«Sodankylä»: berrikuspenen arteko aldeak

587 bytes added ,  Duela 3 hilabete
t
Ipar Lappi lurraldea ez da oso eremu menditsua; mendi gehienak ipar- eta hego-ekialdean daude, babestutako eremuetan. Udalerriko sabaia eta Finlandiako bosgarren goragune altuena [[Sokosti]] mendia da, 718 metrora iristen dena. Tontor honen ondoan dago udalerriko Lampivaara Amatista Meatze ezaguna. Sodankyläko beste mendi garrantzitsu batzuk, Sokosti goraguneko Ukselmapää gainaz aparte, 700-600 metro bitartean dauden Vuomapää, Kuikkapää, Reututunturi eta Hirvaspää, eta hegoaldeko 514 metroko [[Luosto]] eski muinoa dira<ref>[https://retkikartta.fi/ "Sodankylä"]. ''Kansalaisen karttapaikka''. 2019.12.13</ref>.
[[Fitxategi:Porttipahta power plant and dam 01 2009-10-01.JPG|280px|ezkerrera|thumb|Porttipahta zentral hidroelektrikoa.]]
Sodankyläk aintzira natural gutxi batzuk baino ez ditu hego-mendebaldeko lurraldean; hauen artean, nabarmenenak dira [[Kelujärvi]], [[Orajärvi]], [[Unari aintzira|Unari]] eta [[Vaalajärvi aintzira|Vaalajärvi]] aintzirak. Hala ere, guztietan handienak iparraldean dauden [[Lokan tekojärvi]] eta [[Porttipahdan tekojärvi]] urtegiak dira, herrialde osoko zabalenetakoak direnak. HurrenezAintzira hurrenartifizialek, aintzirahurrenez artifizialekhurren, 315,40 km² eta 148,60 km²-ko azalera dute eta 1960ko hamarkadan sortu ziren [[Luiro]] eta [[Kitinen]] ibaietako urak bilduz<ref>[http://www.jarviwiki.fi/wiki/Sodankyl%C3%A4 "Sodankylä"]. ''JärviWiki''. 2019.12.13</ref>. Ibai hauen emaria kontrolatu ondoren, arroan hainbat zentral hidroelektriko eraiki ziren eta, hain zuzen, hauek dira eskualdea argindarrez hornitzen dutenak. Guztira, ur gezaz estalitako azalera udalerriko azaleraren %5,8 da<ref name=Bibliografia1/>, eta 476 aintzirez gain, aipatzekoak dira Lappiko ibai garrantzitsuak diren [[Kemi (ibaia)|Kemijoki]] –552–550 km-ko luzera duena–duena<ref>[https://yle.fi/aihe/artikkeli/2014/03/31/kemijoen-lohet-saivat-piispatkin-tukkanuottasille#media=103040 "Kemijoki oli aikoinaan Euroopan parhaita lohijokia."]. ''Yle''. 2019.12.13</ref>–, Kitinen eta Luiro, baita [[Jeesiöjoki]], [[Tankajoki]] eta [[Ylijoki]] ere. Urtero, ibai hauen ur hotzetan murgiltzen den milaka arrantzale iristen da udalerrira bertako [[amuarrain arrunt]]ak, [[Salmo trutta lacustrisCyprinidae|aintzira amuarrainak]], [[amuarrain artiko|laponiako amuarrainakkarpak]], [[Coregonus|koregonoak]], [[arrainlutxo hiruarantzaarrunt|lutxoak]]k, [[ezkailu]]ak, [[LotaSander lotalucioperca|lotaklutxoperkak]], [[lutxoperka arrunt|lutxoakperkak]] eta [[perkaThymallus arruntthymallus|perkaktimaloak]] arrantzatzera<ref>[https://www.eraluvat.fi/en/fishing/fishing-permits/angling-permit/alueet/kemijoki.html "Kemijoki"]. ''Eraluvat''. 2019.12.13</ref>. Azkenik, aipatu behar da [[Urho KekkonengoKekkonen Parke Nazionala|Urho Kekkonen Parke Nazionalean]] dagoen Paratiisikuru ur-jauzia ere, Sodankyläko garaiena dena<ref>[https://www.visitsodankyla.fi/naejakoe-artikkeli/urho-kekkosen-kansallispuisto-ja-sompion-luonnonpuisto/ "Urho Kekkosen kansallispuisto ja Sompion luonnonpuisto"]. ''Visit Sodankylä''. 2019.12.13</ref>.
 
Udalerriko natura basatia nahiko zaindua da, guztira, azaleraren %28 babestutako lurraldeek osatzen baitute; dena den, aipatzekoa da azken urteotan hainbat istilu eta ika-mika izan dela basogintza industriaren eta herritarren artean. Sodankylän, besteak beste, bi [[Finlandiako Parke Nazionalak|parke nazional]], eta [[Finlandiako Eremu Basatiak|eremu basati]] eta [[Finlandiako Natura Erreserba Hertsiak|natura erreserba]] bana daude:
10.172

edits