«Arrantza»: berrikuspenen arteko aldeak

3.624 bytes added ,  Duela 1 urte
Bandalismoa desegin
(Bandalismoa desegin)
{{beste erabilpenak|arrainak eta itsaso eta ibaietako beste animalia harrapatzeko jarduerari|astoaren hotsa|Arrantza (astoaren hotsa)}}
[[Fitxategi:Pêcheurs à Saint-Jean-de-Luz, Pyrénées-Atlantiques.jpg|thumb|320px|Arrantzaleak [[Donibane Lohizune]]n (argazkia [[1859]]-[[1910]] artean)]]
'''Arrantza''' [[lehen sektore|ekonomiako lehen sektorean]] sartutako [[ekonomia jarduera|jarduera]] bat da, [[arrain]]ak eta [[itsaso]]ko beste bizidun batzuk harrapatzea helburu duena.
 
terrekoItsasbazterreko eta itsas zabaleko arrantza bereizbereizi ohi dira, ontziekitsasontziek kostikkostaldetik jarduten duten distantziaren arabera. BestueraBeste jarduera batzuk ere badaude. Arrantzaleak didedira ogibide hau dutertsonakduten pertsonak.
 
terreko zabaleko arrantza bereiz dira, ontziek kostik duten distantziaren arabera. Bestuera batzuk ere badaude. Arrantzaleak dide hau dutertsonak.
 
== Arrantza motak ==
=== Kostaldeko arrantza ===
Kostaldean egiten den arrantza da. Herrialde ez-garatuetan praktikatzen da, eta elikadura-baliabide garrantzitsuenetariko bat da. HarraHarrapatutakoa [[autokontsumo]]rako eta bertako merkaturako eta salmentarako erabili ohi da. Ontzi txikietan eta artisau-metodoekin egiten da, hola nola, sareak eta [[kanabera]]k erabiltzen, normalean eskuz edo tailer berezietan egiten direnak.<ref>https://docs.google.com/presentation/d/1ZCBWapu1r9GfdZOZuBxy-Tdr-bmBBxnT5p0L5hK4khs/edit#slide=id.gc437e01b_02 7</ref><ref>http://www.anakel.com/liburua/ikusi/gizartezientziak/3eso/2/4/3≤/</ref>
 
=== Itsasbazterreko arrantza ===
Kostaldetik gertu egiten da, ontzi txiki edo ertainetan, hain zuzen. Ontziek aparatu eta makina modernoak eta konkretu batzuebatzuek izaten dituzte, espezie konkretuak eta arrainen multzoak non dauden jakiteko lana errazten dutenak. Ontzi askok zamategiak prestatuta izaten dute, harrapatutakoa kontserbatzeko eta ez usteltzeko. Arrantzaldia egun bat iraun ohi du, gehienez.
 
=== Itsas zabaleko arrantza ===
Itsas zabalean egiten da, edukiera handiko ontziekin; ontzi horiek aparatu eta makina modernoak eta konkretu batzuek izataizaten berezidituzte, bat er[[ezpata-arrain|-arrain]],sarda [[atun]], [[halibut]]hautemateko eta antzekozer arrainaktamaina harrapatzenduten dituztejakiteko. Hainbat arrantza-teknika ezberdinak erabiltzen dira, hala nola, tretza, inguraketa eta arrastea:
 
•'''Tretza:'''
Arratntza teknika honetarako soka berezi bat erabiltzen da, subil deitzen dena. Uretan murgildutako subil izeneko [[soka]] luze bat da eta bertatik [[amu]]ak dituzten poterak zintzilikatzen dira. Munduan tretza-arrantza egiteko hainbat modu daude baina normalean tretzariek [[ezpata-arrain]], [[atun]], [[halibut]] eta antzeko arrainak harrapatzen dituzte.
 
•'''Inguraketa:'''
Inguratze teknika arraina ([[antxoa]], [[berdel]]a...) inguratzean datzan arrantza mota da. Arrain sarda dagoen lekuraino joaten da sare batekin eta gero motordun txalupa batekin abiaaldeabiadura bateraeta utziriknorabidea ondo erregulatuz eta zehaztuz, arrain sarda inguratu, azpitik sarea itxi eta hau biltzen da, sareari zirkunferentzia itxura emanez. 250-1000 metro luze eta 50 metro zabal ere izan daiteke sare mota hau, besteak beste. Sareak uretan igerian egoten da eta bildu egiten da arrain sarda etortzean.
Teknika honen helburua sardan doazen arrainak harrapatzea da, bai ur gainean eta baita ur azpian ere. Hasieran, ezaugarri hauek zeuzkaten espezie gehienak beste arrantza teknika baten bidez arrantzatzen ziren, baina inguratze arrantza eraginkorrena zela ikusirik, erabiltzen hasi ziren, besteak alde batera utzirik.
 
•'''Arrastea:'''
Arrastea itsasontzitik arrastatzen doan [[inbutu]] formako sare bat erabiltzen duen arrantza teknika da. Arrantza teknika aktiboa da, izan ere, itsasontziak arraste-sarea toki batetbatetik bestera mugiarazten du.
Arraste sareak hondoan edo ur betean erabil daitezke, ontzi batek edo bik traturik.
Hondoko arraste-sareek aurkitzen duten guzia harrapatzen dute ([[alga]]k, arrainak, [[oskoldun]]ak...). Protesta ugari eragin du arrantza teknika horrek, [[ekosistema]]k biziki kaltetzen baititu, [[habitat]]ak suntsituz eta harrapakinen artean selekzio gutxi eginez. Hain gutxi kontrolatua eta itsasondoentzat hain bortitza denez, herrialde askotan zainduta eta mugatuta dago, baina oso gutxitan dago galarazita. Teknika hau dribarekin batera, selektibotasunik gabekoa da, izan ere bere aurrean harrapatzen duen guztia hausten du, bai algak, bai krustazeoak eta baita arrainak ere.
 
Ur beteko arrastean, sareak hondoko arrastean baino anitzez handiagoak izaten dira eta ez dute hondoa hunkitzen. Arrainetan egiterakoan, selektiboagoa da, sarda tinkoetan ibiltzen diren arrainak harrapatzen baitira gehienbat. Gainera, hondoa hunkitzen ez dutenez, habitatak ez dituzte suntsitzen. Hala ere, sare horiek [[zetazeo]]ak harrapa ditzakete, eta beren eraginkortasunarengatik, arrantzatzen dituzten arrain espezieak lanjerrean ezar ditzakete.
 
Ontzi askok instalazio modernoak dituzte harrapakinak garbitzeko, zatikatzeko, paketatzeko eta izoztuta biltegiratzeko. Ontzi horiei faktoria-ontzi deritze, eta prestatuta daude hainbat astetako eta hilabetetako arrantza-kanpainak egiteko.
 
== Euskal Herrian ==
{{Sakontzeko|Euskal Herriko arrantzaren historia}}
{{Sakontzeko|Euskal Herriko portuak}}
 
Arrantza historikoki oso jarduera garrantzitsua izan da [[Euskal Herria]]n, [[Bizkaiko golkoa|Bizkaiko golkotik]] kanpo ere bertako arrantzaleak famatu izan dira.
<br />
 
Gaur egun, Euskal Herriko arrantza portu handiena [[Bermeoko portua|Bermeokoa]] dugu. Beste portu hauek ere nabarmenak dira: [[Ondarroako portua|Ondarroakoa]], [[Hondarribiko portua|Hondarribikoa]], [[Getariako portua|Getarikoa]], [[Lekeitioko portua|Lekeitiokoa]], [[Pasaiako portua|Pasaiakoa]] eta [[Donibane Lohizuneko portua|Donibane Lohizunekoa]].
 
=== Izokin arrantza Euskal Herrian ===
472

edits