«Artile»: berrikuspenen arteko aldeak

1.303 bytes added ,  Duela 1 hilabete
ez dago edizio laburpenik
[[Oihal]]gintzan erabiltzen da mota guztietako jantziak egiteko, beroa mantentzeko duen gaitasuna dela eta. Horregatik artilezko produktuak gehiago erabiltzen dira zonalde hotzetan beroetan baino.
 
[[KotoiIndia]]ko [[kotoi]]aren aurkikuntzarekin artilea gutxiago erabiltzen hasi zen [[Europa]]n, hau sortzen merkeagoa baitzen eta [[Industria Iraultza|Industri Iraultzaren]] ondotik prozesatzea ere askoz errezagoa zelako.
 
Gaur egun, ekoizle nagusiak munduan [[Australia]], [[Zeelanda Berria]], [[Txina]] eta [[AEB]] dira.
=== Etimologia ===
 
=== Etimologia ===
[[Aitzineuskara]]z: ''*[[ardi]]-iLe''<ref>[[Koldo Mitxelena]] (1976). ''Fonética histórica vasca''. [[Donostia]]: Gipuzkoako Aldundia.</ref> [[Koldo Mitxelena]]ren ikerketen arabera.
 
==Historia==
[[Gaztela]]ko artilea oso preziatua izan zen [[Erdi Aro]]an, ardi merinoek emandakoa. [[Mesta]] izeneko artzain gremioa [[XIII. mende]]an sortu zuten bertan [[Alfontso X.a Gaztelakoa]] erregearen eskutik, eta [[Errege Katoliko]]ek senditu zuten, artilearen merkataritza kontrolatuz [[Espainiar Inperioa]]ren garaian. Joan-etorriak bereziki egiten zituzten [[Herbehere]]ekin, han zegoen oihalgintza indartsua zela-eta. Itsasoa zen garraiatzeko bide nagusia, eta horretarako garrantzitsuak izan ziren euskal portuak [[XIV. mende]]tik, [[Bilbo]] nagusiki. [[Bizkaiko jaurerria|Bizkaia]]ra iristen zen artilea [[Burgos]]etik, batik bat [[Balmaseda]]n zehar eta [[Kadagua]] ibaitik hasiera batean eta [[Orduña]]tik geroago.
 
Helmugan, [[Anberes]], [[Brugge]], [[Bergen op Zoom]], [[Middelburg]] eta [[Verviers]] zeuden. Tartean, [[Rouen]] eta [[La Rochelle]] portu garrantzitsuak izan ziren [[Frantzia]]n bide hauetan. [[XVIII. mende]]an ardi merinoen ustiaketa Frantziara zabaldu zen, [[Felipe V.a Espainiakoa]]ren bidez, eta hortik [[Australia]]ra eta munduko beste puntu batzuetara.
 
==Irule tradizionalak==
 
== Kanpo estekak ==
*{{es}}[http://www.rutasdelalana.eu/sabermas/rutasdelalana.pdf "Rutas de la lana"]
*{{en}}[http://www.sheep-isle.dk/Shetland/shetland1000.htm#_ftnref9 "1.000 Years of Sheep in Shetland"]
*{{en}}[https://museum.wales/curatorial/industry/resources/woollen-industry/ "Welsh woollen industry"]
40.100

edits