«Munduko Osasun Erakundea»: berrikuspenen arteko aldeak

Sarrera eta historia
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
(Sarrera eta historia)
{{Wikipedia1000}}
[[Fitxategi:World Health Organization Logo.svg|thumb|265x265px|Munduko Osasun Erakundearen logoa]]
{| class="infobox vcard" align="right" style="font-size: 88%; border: 1px solid gray; width: 22em; text-align: left; line-height: 1.5em"
| colspan="2" |
{| style="background-color: #5b92e5; color: white; width: 100%; text-align: center"
| style="vertical-align: middle" | [[Fitxategi:Flag of WHO.svg|40px]]
! style="vertical-align: middle" | World Health Organisation
|}
|-
| '''Akronimoa''' || MOE ({{lang-en|WHO}})
|-
| '''Presidentea''' || {{banderaikur|Hong Kong}} [[Margaret Chan]]
|-
| '''Egoitza''' || {{banderaikur|Suitza}} [[Geneva]]
|-
| '''Webgunea''' || [http://www.who.int www.who.int]
|-
| '''Sorkuntza'''|| 1948ko Apirilaren 7a
|-
| '''Egoera'''|| Aktiboa
|-
| '''Antzeko erakundeak''' || Europar Batasuneko Ekonomia eta Giza Batzordea
|}
'''Munduko Osasun Erakundea'''<ref name="EIMA">EIMA: [http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.net/r43-573/es/contenidos/informacion/dih/eu_5490/adjuntos/estilo_liburua/onomastika/IZEN_ZERRENDAK.pdf ''Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak. Zerrendak''].</ref> edo '''MOE'''<ref name="EIMA" /> ({{lang-fr|Organisation mondiale de la santé ''edo'' OMS}}; {{lang-en|World Health Organization ''edo'' WHO}}) [[Nazio Batuen Erakundea]]ren osasun-agentzia da, mundu mailan osasunaren arloko [[Prebentzio (medikuntza)|prebentzio]]-, sustapen- eta esku-hartze politikak kudeatzen espezializatua dagoena. [[1948]]ko [[apirilaren 7]]an eratua.eratu zen eta Gaurgaur egun, [[mundu]]ko 192196 estatu dira MOEko kide eta [[Osasunaren Mundu Biltzarra]]<nowiki/>ren bidez gobernatzen dute Erakundea.<ref>{{en}} [http://www.who.int/countries/en/ Estatu kideen zerrenda]</ref>
 
Erakundearen helburuak nazioartean osasun baldintzak hobetzea eta [[eritasun]]en kontra borrokatzea dira. Horretarako, ikerketak, garatu gabeko herrialdeetako gaixotasun endemikoen kontrako kanpainak eta sendagaien hedapena bultzatzen ditu, besteak beste. Bi alor nagusi bereizten dira MOEren lanean: teknika eta ikerketak, batetik, eta prestakuntza eta laguntza, bestetik. [[Geneva]]n du egoitza.{{lur erref}}
 
== Historia ==
[[Nazioarteko Osasun Konferentziak]], [[1851]]<nowiki/>ko ekainaren 23an ospatu zirenak, OMEren lehen aurrekoak izan ziren. [[1851]]<nowiki/>tik [[1938]]<nowiki/>ra iraun zuten 14 hitzalditan, Nazioarteko Osasun Konferentziek gaixotasun askori aurre egiteko lan egin zuten, batez ere [[kolera]], [[Sukar hori|sukar horia]] eta [[Izurri buboniko|izurri bubonikoa]]. Hitzaldiak, neurri handi batean, ez ziren eraginkorrak izan zazpigarrenera arte, [[1892]]<nowiki/>an, koleraz arduratzen zen Nazioarteko Osasun Konbentzio bat onartu zen arte. Bost urte beranduago, izurriterako konbentzio bat sinatu zuten<ref>{{erreferentzia|hizkuntza=en|izena=Norman|abizena=Howard-Jones|urtea=1975|data=|izenburua=The scientific background
of the International Sanitary
Conferences|url=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/62873/14549_eng.pdf;jsessionid=AB6E259D678515D3DFEEDE4C92B2F697?sequence=1|artxibo-url=|bilduma=|egunkaria=|aldizkaria=|lana=|liburukia=|zenbakia=|orrialdeak=|orrialdea=|non=|atala=|edizioa=|lekua=|argitaletxea=|editorea=|formatua=|isbn=|issn=|oclc=|pmid=|pmc=|bibcode=|doi=|sartze-data=}}</ref>.
 
[[1920]]<nowiki/>an [[Nazioen Elkartea]] sortu zenean, Nazioen Elkartearen Osasunaren Erakundea ezarri zuten. [[Bigarren Mundu Gerra]]<nowiki/>ren ondoren, Nazio Batuek gainontzeko osasun erakunde guztiak xurgatu zituzten, MOE osatzeko.
 
Nazio Batuetako 51 herrialdeek eta beste 10 herrialdek sinatu zuten Osasunerako Mundu Erakundearen eraketa, 1946ko uztailaren 22an. Horrela, Nazio Batuen lehen erakunde espezializatu bihurtu zen, kide guztiak atxiki zitzaizkiona. Haren eraketa 1948ko apirilaren 7an sartu zen indarrean formalki, Osasunaren Mundu Mailako lehen Egunean, 26. estatu kideak berretsi zutenean<ref>{{erreferentzia|hizkuntza=en|izena=|abizena=|urtea=1957|data=|izenburua=World Health Organisation|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1614381/|artxibo-url=|bilduma=|egunkaria=|aldizkaria=|lana=|liburukia=|zenbakia=|orrialdeak=|orrialdea=|non=|atala=|edizioa=|lekua=|argitaletxea=|editorea=|formatua=|isbn=|issn=|oclc=|pmid=|pmc=|bibcode=|doi=|sartze-data=}}</ref>.
 
Osasunaren Mundu Batzarraren lehen bilera 1948ko uztailaren 24an amaitu zen, eta 5 milioi [[dolar]]<nowiki/>reko (orduan 1.250.000 [[libera esterlina]]) aurrekontua ziurtatu zen 1949. urterako. [[Andrija Stampar]] izan zen Batzarreko lehen presidentea, eta [[G. Brock Chisholm]] izendatu zuten OMEko zuzendari nagusi, plangintza-etapetan idazkari exekutibo gisa jardun ondoren. Lehenengo lehentasunak [[Paludismo|paludismoaren]], [[Tuberkulosi|tuberkulosia]]<nowiki/>ren eta [[Sexu-transmisiozko gaixotasun|sexu-transmisiozko infekzioen]] hedapena kontrolatzea eta amaren eta haurren osasuna, [[Nutrizio|nutrizioa]] eta [[ingurumen-higienea]] hobetzea izan ziren<ref>{{erreferentzia|hizkuntza=en|izena=|abizena=|urtea=|data=1947|izenburua=Chronicle of the WHO|url=https://web.archive.org/web/20070809031008/http://whqlibdoc.who.int/hist/chronicles/chronicle_1947.pdf|artxibo-url=|bilduma=|egunkaria=|aldizkaria=|lana=|liburukia=|zenbakia=|orrialdeak=|orrialdea=|non=|atala=|edizioa=|lekua=|argitaletxea=|editorea=|formatua=|isbn=|issn=|oclc=|pmid=|pmc=|bibcode=|doi=|sartze-data=}}</ref><ref>{{erreferentzia|hizkuntza=en|izena=|abizena=|urtea=|data=|izenburua=Origins of the WHO|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1985854/|artxibo-url=|bilduma=|egunkaria=|aldizkaria=|lana=|liburukia=|zenbakia=|orrialdeak=|orrialdea=|non=|atala=|edizioa=|lekua=|argitaletxea=|editorea=|formatua=|isbn=|issn=|oclc=|pmid=|pmc=|bibcode=|doi=|sartze-data=}}</ref>.
 
== Erreferentziak ==
473

edits