«Chavín de Huántar»: berrikuspenen arteko aldeak

786 bytes removed ,  Duela 7 hilabete
ez dago edizio laburpenik
t (Autoritate kontrola jartzea)
 
{{Antzinako herrialdeeraikin infotaula automatikoa}}
'''Chavín de Huántar''' [[Peru]] iparraldeko [[arkeologia aztarnategi|arkeologia-aztarnategi]] garrantzitsua da, [[K. a. IX. mendea|K. a. IX. mendekoa]], '''Chavin[[Chavín kultura''']] delakoaren erdigunea eta adibide nagusia. Marañon ibaitik hurbil dago, [[Altiplanoa|Andeetako goi-ordokian]]. Peruko kostaldean badira Chavin kulturako beste gune batzuk [[Chicama Viru]], [[Punkuri]] eta [[Casma]] haranetan.
| izena= Chavín
| izena bertako hizkuntzan=
| hasiera urtea= [[K. a. 1200ko hamarkada|K. a. 1200]]
| amaiera urtea= [[K. a. 200]]
| gobernua= [[Teokrazia]]
| bandera=
| armarria=
| nongo= Chavin kulturako
| mapa=Mapa cultura chavin.png
| mapa testua=
| a1=
| o1=
| o2=
| o2 bandera =
| o3=
| o3 bandera =
| hiriburua= Chavín de Huántar
| hiriburu mota= Hiriburua
| hizkuntza=
| erlijioa= [[Politeismo|Politeista]]
| eremua=
| biztanleria =
| dirua=
| goiburua=
}}
'''Chavín de Huántar''' [[Peru]] iparraldeko [[arkeologia aztarnategi|arkeologia-aztarnategi]] garrantzitsua da, [[K. a. IX. mendea|K. a. IX. mendekoa]], '''Chavin kultura''' delakoaren erdigunea eta adibide nagusia. Marañon ibaitik hurbil dago, [[Altiplanoa|Andeetako goi-ordokian]]. Peruko kostaldean badira Chavin kulturako beste gune batzuk [[Chicama Viru]], [[Punkuri]] eta [[Casma]] haranetan.
 
Erdialdean ageri den plaza baten inguruan dauden bi eta hiru altuerako eraikuntzek osatzen dute multzo guztia. Bertako eskulturarik ospetsuena ''Estela Raimondi'' izenekoa da.
 
== Chavín zibilizazioa ==
{{sakontzeko|Chavín (kultura)}}
Orain dela hogei bat mila urte Perun kultura prozesu bat hasi zen; geroko [[inka Inperioa|inken kultura]] hasierako prozesu haren azken maila izan zen. [[Behe Paleolito|Behe]] eta [[Goi Paleolitoa|Goi Paleolito]] aroak hartzen dituen bilakaera geldiko aldi luze baten ondoren, mundu zaharreko historiaurrean [[Iraultza neolitiko|Neolito iraultza]] esaten zaiona hasi zen, K.a 2500. urte inguruan. Iraultza hark bi ezaugarri nagusi izan zituen: nekazaritzaren indartzea, batetik, eta, bestetik, animaliak hezitzea. Bi gertaera horien eraginez, biztanleek bizimodu sedentarioa egiteraegokituegitera egokitu ziren, eta gizartearen egitura erabat korapilatu zen. Hala, hiru mila urte inguruko prozesu bat hasi zen, eraketa prozesua; aldi horretan ezarri ziren antzinako Peruko kulturaren oinarriak. Garai hartako adierazgarri nagusia Chavín zibilizazioa izan zen; mila urteko tartean, Peruko lurraldean nolabaiteko batasuna lortu zuen zibilizaiozibilizazio hark. Mota horretako aldi bateratzaileei kultura horizonteak esaten diete arkeologoek; batasun hori hautsi eta han eta hemen lekuan lekuko talde banakatuak sortu ziren bi aldiei bitarteko aldi esaten diete. Peruko arkeologiaren sailkapen hori eta Ameriketako erdialdeko beste eskualdeetako sailkapenak elkarrekin parekagarriak dira: klasikoa, garai klasikoaren krisia edo postklasikoa.
 
K.o. 400. urte inguruan amaitu zen eraketa prozesua, eta Chavín zibilizazioak beste zibilizazio batzuribatzuei utzi zien lekua. Zibilizazio berri horiek, aurreko garaiko kultura, ekonomia eta gizarte oinarrietatik abiatuta, arte sormenaren goreneko mailara iritsi ziren. Peruko kulturaren aldi klasikoa da hori. Garai horretan, aipatzekoak dira [[Moche]] edo [[Moche|Mochica]] herriak iparraldeko kostaldean, eta [[Paracas]] eta [[Nazca kultura|Nazca]] herriak hegoaldekoan.
Orain dela hogei bat mila urte Perun kultura prozesu bat hasi zen; geroko [[inka Inperioa|inken kultura]] hasierako prozesu haren azken maila izan zen. [[Behe Paleolito|Behe]] eta [[Goi Paleolitoa|Goi Paleolito]] aroak hartzen dituen bilakaera geldiko aldi luze baten ondoren, mundu zaharreko historiaurrean [[Iraultza neolitiko|Neolito iraultza]] esaten zaiona hasi zen, K.a 2500. urte inguruan. Iraultza hark bi ezaugarri nagusi izan zituen: nekazaritzaren indartzea, batetik, eta, bestetik, animaliak hezitzea. Bi gertaera horien eraginez, biztanleek bizimodu sedentarioa egiteraegokitu ziren, eta gizartearen egitura erabat korapilatu zen. Hala, hiru mila urte inguruko prozesu bat hasi zen, eraketa prozesua; aldi horretan ezarri ziren antzinako Peruko kulturaren oinarriak. Garai hartako adierazgarri nagusia Chavín zibilizazioa izan zen; mila urteko tartean, Peruko lurraldean nolabaiteko batasuna lortu zuen zibilizaio hark. Mota horretako aldi bateratzaileei kultura horizonteak esaten diete arkeologoek; batasun hori hautsi eta han eta hemen lekuan lekuko talde banakatuak sortu ziren bi aldiei bitarteko aldi esaten diete. Peruko arkeologiaren sailkapen hori eta Ameriketako erdialdeko beste eskualdeetako sailkapenak elkarrekin parekagarriak dira: klasikoa, garai klasikoaren krisia edo postklasikoa.
 
K.o. 400. urte inguruan amaitu zen eraketa prozesua, eta Chavín zibilizazioak beste zibilizazio batzuri utzi zien lekua. Zibilizazio berri horiek, aurreko garaiko kultura, ekonomia eta gizarte oinarrietatik abiatuta, arte sormenaren goreneko mailara iritsi ziren. Peruko kulturaren aldi klasikoa da hori. Garai horretan, aipatzekoak dira [[Moche]] edo [[Moche|Mochica]] herriak iparraldeko kostaldean, eta [[Paracas]] eta [[Nazca kultura|Nazca]] herriak hegoaldekoan.
 
== Arkitektura ==
== Artea ==
[[Fitxategi:Estela.jpg|thumb|ezkerrera|Raimondi oroitarria, Ancash, Peru]]
 
{{Gizateriaren ondare infotaula
| Izena = Chavín de Huántar
| Irudi = Chavín de Huántar.JPG
| Oina = Chavín de Huántar
| Mota = Kulturala
| Irizpideak = iii
| ID = 330
| Eskualdea = [[Latinoamerika]] eta [[Karibe (argipena)|Karibea]]
| Kokapena = {{bandera|Peru}}
| Urtea = 1985
}}
Chavín estiloak K.a. 400-200 urteen artean iritsi zuen garai oparoena. Estilo honen ezaugarriak [[harlandu]]etan, [[erlaitz]]etan, [[ateburu]]etan, [[obelisko]]etan eta abarretan antzematen da, eskulturan batez ere, baina baita [[zeramika]]n, [[urre]]gintzan eta [[kotoi]]aren lanketan ere.
 
 
{{ lur | data=2011/12/27}}
 
{{coord|9|35|33.99|S|77|10|42.43|W|display=title}}
 
== Kanpo estekak ==
172.541

edits