«Zaldibarko zabortegiaren hondamendia»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
== Aurrekariak ==
{{sakontzeko|Verter Recycling}}
 
=== Zabortegiaren onarpenaren historia ===
[[Fitxategi:Zaldibarko Eitzaga auzoa.jpg|thumb|Zaldibarko Eitzaga auzoa.]]
Zabortegi hau irekitzea 20 urte lehenagotik zetorren proiektua zen, eta Zaldibarko Udalak alde eta kontrako faseak igaro zituen, korporazioen osaketaren arabera:<ref>{{Erreferentzia|izena=Lander Arbelaitz|abizena=Mitxelena|izenburua=Zabortegiak debekatu zituzten Zaldibarren 1997an, baita Udalak erreferenduma hitz eman ere|hizkuntza=eu|data=2020-02-17|url=https://www.argia.eus/albistea/zabortegiak-debekatu-zituzten-zaldibarren-1997an-baita-inoiz-gauzatu-ez-zen-erreferenduma-hitz-eman-ere|aldizkaria=Argia|sartze-data=2020-02-17}}</ref> 2011ko urtarrilaren 25ean aktibitatearekin hasi arte.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Siete inspecciones en nueve años|hizkuntza=es|data=2020-02-19|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/siete-inspecciones-nueve-20200219233131-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-20}}</ref>
 
* 1990 hamarkadan, Eitzagan zabortegi bi zeuden; haietako baten jabeak (Jose Luis Aizpiri Lejardi<ref name=":170">{{Erreferentzia|izena=Mikel P.|abizena=Ansa|izenburua=Zaborraren itzala Verterren gainean|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/2067/004/001/2020-03-06/zaborraren-itzala-verterren-gainean.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-03-07}}</ref>) beste bat eraikitzeko tramiteak hasi zituen, eta baimena lortu zuen; baina auzokideen protestak piztu ziren.<ref name=":116">{{Erreferentzia|izenburua=Barinaga, jefe del vertedero y 'conde' de Eibar|hizkuntza=es|data=2020-02-23|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/barinaga-jefe-vertedero-20200223221222-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-23}}</ref> 1995ean Aizpiri berriro saiatuko zen, lortu barik;<ref name=":170" /> gero [[Verter Recycling#Jabetza|Verterren akzionistetako bat]] izango zen.
*1996ean, Blanca Onaindia (EAJ) alkatearen ekipoa (PSErekin koalizioan) Udala zabortegi berri baten proiektua tramitatzen hasi zen. Oposizioak kontra egin zuen, eta EAJko zinegotzi batek (Pedro Bildosola, Eitzagakoa) ere kontrako bozka partikularra eman zuenez, proiektua atzera bota zen. Are, Osoko Bilkurak zabortegi gehiago ez egitea erabaki zuen, [[plangintzako arau subsidiarioak|Arau Subsidiarioetan]] ere aldaketa eginez.
* 1997an, berriz, EAJren eta PSEren taldeak aurreko erabakiak baliogabetzea lortu zuen (oraingoan Bildosolaren aldeko botoarekin).
*1998ko maiatzean, Blanca Onaindia alkatea (EAJ) eta Angel Martin alkateordea (PSE-EE) Saharan bidaian zirela, HB-k mozioa aurkeztu zuen Eitzagan, Olaerreagan eta Sallabenten herri erreferenduma bultzatzeko; Grupo Independiente eta Pedro Bildosola jeltzaleak mozioa babestu zuten, eta Onaindia eta Martinen faltan, mozioa aurrera atera zen. Baina galdeketa hau ez zen sekula burutu.<ref name=":116" />
* 2002an, Igor Barrenetxea-Arando (EAJ) alkatearen korporazio berriak zabortegiaren proiektuari berriz heldu zion, pausoz pauso lortu arte: arau subsidiarioak aldatu zituzten; promotoreak zuen irregulartasun curriculumari ez zioten garrantzirik eman; Verter Recycling enpresari lanak hasteko baimena eman zioten.
*2004an aurkeztu zuen Zaldibarko Eitzaga auzoan [[zabortegi]]<nowiki/>a ezartzeko [[Ingurumen-inpaktuaren adierazpen|ingurumen-eraginaren azterlana]],<ref>{{Erreferentzia|izena=r01e00000ff26d46908a470b878a0a139f73557d1|abizena=r01e00000ff26d46687a470b8a86a04237242b34f|izenburua=Zaldibarko Eitzaga auzoko ibarbide batean hondakin ez arriskutsuen zabortegia eraikitzeko proiektuaren ingurumen-eraginaren azterlana. - Ingurumena - Euskadi.eus|hizkuntza=eu|url=https://www.euskadi.eus/web01-a2inguru/eu/contenidos/documentacion/esia_verter_recicling/eu_doc/index.shtml|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2020-02-10}}</ref>
*2007ko urtarrilaren 22an baimena eskuratu zuen,<ref>{{Erreferentzia|izena=r01e00000fe4e66771ba470b8b16eead1a456352e|abizena=r01epd0122e4ed314423e0db04c97a47b5baa317f|izenburua=Boletín Oficial del País Vasco - BOPV|hizkuntza=es|url=https://www.euskadi.eus/y22-bopv/es/p43aBOPVWebWar/VerParalelo.do?cd2007001546|aldizkaria=www.euskadi.eus|sartze-data=2020-02-10}}</ref> Jaurlaritzako Ingurumen Sailburua [[Esther Larrañaga Galdos|Esther Larrañaga]] ([[Eusko Alkartasuna|EA]]) zela.
*Zaldibarko Udalaren aldetik, ez zuten Jaurlaritzak baimendutako aktibitate bati uko egiteko eskumenik; baina bai “emendakin zuzentzaileak” aurkezteko aukera, eta “alegazioak hartzeko epe bat” irekitzeko derrigorra, aktibitateari lizentzia eman aurretik. Azken pauso hau ez zen bete.<ref name=":56" />
*2011an, lan-arriskuen prebentzio estudioa Einber Prevenalia enpresak egin zuen; enpresa honek Jaurlaritzarentzat ere lan egiten zuen.<ref name=":185">{{Erreferentzia|izena=Ahoztar|abizena=Zelaieta|izenburua=HILO
 
Einber Prevenalia, empresa que realizó el estudio de prevención de riesgos laborales en Verter Recycling, trabajaba para el Departamento de Administración Pública y Justicia de Euskadi.|hizkuntza=es|data=2020-03-18|url=https://twitter.com/Ahoztar1972/status/1240256619121987584|aldizkaria=@Ahoztar1972|sartze-data=2020-03-18}}</ref>
*2011ko urtarrilaren 25ean, zabortegiak onespena jaso zuen eta aktibitatearekin hasi zen,<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Siete inspecciones en nueve años|hizkuntza=es|data=2020-02-19|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/siete-inspecciones-nueve-20200219233131-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-20}}</ref> Jaurlaritzako Ingurumen Sailburua, [[Pilar Unzalu]] ([[PSE-EE]]) zela.
*2011ko maiatzaren 6: Idoia Mendiolagarai (EAJ) Zaldibarko alkate zela, haren Udal Gobernu Batzordeak aktibitate lizentzia sinatu zuen.
* Handik 16 egunera, 2011ko maiatzaren 22an, EAJk alkatetza galdu zuen eta gehiengoa Arantza Baigorrik (Bilduk) eskuratu zuen. Ordurako jada zabortegia martxan zegoen.
 
=== Ingeniaritza ===
Alkargo, una sociedad vinculada al grupo Mondragón, fue sancionada por depositar "residuos peligrosos
especiales PCB" en el vertedero de Zaldibar "sin comunicar
previamente al órgano ambiental".|hizkuntza=es|data=2020T13:18|url=https://twitter.com/Ahoztar1972/status/1227703518359965696|aldizkaria=@Ahoztar1972|sartze-data=2020-02-13}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Ane|abizena=Zugadi|izenburua=Alkargo fue condenada por dejar residuos peligrosos en el vertedero de Zaldibar sin comunicarlo|hizkuntza=es|data=2020-02-13|url=https://cadenaser.com/emisora/2020/02/13/radio_bilbao/1581606375_633832.html|aldizkaria=Cadena SER Euskadi|sartze-data=2020-02-13}}</ref> Verter Recyclingek ere 30.000 eurotako isuna ezarri zitzaion; honek argudiatu zuen hondakin horiek Hera Tratesa enpresak eginiko presioarengatik hartu zituela.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Verter almacenó en Zaldibar en 2011 residuos peligrosos con PCB|hizkuntza=es|data=2020-02-18|url=https://www.elmundo.es/pais-vasco/2020/02/18/5e4baa9ffdddff138f8b45cc.html|aldizkaria=ELMUNDO|sartze-data=2020-02-20}}</ref> PCB-ak [[hidrokarburo]]ak [[kloro]]arekin nahastuz sortzen dira, eta obretan-eta zigilatzaile gisa eta elektrizitate instalazioetan isolatzaile gisa erabili izan zirenak, [[Minbizi|minbizia]] sortzen dute, eta 1987an guztiz debekatu ziren. EAEko Justizia Auzitegi Nagusiaren 2015eko epai batek ohartarazi zuen Eitzagako zabortegian poliklorobifeniloen isurketa deskontrolatuaz.<ref name=":3" /> Artean Pilar Unzalu (PSE-EE) zen Ingurumen sailburua.<ref name=":170">{{Erreferentzia|izena=Mikel P.|abizena=Ansa|izenburua=Zaborraren itzala Verterren gainean|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/paperekoa/2067/004/001/2020-03-06/zaborraren-itzala-verterren-gainean.htm|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-03-07}}</ref>
**Garbiguneetako material birziklagarriak.<ref name=":178">{{Erreferentzia|izenburua=Zaldibar: zaborraren kudeaketaren iruzurra #ZaldibarArgitu #Landeia|hizkuntza=eu|url=https://www.ela.eus/eu/ingurumena/albisteak/zaldibar-zaborraren-kudeaketaren-iruzurra-zaldibarargitu|aldizkaria=Plone site|sartze-data=2020-03-13}}</ref>
**[[Plastiko]]ak eta [[zur]]a.<ref name=":7">{{Erreferentzia|izenburua=El vertedero contrató a topógrafos dos días antes del alud tras la aparición de una grieta|hizkuntza=es|data=2020-02-11|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/vertedero-contrato-topografos-20200211204115-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-12}}</ref>
2020ko otsailaren 6an, zabortegian 10<ref>{{Erreferentzia|abizena=Berria|izenburua=Bi langileren bila jarraitzen dute A-8an gertatu den lur jausian, Zaldibarko zabortegian|hizkuntza=eu|url=https://www.berria.eus/albisteak/177149/bi-langile-harrapatuta-egon-litezke-a-8an-gertatu-den-lur-jausian-zaldibar-inguruan.amp.htmlbi-langileren-bila-jarraitzen-dute-a-8an-gertatu-den-lur-jausian-zaldibarko-zabortegian.amp.html|aldizkaria=Berria|sartze-data=2020-02-09}}</ref> behargin ari ziren lanean, haietatik 7<ref name=":115">{{Erreferentzia|izena=JOSEMI BENÍTEZ {{!}} GONZALO DE LAS|abizena=HERAS|izenburua=Las claves del derrumbe|hizkuntza=es|data=2020-02-22|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/claves-derrumbe-20200223011927-in.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-23}}</ref> luizia gertatu zen gunean. Besteak beste:
 
*Alberto Sololuze ([[Eibar]], 1958). [[Markina-Xemein]]en bizi zen. 25 urtetik gora zeramatzan Jose Inazio Barinagarentzat lanean, Eibarko [[Ford Motor Company|Ford]] eta [[Peugeot]] kontzesionarioetan; Automoviles Kondia enpresako apoderatua izana zen, eta Barinagak traspasatu zuenean, jabe berriak langileak subrogatu zituen arren, Sololuze Barinagarekin zabortegira joan zen. Ezkondua, alaba batekin,<ref name=":116">{{Erreferentzia|izenburua=Barinaga, jefe del vertedero y 'conde' de Eibar|hizkuntza=es|data=2020-02-23|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/barinaga-jefe-vertedero-20200223221222-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-23}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Joaquín y Alberto, sepultados por la fatalidad|hizkuntza=es|data=2020-02-08|url=https://www.elcorreo.com/bizkaia/joaquin-alberto-sepultados-20200207211627-nt.html|aldizkaria=El Correo|sartze-data=2020-02-09}}</ref> aitona ere bazen.<ref name=":118" />
* Joaquín Beltrán ([[El Burgo]], [[Málaga]], 1969). 9 urte zituela gurasoekin eta 7 anai-arreba gazteagorekin etorri zen Euskal Herrira, eta Zallan bizi zen. "Excavaciones Joaquín Beltrán" enpresaren jabea 2014tik. [[Otxaran]] auzoan bizi zen. Emaztea eta 3 seme-alaba zituen.<ref name=":7" /><ref name=":100" /> Beltranek lanaldi osoa Eitzagako zabortegiarendako egiten zuen: bere zazpi langileak Verterren beste 3 langilerekin elkarlanean aritzen ziren.<ref name=":124" />
 
 
Javier Sánchez, exsecretario del entonces alcalde de Eibar Iñaki Arriola (actualmente Consejero de Medio Ambiente del Gobierno Vasco), representó a Elkarte Berri SL en la junta de accionistas de Verter Recycling: la empresa responsable del vertedero de Zaldibar.|hizkuntza=es|data=2020-03-04|url=https://twitter.com/Ahoztar1972/status/1235251993809170433|aldizkaria=@Ahoztar1972|sartze-data=2020-03-04}}</ref>
*2011 urtean Verter Recycling enpresaren lan arriskuen prebentzio-estudioa egin zuen enpresak (Einber Prevenalia) UTE bat osatzen zuen MGO taldearekin. MGO enpresan lan egin izan duten zenbait politikari ohi: Ricardo Martí Fluxá (PP), [[Josu Jon Imaz]] (EAJ), [[Miguel Sanz]] ([[UPN]]), [[Rodolfo Martín Villa]] ([[Francisco Franco|Franco]]<nowiki/>ren Gobernuko Lehendakariorde ohia), Carlos Mayor Oreja (PP), Miren Albistur (PP), Xavier Pomés i Abella ([[Kataluniako Konbergentzia Demokratikoa]]).<ref name=":185" />{{Erreferentzia|izena=Ahoztar|abizena=Zelaieta|izenburua=HILO
 
Einber Prevenalia, empresa que realizó el estudio de prevención de riesgos laborales en Verter Recycling, trabajaba para el Departamento de Administración Pública y Justicia de Euskadi.|hizkuntza=es|data=2020-03-18|url=https://twitter.com/Ahoztar1972/status/1240256619121987584|aldizkaria=@Ahoztar1972|sartze-data=2020-03-18}}</ref>
* Krisi-mahaiaren bi kide (Juan Jose Aurrekoetxea eta Jesus Ibarluzea<ref>{{Erreferentzia|izenburua=''Kutsadura maila altua izan arren, arrisku maila oso txikia da''|hizkuntza=eu|url=https://www.eitb.eus/eu/albisteak/gizartea/bideoak/osoa/7034157/luizia-eta-suteak-zaldibarko-zabortegian-osasun-publikoan-adituari-elkarrizketa/|aldizkaria=www.eitb.eus|sartze-data=2020-02-16}}</ref>) intzinerazio enpresekin loturak zituzten, eta dioxina eta furanoari buruzko desinformazio aurrekariak egotzi zitzaizkien.<ref>{{Erreferentzia|abizena=gurasos|izenburua=Las conexiones entre Sanidad y el lobby incinerador que debieras conocer.|hizkuntza=eu|data=2020-02-16|url=https://blogagurasos.wordpress.com/2020/02/16/las-conexiones-entre-sanidad-y-el-lobby-incinerador-que-debieras-conocer/|aldizkaria=bloga|sartze-data=2020-02-16}}</ref>
* Ermuko sahiesbidearen eraikuntzan [[Juan Mari Atutxa]] Sailburu ohiaren familiako hainbat kidek parte hartu zuten; hauek [[Zaldibarko zabortegiaren hondamendia#Zabortegiaren onarpenaren historia|Igor Barrenetxea-Arando]] Zaldibarko alkate ohiarekin lotura profesionala izan zuten; eta azken honek [[Unai Rementeria]] Bizkaiko Ahaldun Nagusiarekin.<ref>{{Erreferentzia|izena=Ahoztar|abizena=Zelaieta|izenburua=HILO
2.519

edits