar-ecotasa-residuos-vertederos-Gobierno_0_999850931.html|aldizkaria=eldiario.es|sartze-data=2020-02-27}}</ref> eta Joserra Becerrak (Equo Berdeak) gogoratu zuen neurri hori berak proposatu zuela Eusko Legebiltzarrean 2017an, eta EAJk eta PSE-EEk atzera bota zutela<ref>{{Erreferentzia|izena=Jose Ramón|abizena=Becerra|izenburua=Leo esta noticia en la prensa y no doy crédito. Abro hilo antes de que me suba el azúcar:
 
"Arriola plantea implantar una tasa disuasoria que grave enviar residuos al vertedero" https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/actualidad/sociedad/2020/02/26/euskadi-amp-arriola-ve-necesario/1015747.html …
#ZaldibarArgitu @EQUOBerdeak|hizkuntza=es|data=2020T10:51|url=https://twitter.com/JoseRa_Becerra/status/1232739913117970432|aldizkaria=@JoseRa_Becerra|sartze-data=2020-02-27}}</ref>). Era berean, Iñigo Martinez Ezker Anitzako bozeramaleak adierazi zuen eko-zerga eredua ere errebisatu beharra dagoela "kutsatzen duenak ordaintze" teoriko hori, praktikan "ordain dezakeenak kutsatze" bihurtzen baita.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Íñigo Martínez Zatón responde en Osoigo: "Zaldibar, Eibar, Ermua, Mallabia, Elorrio... ¿Estamos en peligro y se nos está ocultando información?" vía @osoigo|hizkuntza=es|url=https://www.osoigo.com/es/inigo-martinez-zaton-zaldibar-eibar-ermua-mallabia-elorrio-estamos-en-peligro-y-se-nos-esta-ocultando-informacion.html|aldizkaria=Osoigo|sartze-data=2020-03-16}}</ref>
*Zaborraren kudeaketa eredua birplanteatu beharra, zabortegiak gutxiago erabiltzeko. Ekologistak Martxaneko Javier Vazquezek erantzun zuen "protokoloak, arauak eta legeak badirela; haiek betearaztea falta zela".<ref>{{Erreferentzia|izena=Por Irene|abizena=Larraz|izenburua=Las familias de los desaparecidos en Zaldibar: «Queremos que nos los devuelvan»|hizkuntza=es|data=2020-03-06|url=https://www.newtral.es/las-familias-de-los-desaparecidos-en-zaldibar-queremos-que-nos-los-devuelvan/20200306/|aldizkaria=Newtral|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
 
=== Zaborraren negozioa ===
[[Fitxategi:589-Hondakinen tarifak EAEn eta Ipar Euskal Herrian.svg|thumb|Hondakinen tarifak EAEn eta Ipar Euskal Herrian (2016)]]
Zabortegiak enpresa pribatuen esku egotearen ondoriozko zenbait arazo seinalatu ziren,<ref name=":4" /> gehienak zerbitzu publikoaren aldean errentagarritasuna lehenestearekin lotuak:
 
* Hondakin bat arriskutsu / ez arriskutsu bezala sailkatzea enpresaren esku uztea;<ref>{{Erreferentzia|izena=Estitxu|abizena=Eizagirre|izenburua=Jaurlaritzak bazekien Zaldibarko zabortegian ez zirela ari araudia betetzen|hizkuntza=eu|data=2020-02-26|url=https://www.argia.eus/albistea/jaurlaritzak-bazekien-zaldibarko-zabortegian-ez-zirela-ari-araudia-betetzen|aldizkaria=Argia|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
* Irabaziak daudenean esku pribatuetara joatea, eta galerak daudenean diru publikotik berdintzea;<ref name=":6">{{Erreferentzia|izena=Irati Urdalleta|abizena=Lete|izenburua=Egon daiteke beste Zaldibar bat?|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/2016/008/001/2020-02-16/egon-daiteke-beste-zaldibar-bat.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
* Irabazirik ez galtzeko kontrolak sahiestea;<ref name=":6" />
* Ahal denik eta tona gehien hartzeko lehia, prezioak merketzeko lehia.<ref name=":6" />
 
Erreferentzia bezala, zabortegiek kobratzen duten prezioa hondakin motaren arabera ([[Zamorako probintzia|Zamora]]<nowiki/>ko tarifak):<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Gobierno vasco revela que al vertedero de Zaldibar solo le quedaban tres años de vida|hizkuntza=local|url=https://www.elsaltodiario.com/euskal-herria/gobierno-vasco-revela-vertedero-zaldibar-solo-quedaban-tres-anos-vida|aldizkaria=www.elsaltodiario.com|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
 
*Inerte garbiak 1,75 euro/tona.
*Papera/kartoia ,17,8 euro/tona.
*Plastiko/papera, 60 euro/tona.
*Obra-hondakin toxikoak: 60,5 euro/tona.
 
Hauen aldean, Verter Recyclingek prezio oso merkeak eskaintzen zituen (bataz beste 16 euro/tonako; Arabako zabortegi publikoak berriz, 38 euro/tonako<ref name=":1" />); horren eraginez, enpresa batzuek hondakinak oso urrunetik bidaltzen zizkieten, nahiz eta inguruan beste zabortegiak izan.<ref name=":136">{{Erreferentzia|izenburua=Precios tirados, negligencia, tóxicos...: el caos de Zaldibar aflora años de irregularidades|hizkuntza=es|data=2020-02-27|url=https://www.elconfidencial.com/espana/pais-vasco/2020-02-27/derrumbe-vertedero-zaldibar-crisis-politica-medioambiental_2471896/|aldizkaria=El Confidencial|sartze-data=2020-02-27}}</ref>
 
Nabarmendu behar da, baita ere, zabortegi batzuk publikoak izan arren, Espainian oso arraroa dela hondakinen ziklo osoa (jaso, banatu, birziklatu...) Administrazio publikoak kontrolatzea. Normalena, kate honen mailaren batean hondakinak enpresa pribatuen esku egotea izaten da.<ref name=":142" />
 
=== Lehendik txarto egindakoak ===
[[Fitxategi:Josu-Jon-Imaz.jpg|thumb|Josu Jon Imaz]]
Verter Recycling bezalako enpresen kontrol falta Jaurlaritzak 2000 urtean enpresa arriskutsuen "tutoretza" bertan behera utzi izanakin lotu zen; orduko Industria Sailburu [[Josu Jon Imaz]]<nowiki/>en ekimenez bultzatutako neurri honek promozio industriala zuen helburu, eta inspekzioen intentsitatea gutxitu zuen, superbisioa eta txostenak jaulkitzea enpresaren gain utziz.<ref>{{Erreferentzia|izena=Baigorri Argitaletxea|abizena=SA|izenburua=Lakua dejó de «tutelar» industrias de riesgo para la salud con una orden de Imaz en 2000|hizkuntza=es|data=2020-02-18|url=https://www.naiz.eus/eu/hemeroteca/gara/editions/2020-02-19/hemeroteca_articles/lakua-dejo-de-tutelar-industrias-de-riesgo-para-la-salud-con-una-orden-de-imaz-en-2000|aldizkaria=GARA|sartze-data=2020-02-19}}</ref><ref name=":87">{{Erreferentzia|izenburua=Vertedero Zaldibar: PNV y PSE sabían que había amianto cancerígeno pero lo ocultaron a bomberos y policías|hizkuntza=es|data=2020-02-20|url=https://okdiario.com/espana/pnv-pse-sabian-que-habia-amianto-cancerigeno-vertedero-zaldibar-pero-lo-ocultaron-bomberos-policias-5192394|aldizkaria=okdiario.com|sartze-data=2020-02-20}}</ref> Ekimen hau<ref>{{Erreferentzia|izena=Eusko Jaurlaritza-Gobierno|abizena=Vasco|izenburua=ORDEN de 26 de diciembre de 2000, del Consejero de Industria, Comercio y Turismo, de simplificación del procedimiento para la puesta en funcionamiento de instalaciones industriales.|hizkuntza=es|data=2012-07-27|url=https://www.legegunea.euskadi.eus//eli/es-pv/o/2000/12/26/(7x59-contfich/es/|aldizkaria=www.legegunea.euskadi.eus|sartze-data=2020-03-25}}</ref> Europan norabide berean hartutako neurriekin bat zetorren.<ref name=":3" />
 
Arlo sindikaletik arazo bat seinalatu da: zabortegien eta birziklajearen arloan diharduten enpresa handien egiturak sindikatuen kontrola eragozten dute: askotan UTE motakoak dira (unean uneko elkartzeak), iraupen gutxikoak, azpikontratak ohikoak dira... hau langileen baldintzen kaltetan izaten da (sindikatuen presentzia eraginkorra dagoenean, prebentzio ordezkariak produkzioa geldiarazteko eskumena du, langileen arriskua badago).<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Esclareced Zaldibar! una tragedia que muestra mucha negligencia {{!}} porExperiencia|url=https://porexperiencia.com/condiciones-de-trabajo/esclareced-zaldibar-una-tragedia-que-muestra-mucha-negligencia|aldizkaria=porexperiencia.com|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
 
Zallako zabortegiaren aurka sortutako mugimendu politikoak bildutako informazioaren arabera, zabortegien negozioan ''modus operandi'' amankomun bat detektatu izan da: herri txikietan kokatzea (aurre egiteko baliabide gutxi dituzten udaletan, alegia), hauteskundeak baino lehenago, tramitazio azkarren bidez, esposizio publikora atera gabe, arduradun politiko eta enpresarien arteko konplizitatearekin, kontrol eskasarekin...<ref>{{Erreferentzia|izena=Maite Asensio|abizena=Lozano|izenburua=Zaldibarren ispilua, Zallan|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/1952/002/001/2020-02-26/zaldibarren-ispilua-zallan.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
 
=== Ingurumen inspektoreen arazoak ===
 
Administrazioan hobetu beharreko zenbait hutsune seinalatu ziren:
 
* Ertzaintzan, Ingurumen Unitatearen baliabideak: Zaldibarkoa gertatu zenean EAE osorako 8 agente baino ez zeuden.<ref>{{Erreferentzia|izena=Juan José|abizena=Fernández|izenburua=Los ertzainas implicados en el rescate de Zaldibar exigen control médico|hizkuntza=es|data=2020-02-17|url=https://www.elperiodico.com/es/sociedad/20200217/vertedero-zaldibar-ertzainas-miedo-cancer-control-medico-7851922|aldizkaria=elperiodico|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
* Ingurumen Sailaren inspekzioetan, EAEn lan horretarako 8 inspektore baino ez zeuden. Horien lana zen 17 zabortegiak jagotea, baita kutsadura sortzen duten 380 industria eta gune klasifikatuak. Halere, lan hau egiten zuten funtzionarioen arabera, lan hori hobeto egiteko jende gehiago beharko litzatekeen, eta inspektoreen aholkuei jaramon gehiago egin.<ref name=":6" /> Arriola Ingurumen Sailburuak ere inspektore taldearen errefortzuaren premia onartu zuen.<ref name=":2" />
 
=== Zaborraren arazo globala ===
[[Fitxategi:Incendio en Seseña 07.jpg|thumb|Neumatikoen sutea Seseñako zabortegian (2016)]]
Kontuan hartu behar da, 2018 arte, Espaina munduan 9.garrena zela zaborrak atzerrira esportatzen zuten herrialdeen artean. Urte horretan Txina, Indonesia, Malasia eta Filipinak planto egin zuten, 1. Munduko herrialdeek zaborra nahastean bidaltzen ziotelako, %20 soilik birziklatzeko aukerarekin, eta gainontzeko %80 erre edo lurperatu beharra zutelako. Filipinak kontainerrak bueltan bidali zizkion Espainiari, eta urte horretatik aurrera plastikoak ez ziren atzerrira bidali, Verter bezalako zabortegietara bideratuz.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Comeros vuestra basura|hizkuntza=es-ES|data=2020-03-04|url=https://blogelciervo.com/2020/03/04/comeros-vuestra-basura/|aldizkaria=El blog de El Ciervo|sartze-data=2020-03-28}}</ref>
 
Zaldibarko hondamendiak gizarteak lehendik jakinekoa zen norabidean sakondu beharraren premia azpimarratu zuen: eredu sozioekonomikoa birplanteatzea, sortutako hondakin kopurua gutxitzea, birziklapena handitzea -erraustegien eta zabortegien beharra minimora jaitsiz-, kontsumoaren eta hazkundearen kultura gainditzea, bizimodu jasangarria garatzea<ref name=":4" /><ref name=":3" /> Zaldibarren gertatutako hondamendia berriro ez errepikatzeko.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Zaldibar Argitu pide dimisiones «antes del inicio de la campaña electoral»|hizkuntza=es|data=2020-03-06|url=https://www.diariovasco.com/bajo-deba/eibar/zaldibar-argitu-pide-20200306002705-ntvo.html|aldizkaria=El Diario Vasco|sartze-data=2020-03-28}}</ref><ref name=":5" /><ref name=":173">{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=Trantsizio zabal baten alde egin dute 84 irakasle eta kultur alorreko lagunek, Zaldibarkoaren ostean|hizkuntza=eu|data=2020-03-09|url=https://www.naiz.eus/eu/actualidad/noticia/20200309/transizio-zabal-baten-alde-egin-dute-84-irakasle-eta-kultur-alorreko-lagunek-zaldibarkoaren-ostean|aldizkaria=naiz:|sartze-data=2020-03-09}}</ref>
 
Halere, Zaldibarko hondamena gertatu eta hurrengo hilean, Eusko Jaurlaritzak hainbat hondakini beste bide bat emateko agindua eman zuen: zehazki paper industriarekin lotutako 102.500 tona hondakin erraustegietan erretzea, eta altzairugintzako zepa zuri eta beltzak zementeretan hormigoiarekin nahastea.<ref>{{Erreferentzia|izena=Estitxu|abizena=Eizagirre|izenburua=Jaurlaritzaren "irtenbidea" Zaldibarkoaren ostean: erraustegi eta zementerak gizentzea|hizkuntza=eu|data=2020-03-26|url=https://www.argia.eus/albistea/eusko-jaurlaritzaren-irtenbidea-zaldibarkoaren-ostean-erraustegi-eta-zementerak-gizentzea|aldizkaria=Argia|sartze-data=2020-03-26}}</ref>
 
Zaldibarkoak, baita ere, atzerriko zabortegietako kontrol faltaren gainean fokua ezarri zuen,<ref>{{Erreferentzia|izenburua=De Zaldibar al incendio de Seseña: la dejadez administrativa, detrás de los grandes desastres en los vertederos|url=https://www.publico.es/sociedad/zaldibar-incendio-sesena-dejadez-administrativa-detras-grandes-desastres-vertederos.html|aldizkaria=www.publico.es|sartze-data=2020-02-20}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Carmen|abizena=Bachiller|izenburua=Ecologistas en Acción reclama información sobre los vertederos operativos en Castilla-La Mancha tras el "desastre" de Zaldibar|hizkuntza=es|url=https://www.eldiario.es/clm/vertederos-zaldibar-ecologistas_0_998100334.html|aldizkaria=eldiario.es|sartze-data=2020-02-22}}</ref> zenbait aurrekari gogoratuz (Bens 1996,<ref>{{Erreferentzia|izena=Rubén|abizena=Pereda|izenburua=El precedente gallego de Zaldibar: 25 años sin hallar a la víctima|hizkuntza=es|url=https://www.eldiario.es/norte/euskadi/Galicia-propio-Zaldibar_0_997750917.html|aldizkaria=eldiario.es|sartze-data=2020-02-21}}</ref> [[Seseña]] 2016,<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Registrado un incendio en el cementerio de neumáticos de Seseña|url=https://www.publico.es/sociedad/registrado-incendio-cementerio-neumaticos-sesena.html|aldizkaria=www.publico.es|sartze-data=2020-02-20}}</ref>) eta antzeko kasuak gertatzeko beldurra piztuz, hala nola [[Abanilla]] ([[Murtziako Eskualdea|Murtzia]]),<ref>{{erreferentzia|url=https://www.laopiniondemurcia.es/municipios/2020/02/20/vaciaran-balsa-lixiviados-vertedero-abanilla/1092985.html|izenburua=Vaciarán la balsa de lixiviados del vertedero de Abanilla ante el temor de que se desborde|sartze-data=2020ko otsailaren 20a|egunkaria=https://www.laopiniondemurcia.es/|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref> [[Onda]] ([[Castellóko probintzia|Castelló]]),<ref>{{Erreferentzia|izena=El Periódico|abizena=Mediterráneo|izenburua=Inquietud en Onda por la ampliación del vertedero tras el desastre de Zaldibar|hizkuntza=es|url=https://www.elperiodicomediterraneo.com/noticias/comarcas/inquietud-onda-ampliacion-vertedero-desastre-zaldibar_1278456.html|aldizkaria=El Periódico Mediterráneo|sartze-data=2020-02-19}}</ref> Miramontes ([[Coruñako probintzia|Coruña]])<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Temor en Santiago a que ocorra unha catástrofe en Miramontes como a do vertedoiro de Zaldibar no País Vasco|url=http://www.galiciaconfidencial.com/noticia/117518-temor-santiago-ocorra-catastrofe-miramontes-vertedoiro-zaldibar-pais-vasco|aldizkaria=Galicia Confidencial|sartze-data=2020-02-19}}</ref> edo [[Rubí]] ([[Bartzelonako probintzia|Bartzelona]]).<ref>{{Erreferentzia|izenburua=El caso Zaldibar calienta a los vecinos de Rubí en Barcelona: "Aquí, ni un vertedero más"|hizkuntza=es-ES|data=2020-02-18|url=https://www.telecinco.es/informativos/sociedad/vecinos-rubi-pie-de-guerra-contra-vertedero_18_2901420242.html|aldizkaria=telecinco|sartze-data=2020-02-19}}</ref> Lan istripu eta prebentzio akats izaerari buruz, berriz, [[Brumadinho]]<nowiki/>n (Brasil) 2019an izandako hondamendiarekin parekotasunak aurkitu zaizkio.<ref>{{Erreferentzia|izena=TAI GABE DIGITALA|abizena=SL|izenburua=Zaldibar, un año después de Brumadinho|hizkuntza=es|data=2020-02-24|url=https://www.naiz.eus/eu/iritzia/articulos/zaldibar-un-ano-despues-de-brumadinho|aldizkaria=naiz: IRITZIA|sartze-data=2020-02-27}}</ref>
 
 
== BibliografiaErreferentziak ==
{{erreferentzia zerrenda|30em}}
Recytrans, (2014-05-13), ''Tratamiento de Residuos.'' Hemendik eskuratua: https://www.recytrans.com/blog/tratamiento-de-residuos/
 
== Kanpo estekak ==
[[Kategoria:Hondakinen kudeaketa]]
[[Kategoria:Kudeaketa motaren arabera]]
[[Kategoria:Zaldibarko zabortegiaren hondamendia]]
2.688

edits