«Tordesillasko Ituna»: berrikuspenen arteko aldeak

2.081 bytes added ,  Duela 9 hilabete
Gehiketa: Ituna sinatzea eta Itunaren edukiak
(Gehiketa: Aurrekariak)
(Gehiketa: Ituna sinatzea eta Itunaren edukiak)
 
== Aurrekariak ==
Colon[[Kristobal Kolon]] Amerikarako lehendabiziko bidaiatik itzuli eta bere aurkikuntzaren berri jaso bezain laster, Joan II.a Portugalgoak Rui de Sande enbaxadorea bidali zuen Gaztelara, Alcaçovas-Toledoko Itunean adostutako muga horizontalaren arabera, [[Kanariak|Kanariar uharteen]] latitudetik iparraldera kokatutako lurraldeak haienak izan beharko zirela ohartarazteko. Hala ere, Gaztelak Itun horretan soilik [[Kanariak|Kanarien]] lerroaren eta [[Ginea|Ginearenaren]] arteko lurraldeak Portugalena zirela zehaztu zela defendatu zuen; hau da, oraindik zehaztu gabe zegoela bi lerro-muga horietatik iparraldeko eta hegoaldeko ozeanoaren jabegoa. Dena dela, ustekabeko aurkikuntzak lehenagoko akordioen birplanteamentu bat eskatu zuen.<ref name=":0">{{Cite book|izena=Francisco|abizena=Morales Padrón|urtea=1983|izenburua=Gran enciclopedia de España y América. Tomo IV. El descubrimiento, siglo XV-siglo XVI.|argitaletxea=Barcelona: Espasa-Calpe.|orrialdea=|orrialdeak=86-8788|ISBN=|hizkuntza=}}</ref>
 
1493ko maiatzaren 3an eta 4an, Aita Santu Alexandro VI.ak ''Inter Caetera'' deituriko bi [[bulda]] aldarrikatuegin zituen. Bigarren bulda, maiatzaren 4koa, historialari batzuen arabera, maiatzaren 25ea baino beranduago idatzi zen, Errege-Erregin Katolikoek Aita Santuarengan bidalitako artzapezpikuak Erromara heldu ondoren. Bigarren bulda horretan, Espainia eta Portugal bi itsas-potentzien arteko mugapenaren meridiano bat proposatu zuen, [[Azoreak|Azore]] eta [[Cabo Verde]] uharteetatik ehun lego mendebaldera kokatua. Hala ere, JuanJoan II.ak ez zuen onartu.<ref>{{Cite book|izena=Bartolomé|abizena=Bennassar|urtea=2001|izenburua=La América española y la América portuguesa, siglos XVI-XVIII.|argitaletxea=Madrid: Akal.|orrialdea=|orrialdeak=76-77.|ISBN=|hizkuntza=}}</ref>
 
== Ituna sinatzea ==
Konplexutasunez konplexutasun, azkenean, 1494ko ekainaren 7an, Tordesillasen elkartutako bi koroen ordezkariek akordioa sinatu zuten: Tordesillasko Ituna.<ref name=":0" /> Ondoren, uztailaren 2an, [[Errege-erregina Katolikoak|Errege-Erregin Katolikoek]] [[Arévalo|Arevalon]] sinatu zuten, eta irailaren 5ean Joan II.a Portugalgoak [[Setúbal|Setubal]]-en.<ref>{{Cite aldizkari|izena=Bartolomé|abizena=Bennassar|urtea=1992|izenburua=Tordesillas: el primer reparto del mundo|argitaletxea=|orrialdea=|orrialdeak=151-159|ISBN=|hizkuntza=|aldizkaria=Estatudios de política exterior, 25}}</ref>
 
== Itunaren edukiak ==
Itun honetan lau klausula garrantzitsu zeuden.
 
Lehenik, Cabo Verde uharteetatik 370 lego mendebaldera kokatuko zen bien arteko mugapenaren meridianoa. Ekialdeko hemisferioa Gaztelaren menpe geratuko zen; eta ekialdekoa, berriz, Portugalena.
 
Bigarrenik, bietako bakoitzak ezin izango zuen esploraziorik egin beste baten hemisferioan, eta beste batean nahi gabe aurkitutako lurralde berriak eman beharko zizkion.
 
Hirugarrenik, hamar hilabeteko epemuga jarriko zen aipatutako meridianoa trazatzeko. Eta horretarako, bietako bakoitzak karabela bi edo gehiago bidali beharko zuen pilotu, astrologialari eta itsasgizonekin; [[Kanaria Handia|Kanaria Handian]] elkartu eta hortik Cabo Verdera joango ziren 370 legoetako distantzia zehazteko.
 
Eta laugarrenik, Alcaçovas-Toledoko Itunak mugatutako eskualde luzanga portugesetik igarotzeko baimena izango zuten espainiar nabigatzaileek, baina bertan esploratzeko gelditu gabe. Klausula honetan, gainera, salbuespen bat jarri zen: Kolon bigarren bidaiara irten izan zenez, ekainaren 20 baino lehen eta 250 legoetako distantziaz haraindian lurrak aurkituko balitu, lur horiek Gaztelarentzat izango lirateke.<ref name=":0" />
 
== Ondorioak ==
Europarrek ezagutzen ez zuten mundu bat banatu zuten. Garai hartan oraindik ere Mundu Berriko kostalde kontinentalak, [[Brasil]] adibidez, europarrentzat ezezaguna zen. Beraz, hitzarmena onartzeko unean, sinatzaileek ez zituzten egintzarenekintzaren garrantzia eta ondorioak ezagutzen. Besteak beste, Brasil banaketaren ekialdean geratu zenez, Portugalentzat izan zen.
 
== Erreferentziak ==
15

edits