«Kristautasun»: berrikuspenen arteko aldeak

28 bytes added ,  Duela 7 hilabete
 
==== Lehen Karlistaldia (1833-1840) ====
Fernando VII.aren erregealdian absolutisten eta liberalen artean aurrez aurre zegoen antagonismoakantagonismoa, orainFernando hiltzean, borroka armatuanarmatu hiltzenbihurtu zuenzen. Era berean, Isabel alabaren oinordekotza polemikoa, oraindik txikia zenazen, desitxuratua geratuko zen "apostolikoenApostolikoak" taldearen itzal oldarkorragatik,. Carlos[[Karlos Maria IsidrokIsidro Borboikoa|Karlos Maria Isidro]] zen talde horren banderaduna eta hiru urtekoanHiruUrtekoan elkarte sekretuetan antolatuaantolatuta egonak ziren, hala nola "el Angel Exterminador", "Sociedad del Ancora", "La Junta Apostólica", eta, ondoren, talde militarretan, lantzaesaterako puntan dauden adarrekin"los brutos". Tomasnon ykide Valientek,gehienak ideologianafar karlistagerrillari aztertzean,boluntarioak Euskalziren. Herriko sektore zabalen jokabidearen gakoa eskaintzen digu hogeita hamarreko hamarkadatik: integrismo erlijiosoa, erreakzio absolutista, foru-sistemaren defentsa eta lurraren jabetzaren jaurerri-erregimenaren kontserbazio bera.
 
Tomas y Valientek, ideologia karlista aztertzean, Euskal Herriko sektore zabalen jokabidearen gakoa eskaintzen digu hogeita hamarreko hamarkadatik: integrismo erlijiosoa, erreakzio absolutista, foru-sistemaren defentsa eta lurraren jabetzaren jaurerri-erregimenaren kontserbazio bera.
Horrela, bada, Euskal Herriarentzat karlismoa biztanleriaren benetako altxamendu masiboa zen, hiri liberalen salbuespen oso orokorretan, haien nortasunaren defentsaren aurrean, eta Espainiako beste eskualde batzuentzat, berriz, bidelapur forma handiago bat besterik ez zen. Euskal Elizari dagokionez, nahiago zuen liberalismoaren aurkako erresistentziarik handieneko lerroa aukeratu, nahiz eta elizgizon erregular asko bere bokazioaren izaera espiritualari lehentasuna ematen ahalegintzen zen. Negrete kaputxinoak Bilbon egindako altxamendu karlistaren prestaketak eta Euskal Herrian sakabanatuta zeuden 150 fraide bizkaitar baino gehiagoren gerra-jarduera piztuak eragin zuten Calahorrako gotzainaren kexa ofiziala. Bestalde, propaganda liberalak euskal apaizei eta fraideei matxinada karlistaren bultzatzaile kualifikatuak leporatzeaz arduratzen zen, eta ondorio ustelduak izan zituen [[Zaragoza|Zaragozan]], [[Bartzelona|Bartzelonan]], [[Murtzia|Murtzian]], [[Kataluniako Herrialdea|Kataluniako]] eta [[Aragoi|Aragoiko]] puntuetan eta, batez ere, [[Madril|Madrilen]]. [[1834|1834ko]] "fraideen sarraskiak" deitoragarri tristeaz ari gara, gorteko Eskola Inperialeko jesuitek hasi zituztenak, aurreko urtean [[Jose Maria Iparragirre|Iparragirre]] gazte bardoak jaioterritik ikastera ihes egin zuenekoak.
 
Horrela, bada, Euskal Herriarentzat karlismoa biztanleriaren benetako altxamendu masiboa zen, hiri liberalenliberaletako salbuespen osogutxi orokorretanbatzekin, haien nortasunaren defentsaren aurrean, etabaina Espainiako beste eskualde batzuentzat, berriz, bidelapur-egitura forma handiago bat besterik ez zen. Euskal Elizari dagokionez, nahiago izan zuen liberalismoaren aurkako erresistentziarik handieneko lerroa aukeratu, nahiz eta elizgizon erregular asko bere bokazioaren izaera espiritualari lehentasuna ematen ahalegintzen zen. Negrete kaputxinoak Bilbon egindako altxamendu karlistaren prestaketak eta Euskal Herrian sakabanatuta zeuden 150 fraide bizkaitar baino gehiagoren gerra-jarduera piztuakbiziak eragin zuten Calahorrako gotzainaren kexa ofiziala. Bestalde, propaganda liberalak euskal apaizei eta fraideei matxinada karlistaren bultzatzaile kualifikatuak leporatzeazizatea arduratzenleporatzen zenzien, eta ondorio ustelduak izan zituen [[Zaragoza|Zaragozan]], [[Bartzelona|Bartzelonan]], [[Murtzia|Murtzian]], [[Kataluniako Herrialdea|Kataluniako]] eta [[Aragoi|Aragoiko]] puntuetan eta, batez ere, [[Madril|Madrilen]]. [[1834|1834ko]] "fraideen sarraskiakfraide-hilketak" deitoragarrigertatu tristeazziren ari gara, gortekoGorteko Eskola Inperialeko jesuitekjesuitekin hasi zituztenakzireank, non aurreko urtean [[Jose Maria Iparragirre|Iparragirre]] gaztegaztea bardoakhan jaioterritikegona ikasteraizan ihes egin zuenekoakzen.
Euskal kleroak lehen karlistaldian izan zuen esku-hartzea erraz frogatzen da. Eta bere partehartzea zuzena izan zen, matxinada piztuz, edo zeharkakoa, komentutik ihesi, bertan geratzeak, gehienetan, bi suen artean bizitzea esan nahi baitzuen, liberala edo karlista bere morroi ezberdinekin. Ihes egiteko jarrerak, gobernua, 1834ko martxoak 26ko dekretua ematera mugiarazi zuen, honen bidez, komunitatearen seirenak ihes egiten zuen edozein komentu ezabatzea agintzen zelarik, edo goikoak, bere menpekoetako baten ihesaren berri berehala ematen ez zuena, edo batzar klandestinoak egiten ziren tokian, edo gerra tresnak egiten ziren tokian. Harrigarria izan zen Bilboko 104 frantziskotarren, Bermeokoen eta Oñatikoen ihesa. Azken honek, ustekabean harrapatu zuen Tiberi nuntzioa, egun haietan Grazia eta Justizia ministroaren aurrean martxoaren 26ko legearen aplikazioa saihesten saiatzen baitzen. Jarrera horren albisteak bere kudeaketa diplomatikoa arriskuan jarri zuen, gobernuaren aurrean barkamenik gabe utziz.
 
Euskal kleroak lehen karlistaldian izan zuen esku-hartzea erraz frogatzen da. Eta bere partehartzeaparte zuzenahartzea zuena izan zen, matxinada piztuz, edo zeharkakoa, komentutik ihesiihes eginez, bertan geratzeak, gehienetan, bi suen artean bizitzea esan nahi baitzuen, liberala edo karlista bere morroi ezberdinekin. Ihes egiteko jarrerak, gobernua, 1834ko martxoak 26ko dekretua ematera mugiarazi zuen, honen bidez, komunitatearen seirenak ihes egiten zuenbazuen edozein komentu ezabatzeaixtea agintzen zelarikzen, edo goikoak,komentu-buruak bere menpekoetako baten ihesaren berri berehala ematen ez zuenabazuen, edo batzar klandestinoak egiten ziren tokianbaziren, edo gerra -tresnak egiten ziren tokianbaziren. Harrigarria izan zen Bilboko 104 frantziskotarren ihesa, BermeokoenBermeokoena eta Oñatikoen ihesaOñatikoena. Azken honek, ustekabean harrapatu zuen Tiberi nuntzioa, egun haietan Grazia eta JustiziaJustiziako ministroaren aurrean martxoaren 26ko legearen aplikazioa saihesten saiatzen ari baitzen. Jarrera horrenharen albisteak bere kudeaketa diplomatikoa arriskuan jarri zuen, gobernuaren aurrean barkamenikargumenturik gabe utziz.
 
==== Elizaren desamortizazioa (1808-1868) ====
10.461

edits