«Kromoplasto»: berrikuspenen arteko aldeak

3.709 bytes added ,  Duela 1 hilabete
ez dago edizio laburpenik
(Orri berria: «{{lanean}} 300px|thumb|Sagar gorri baten azaleko zeluletan agertzen diren kromoplasto gorriak. '''Kromoplastoak''' land...»)
 
[[Fitxategi:Õuna koore pigmente sisaldavad rakud.jpg|300px|thumb|Sagar gorri baten azaleko zeluletan agertzen diren kromoplasto gorriak.]]
 
'''Kromoplastoak''' [[landare]]-[[zelula|zeluletako]] zitoplasmako [[organulu]] bereziak dira. Pigmentuz asetuta dauden [[plastidio]] hauek landarearen lore eta fruituei kolorea ematen diete<ref>{{Erreferentzia|izena=J. M.|abizena=Whatley|izenburua=When Is a Chromoplast?|orrialdeak=667–678|hizkuntza=en|abizena2=Whatley|izena2=F. R.|data=1987|url=https://nph.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1469-8137.1987.tb00167.x|aldizkaria=New Phytologist|alea=4|zenbakia=106|issn=1469-8137|doi=10.1111/j.1469-8137.1987.tb00167.x|sartze-data=2020-02-26}}</ref>.
 
Izenak "koloredun plastidio" esan nahi du eta definizio honen arabera [[kloroplasto]]a kromoplasto mota bat izango litzateke, baina "kromoplasto" izenaren ohiko adiera [[klorofila]]z besteko pigmentu ez fotosintetikoak dituen plastidioa da.
 
== Egitura ==
Plastidio guztiek bezala mintz bikoitza daukate eta barnean ''estroma'' izeneko barrunbea. [[Azido desoxirribonukleiko|DNA]] propioa ere badute, kloroplastoen oso antzekoa<ref name=":0">{{Erreferentzia|izena=Bilal|abizena=Camara|izenburua=Biochemistry and Molecular Biology of Chromoplast Development|argitaletxea=Academic Press|orrialdeak=175–247|hizkuntza=en|abizena2=Hugueney|abizena3=Bouvier|abizena4=Kuntz|abizena5=Monéger|izena2=Philippe|izena3=Florence|izena4=Marcel|izena5=René|data=1995-01-01|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0074769608622111|aldizkaria=International Review of Cytology|zenbakia=163|editore-abizena=Jeon|editore-izena=Kwang W.|sartze-data=2020-02-26}}</ref>.
 
== Funtzioa ==
[[Fitxategi:Plastids_types_eu.svg|thumb|240px|Plastido motak.]]
Kromoplastoek pigmentu laranja-gorriak ([[karotenoide]]ak) eta horiak ([[xantofila]]k) pilatzen dituzte. Bildutako pigmentuen araberako kolorea izango dute. [[Polinizazio|Polinizatzaileak]] eta fruituekin elikatzen diren animaliak ([[hazi]]en sakabanaketa) erakartzea dute helburu, eboluzioak horretara bideratu baititu. Horregatik oso ugariak dira loreetan eta fruituetan. SustraietanLoreen erekolorea agertzenoso diragarrantzitsua da polinizatzaile egokia erakartzeko orduan; kolore zuriak [[Kakalardo|kakalardoak]] erakartzen ditu, moreak eta urdinak [[azenarioErle|erleak]] edoeta kolore beroek [[arbiTximeleta|tximeletak]]etan esateerakartzen baterako,dituzte<ref>{{Erreferentzia|izena=Nikolas hidrosolugarriakM.|abizena=Waser|izenburua=Generalization ezin direnPollination Systems, molekulaand kopuruWhy handiakit pilatzekoMatters|orrialdeak=1043–1060|hizkuntza=en|abizena2=Chittka|abizena3=Price|abizena4=Williams|abizena5=Ollerton|izena2=Lars|izena3=Mary gaitasunaV.|izena4=Neal dutelakoM.|izena5=Jeff|data=1996|url=https://esajournals.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.2307/2265575|aldizkaria=Ecology|alea=4|zenbakia=77|issn=1939-9170|doi=10.2307/2265575|sartze-data=2020-02-26}}</ref>.
 
Sustraietan ere agertzen dira kromoplastoak, [[azenario]] edo [[arbi]]etan esate baterako. Arrazoia hidrosolugarriak ez diren molekula kopuru handiak pilatzeko gaitasuna da.
 
== Garapena ==
[[Fruitu|Fruituak]] heldu ahala zeluletako kloroplastoek [[klorofila]] galtzen doaz eta karotenoideak eta xantofilak pilatzen hasten dira kromoplasto bihurtuz. Heltze prozesua prozesu aktiboa izaten da. Kromoplastoaren barnean [[Azukre|azukrea]], [[Almidoi|almidoia]], elementu aromatikoak, [[Bitamina|bitaminak]] eta [[Hormona|hormonak]] sortzen doaz eta fruitua gozotu egiten da<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena=Isabel|abizena=Egea|izenburua=Chromoplast Differentiation: Current Status and Perspectives|orrialdeak=1601–1611|hizkuntza=en|abizena2=Barsan|abizena3=Bian|abizena4=Purgatto|abizena5=Latché|abizena6=Chervin|abizena7=Bouzayen|abizena8=Pech|izena2=Cristina|izena3=Wanping|izena4=Eduardo|izena5=Alain|izena6=Christian|izena7=Mondher|izena8=Jean-Claude|data=2010-10-01|url=https://academic.oup.com/pcp/article/51/10/1601/1830235|aldizkaria=Plant and Cell Physiology|alea=10|zenbakia=51|issn=0032-0781|doi=10.1093/pcp/pcq136|sartze-data=2020-02-26}}</ref>.
 
FruituakAntzerakoa heldugertatzen ahalada zeluletakoudazkenean kloroplastoekhostoekin, klorofilabaina galtzenkasu doazhonetan etaprozesu karotenoideakpasiboa eta xantofilak pilatzen hasten dira kromoplasto bihurtuz. Gauza bera gertatzenizaten da udazkenean hostoekin ere. Argi kopurua gutxitzen hasten denean kloroplastoek lana egiteari uzten diote eta galdu egiten dira. Hostoak ura galtzen du eta kromoplastoak baino ez dira gelditzen zelulan gelditzen. Hostoek orduan kolore laranja eta gorriak hartzen dituzte eta lehortu eta azkenean erori egiten dira.
 
== Motak ==
Estroman duten azpiegituren arabera bost kromoplasto mota daude<ref name=":0" />:
 
* Globularrak
* Kristaldunak
* Zuntzak dituztenak
* Hodiak dituztenak
* Mintzak dituztenak
 
Normalean ehun bakoitzean kromoplasto mota bakarra aurkitzen da, baina salbuespenak ere badaude, adibidez [[mango]] edo [[Azenario|azenarioen]] zeluletan<ref>{{Erreferentzia|izena=Ana Lucía|abizena=Vásquez-Caicedo|izenburua=Chromoplast Morphology and β-Carotene Accumulation during Postharvest Ripening of Mango Cv. ‘Tommy Atkins'|orrialdeak=5769–5776|abizena2=Heller|abizena3=Neidhart|abizena4=Carle|izena2=Annerose|izena3=Sybille|izena4=Reinhold|data=2006-08-01|url=https://doi.org/10.1021/jf060747u|aldizkaria=Journal of Agricultural and Food Chemistry|alea=16|zenbakia=54|issn=0021-8561|doi=10.1021/jf060747u|sartze-data=2020-02-26}}</ref>. Horretaz gain badaude sailkatzen zailak diren kromoplastoak ere, adibidez [[Tomate|tomatearen]] zeluletako [[Likopeno|likopenozko]] kromoplastoak<ref name=":1" />.
Fruituak heldu ahala zeluletako kloroplastoek klorofila galtzen doaz eta karotenoideak eta xantofilak pilatzen hasten dira kromoplasto bihurtuz. Gauza bera gertatzen da udazkenean hostoekin ere. Argi kopurua gutxitzen hasten denean kloroplastoek lana egiteari uzten diote eta galdu egiten dira. Hostoak ura galtzen du eta kromoplastoak baino ez dira zelulan gelditzen. Hostoek orduan kolore laranja eta gorriak hartzen dituzte eta azkenean erori egiten dira.
 
== Historia ==
63.911

edits