«Esplenomegalia»: berrikuspenen arteko aldeak

1.039 bytes added ,  Duela 1 urte
{{gaixotasun infotaula}}
{{ohar medikoa}}
 
{{gaixotasun infotaula}}'''Esplenomegalia''' [[Bare (organoa)|barearen]] handitze patologikoa da; tamainari dagokionez, bere dimentsio normaletatik (12 x 7 x 3,5 cm<ref name=":2">{{Erreferentzia|izena=Pablo|abizena=Vargas Viveros|izenburua=Esplenomegalia|orrialdeak=37–45|abizena2=Hurtado Monroy|abizena3=Villalobos Alva|izena2=Rafael|izena3=José Ángel|data=2013-04|url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0026-17422013000600005&lng=es&nrm=iso&tlng=es|aldizkaria=Revista de la Facultad de Medicina (México)|alea=2|zenbakia=56|issn=0026-1742|sartze-data=2019-11-22}}</ref>) aldentzen denean eman daiteke, baita, pisuari erreparatuta (gizonezkoetan 80-200 gramo eta emakumezkoetan 70-180 gramo).
 
Barea, gorputzeko organo linfatiko handiena<ref name=":2" /> da eta zirkulazio sisteman tartekatuta dago. [[Abdomen]]<nowiki/>ean, [[peritoneo]] barruan, zehazki, [[Ezker hipokondrio|ezker hipokondrioan]], kokatzen den [[Organo (biologia)|organoa]] da. Kokapen honengatik, askotan, [[patologia]] hau diagnostikatzeko zaila izaten da.
Organo honen funtzioa nagusiki, [[linfa]] eta [[Odol|odola]] iragaztea da; [[globulu gorri]]<nowiki/>en, [[Leukozito|globulu zuri]]<nowiki/>en eta [[Plaketa|plaketen]] kopuru egokiak mantentzeko. Gainera, [[Immunitate-sistema|sistema immunearekin]] oso lotuta dagoen organoa da, izan ere, [[Linfopoiesi|Linfopoiesia]] ematen da bertan eta [[Antigorputz|antigorputzak]] sintetizatzen ditu. Horrez gain, [[Eritrozito|eritrozitoak]] eta [[Plaketa|plaketak]] metatzen ditu, [[Odol|odola]] koagulatzen laguntzen dutenak. <ref name=":0">{{Erreferentzia|izenburua=Bazo dilatado (esplenomegalia) - Síntomas y causas - Mayo Clinic|url=https://www.mayoclinic.org/es-es/diseases-conditions/enlarged-spleen/symptoms-causes/syc-20354326|aldizkaria=www.mayoclinic.org|sartze-data=2019-11-19}}</ref> Halaber, kaltetutako edo zahartutako gorputzeko [[Zelula|zelulak]] [[Fagozitosi|fagozitatzen]] ditu, baita [[Zirkulazio-aparatu|zirkulazioan]] dauden [[Mikroorganismo|mikroorganismoak]] ere. Izan ere, [[Opsonizazio|opsonizaturiko]] bakterioak [[Gibel|gibelak]] edota bareak suntsitzen dituzte. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia (AMF 2015) A propósito de un caso|hizkuntza=sp|data=2015-12-01|url=http://amf-semfyc.com/web/article_ver.php?id=1493|aldizkaria=amf-semfyc.com|sartze-data=2019-11-19}}</ref>
 
Betetzen dituenduen funtzio aniztasuna dela medio, gaitz ugarik eragin dezakeditzakete honenorganoaren funtzionamenduan eta ondorioz, [[Sistema linfatiko|sistema linfatikoa]] eta [[Zirkulazio-aparatu|odol zirkulazioaren]] funtzionamenduafuntzioak oztopakaltetu dezakeedo eragotzi daitezke.
 
==Etiologia==
[[Fitxategi:Esplenomegalia i hiperplasia linfoide folicular reactiva. IMG 2865.jpg|thumb|Esplenomegalia eta hiperplasia linfoide folikular erreaktibodun barea.]]
Barearen handitzeak, [[etiologia]] anitza dauka. Sarritan, esplenomegalia [[Hiperesplanismo|hiperesplanismoarekin]] lotuta dago. AzkenHau hauda, bareak gehiegizko funtzioa betetzearen ondoriozko hiperaktibitateak sortutako handipena da; esate baterako, [[odol]]-zelula asko degradatu behar direnean, barea asko aktibatzen da. [[Tronbozitosi|Tronbozitosia]] eta odoleko beste trastorno batzuk hiperesplenismoa eragin dezakete.
 
Beraz, hiperesplanismoa ematen den kasu guztietan, esplenomegalia emango da; baina hau ez da esplenomegaliaren kausa bakarra izango, beste faktore askorengatik ere eman daitekeen patologia da. Gehienetan beste trastorno baten eraginez sortzen da [[esplenomegalia]]<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia - Hematología y oncología|hizkuntza=es-ES|url=https://www.msdmanuals.com/es-es/professional/hematolog%C3%ADa-y-oncolog%C3%ADa/trastornos-espl%C3%A9nicos/esplenomegalia|aldizkaria=Manual MSD versión para profesionales|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
Beraz, hiperesplnismoa ematen denean esplenomegalia emango da; baina esplenomegaliak (barearen handitzeak), aldiz, beste faktore askorengatik gertatu daiteke.
 
Honako hauek izango dira esplenomegaliaren kausa edo eragile nagusiak:
Gehienetan beste trastorno baten eraginez sortzen da [[esplenomegalia]]<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia - Hematología y oncología|hizkuntza=es-ES|url=https://www.msdmanuals.com/es-es/professional/hematolog%C3%ADa-y-oncolog%C3%ADa/trastornos-espl%C3%A9nicos/esplenomegalia|aldizkaria=Manual MSD versión para profesionales|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
 
Barea hainbat kausengatik gaixotu daiteke:
 
=== Infekzioak (esplenomegalia parenkimatosoak) ===
*[[Katuaren atzaparkadagatiko gaixotasuna]].
 
=== Gaixotasun hepatikoahepatikoak ===
 
*[[Gutxiegitasun hepatiko|Gutxiegitasun hepatikoa]].
 
=== [[Anemia hemolitiko|Anemia hemolitikoa]] ===
Esplenomegalia [[Anemia|anemiarekin]] hertsiki lotuta dagoela esan genezake. Izan ere, barearen 2cm-ko handipena espero dezakegu [[Hemoglobina|hemoglobinaren]] 1g-en jaitsieraren ondorioz<ref name=":1">{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia {{!}} Causas, síntomas y tratamiento de la esplenomegalia {{!}} Competente sobre la salud en iLive|url=https://es.iliveok.com/health/esplenomegalia_108208i15942.html|aldizkaria=es.iliveok.com|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
 
*[[Hemoglobinopatiak]].
*[[Talasemia]].
 
== Klinika ==
Orokorrean, [[asintomatikoa]] den [[patologia]] dela esan daiteke. Hala ere, hurrengo [[Sintoma|sintomak]] azal daitezke:
 
*[[Neke|Nekea]].
* Pisu galera.
*[[Zotin|Zotina]].
* [[Infekzio]] errepikariak.
*[[Odol jarioak]].
*[[Ikterizia]]: larruazalak kolore horixka hartzea.
*[[Anemia]].
* [[Zorabioak]] eta [[Oka|okadak]].
*[[Betekada]] sentsazioa.
*[[Min]] Saihespeanabdominala, mina ([[ezkerreko hipokondrioan)hipokondrio]]<nowiki/>an zehazki.<ref name=":0" />
*[[Min]] artikulurra.
 
Esplenomegalia [[Anemia|anemiarekin]] hertsiki lotuta dagoela esan genezake. Izan ere, barearen 2cm-ko handipena espero dezakegu [[Hemoglobina|hemoglobinaren]] 1g-en jaitsieraren ondorioz<ref name=":1">{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia {{!}} Causas, síntomas y tratamiento de la esplenomegalia {{!}} Competente sobre la salud en iLive|url=https://es.iliveok.com/health/esplenomegalia_108208i15942.html|aldizkaria=es.iliveok.com|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
 
== Diagnostikoa ==
[[Fitxategi:Bazo gl miguelferig.PNG|thumb|''Barea ezkerreko hipokondrioan, peritoneo barnean.'']]
Barea ez da ukitzeko erraza (oso argalak diren pertsonetan salbu). Beraz, hainbat froga egin daitezke tamaina zehazteko eta diagnostikoa zehazteko:
 
*[[Abdomen|Abdomeneko]] azterketa fisikoa. [[Palpazioa burutzen da]], pazientea [[dekubito lateral]] dagoenean, ezkerreko hanka flexionatuta duelarik ([[Schuster posizioa]]) burutu daiteke; edota dekubito dortsal eta aztertzailea bere eskuinaldetik ere egin daiteke. Zenbait kasuetan, palpazioaren bidez diagnostikatzerakoan, beste patologia batzuekin nahastu daiteke esplenomegalia; [[Abdomen|abdomenaren]] eremu honetan kokatzen diren [[Tumore|tumoreekin]] esate baterako.<ref name=":2" />
*Ezkerreko hipokondrioko [[perkusioa]].
*[[Odol frogak]]: [[hemograma]] osoa. [[Globulu gorri]], [[Globulu zuri|zuri]] eta [[plaketa]] kopurua zehazteko.
 
== Tratamendua ==
Barearen hipertrofiaren tratamenduaOrokorrean, orokorrean,etiologia hautratatzean eragitenoinarritzen duendira kausatratamenduak tratatzeanizaten oinarritzen dadira. Baina barearen tamainaren handitzeak ondorio larriak ekartzen baditu edo etiologia ezezaguna edo trataezina bada, tamaina murrizteko tratamendu ezberdinak burutzen dira: [[esplenektomia]] edota [[Erradiazio|erradiazioa]]. Hortaz gain, garrantzia ematen zaio barearen apurtzea eragingo duten [[Traumatismo|traumatismoak]] ekiditeari, besteak beste, kontaktuzko kirolak sahiesten.
 
* [[Esplenektomia]]: [[kirurgia]] prozedura bat burutzen da barearen tamaina murriztu edo organoa erauzteko. Azken kasu honetan, bizitza aktibo bat eraman daiteke baina [[infekzio]] larriak edota hilkorrak pairatzeko arriskua handitzen da, barearen [[Immunitate-sistema|funtzio immunea]] murriztu egiten delako eta orokorrean, beste organo batzuek, gibelak esaterako, hartzen dute funtzio hau betetzearen ardura baina kasu guztietan hau ez da modu egokian betetzen eta [[Infekzio|infekzioak]] pairatzeko [[Probabilitate|probabilitatea]] handitzen da. Arrisku hau murrizteko, honako neurriak hartzen dira:
**[[Haemophilus influenzae]], [[Streptococcus pneumoniae]], [[Pneumococcus]] eta [[Neisseria meningitidis]]-aren aurkako txertoak hartzea, prozeduraren aurretik eta ondoren: odol, hezur eta artikulazioetako infekzio larrien aurka babesa emateko; baita [[pneumonia]] eta [[Meningitis|meningitisaren]] aurka ere.
**[[Penizilina]] edo beste [[antibiotiko]] batzuk hartzea esplenektomia burutu ostean, infekzio arriskua antzematen bada.<ref name=":3" />
* *Gaixotasun endemikoak ugariak diren herrialdeetara bidaiatzea saihestea; esaterako, [[Malaria]].
 
*[[Erradiazio|Erradiazioa]]: barearen tamaina murrizteko erabiltzen den tratamendua da, [[kirurgia]] saihestuz.<ref name=":1" />
* Gaixotasun endemikoak ugariak diren herrialdeetara bidaiatzea saihestea; esaterako, [[Malaria]].
*[[Erradiazio|Erradiazioa]]: barearen tamaina murrizteko erabiltzen den tratamendua da, kirurgia saihestuz.<ref name=":1" />
 
== Erreferentziak ==