«Esplenomegalia»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
{{ohar medikoa}}
 
'''Esplenomegalia''' [[Bare (organoa)|barearen]] handitze patologikoa da; tamainari dagokionez, bere dimentsio normaletatik (12 x 7 x 3,5 cm<ref name=":2">{{Erreferentzia|izena=Pablo|abizena=Vargas Viveros|izenburua=Esplenomegalia|orrialdeak=37–45|abizena2=Hurtado Monroy|abizena3=Villalobos Alva|izena2=Rafael|izena3=José Ángel|data=2013-04|url=http://www.scielo.org.mx/scielo.php?script=sci_abstract&pid=S0026-17422013000600005&lng=es&nrm=iso&tlng=es|aldizkaria=Revista de la Facultad de Medicina (México)|alea=2|zenbakia=56|issn=0026-1742|sartze-data=2019-11-22}}</ref>) aldentzen denean eman daiteke, baita, pisuari erreparatuta (gizonezkoetan 80-200 gramo eta emakumezkoetan 70-180 gramo).
[[Fitxategi:Esplenomegalia i hiperplasia linfoide folicular reactiva. IMG 2865.jpg|thumb|Esplenomegalia eta hiperplasia linfoide folikular erreaktibodun barea.]]
 
'''Esplenomegalia''' [[Bare (organoa)|barearen]] handitzea da. Barea, [[abdomen]]<nowiki/>aren ezker hipokondrioan kokatzen den [[Organo (biologia)|organoa]] da. Honen funtzioa nagusiki [[linfa]] eta [[Odol|odola]] iragaztea da; [[globulu gorri]]<nowiki/>en, [[Leukozito|globulu zuri]]<nowiki/>en eta [[Plaketa|plaketen]] kopuru egokiak mantentzeko. Gainera, [[Immunitate-sistema|sistema immunearekin]] oso lotuta dagoen organoa da.
Barea, gorputzeko organo linfatiko handiena<ref name=":2" /> da eta zirkulazio sisteman tartekatuta dago. [[Abdomen]]<nowiki/>ean, [[peritoneo]] barruan, zehazki, [[Ezker hipokondrio|ezker hipokondrioan]], kokatzen den [[Organo (biologia)|organoa]] da. Kokapen honengatik, askotan, [[patologia]] hau diagnostikatzeko zaila izaten da.
 
Bareak 7,5 cm-ko zabalera eta 12 cm-ko luzeera du eta 150-180g pisatzen ditu<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia|url=https://www.semiologiaclinica.com/index.php/articlecontainer/motivosdeconsulta/70-esplenomegalia|aldizkaria=www.semiologiaclinica.com|sartze-data=2019-11-19}}</ref>. [[Gaixotasun]] honekhonen ondorioz, bareakasu 20 aldizlarrienetan, bereorganoaren tamaina handitzea20 eraginaldiz dezake,handitzea kasueman larrietandaiteke. HanditzeHasieran handitze hau motela eta ia nabariezina izaten ohi da, tamaina handia lortzen duen arte. [[Malpighi kapsula|Malpighiren kapsula]] oso mehea da eta ondorioz, ez du bareko [[Parenkima|parenkimaren]] distentsio azkarrik onartzen. Hori dela eta, apurtu eta [[hemorragia]] nabaria sortu daiteke. Azken hau, [[droga]] batzuen efektuen edota [[Leuzemia|leuzemiaren]] ondorioz gerta daiteke<ref>{{Erreferentzia|izena=Andy|abizena=Petroianu|izenburua=Drug--induced splenomegaly.|orrialdeak=977–82|hizkuntza=en-US|data=2011|url=https://www.actamedicaportuguesa.com/revista/index.php/amp/article/view/1570|aldizkaria=Acta Médica Portuguesa|alea=0|zenbakia=24|issn=1646-0758|doi=10.20344/amp.1570|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
[[Linfopoiesi|Linfopoiesia]] ematen da bertan eta [[Antigorputz|antigorputzak]] sintetizatzen ditu, alegia.
 
3 motako esplenomegalia bereiz daitezke: esplenomegalia kongestiboak, parenkimatosoak eta infiltratzaileak. Lehenengoak [[Porta zain|porta]] [[zain]]-sistemako presioa handitzean azaltzen dira, bigarrenak [[Infekzio|infekzioen]] ondorioz sortzen ohi dira eta hirugarrenak produktu metabolikoen gehiegizko metatzearen ondorioz sortzen dira ([[Gaucher|Gaucher gaixotasuna]], [[Niemann-Pick|Niemann-Pick gaixotasuna]], [[Hemosiderosi|hemosiderosia]] edota [[Amiloidosi|amiloidosia]]).<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia|url=https://www.semiologiaclinica.com/index.php/articlecontainer/motivosdeconsulta/70-esplenomegalia|aldizkaria=www.semiologiaclinica.com|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
Halaber, kaltetutako edo zahartutako [[Zelula|zelulak]] [[Fagozitosi|fagozitatzen]] ditu, baita [[Zirkulazio-aparatu|zirkulazioan]] dauden [[Mikroorganismo|mikroorganismoak]] ere. Izan ere, [[Opsonizazio|opsonizaturiko]] bakterioak [[Gibel|gibelak]] edota bareak suntsitzen dituzte. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia (AMF 2015) A propósito de un caso|hizkuntza=sp|data=2015-12-01|url=http://amf-semfyc.com/web/article_ver.php?id=1493|aldizkaria=amf-semfyc.com|sartze-data=2019-11-19}}</ref>
 
== Fisiologia ==
Horrez gain, [[Eritrozito|eritrozitoak]] eta [[Plaketa|plaketak]] metatzen ditu, [[Odol|odola]] koagulatzen laguntzen dutenak. <ref name=":0">{{Erreferentzia|izenburua=Bazo dilatado (esplenomegalia) - Síntomas y causas - Mayo Clinic|url=https://www.mayoclinic.org/es-es/diseases-conditions/enlarged-spleen/symptoms-causes/syc-20354326|aldizkaria=www.mayoclinic.org|sartze-data=2019-11-19}}</ref>
Organo honen funtzioa nagusiki, [[linfa]] eta [[Odol|odola]] iragaztea da; [[globulu gorri]]<nowiki/>en, [[Leukozito|globulu zuri]]<nowiki/>en eta [[Plaketa|plaketen]] kopuru egokiak mantentzeko. Gainera, [[Immunitate-sistema|sistema immunearekin]] oso lotuta dagoen organoa da, izan ere, [[Linfopoiesi|Linfopoiesia]] ematen da bertan eta [[Antigorputz|antigorputzak]] sintetizatzen ditu. Horrez gain, [[Eritrozito|eritrozitoak]] eta [[Plaketa|plaketak]] metatzen ditu, [[Odol|odola]] koagulatzen laguntzen dutenak. <ref name=":0">{{Erreferentzia|izenburua=Bazo dilatado (esplenomegalia) - Síntomas y causas - Mayo Clinic|url=https://www.mayoclinic.org/es-es/diseases-conditions/enlarged-spleen/symptoms-causes/syc-20354326|aldizkaria=www.mayoclinic.org|sartze-data=2019-11-19}}</ref> Halaber, kaltetutako edo zahartutako gorputzeko [[Zelula|zelulak]] [[Fagozitosi|fagozitatzen]] ditu, baita [[Zirkulazio-aparatu|zirkulazioan]] dauden [[Mikroorganismo|mikroorganismoak]] ere. Izan ere, [[Opsonizazio|opsonizaturiko]] bakterioak [[Gibel|gibelak]] edota bareak suntsitzen dituzte. <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia (AMF 2015) A propósito de un caso|hizkuntza=sp|data=2015-12-01|url=http://amf-semfyc.com/web/article_ver.php?id=1493|aldizkaria=amf-semfyc.com|sartze-data=2019-11-19}}</ref>
 
Betetzen dituen funtzio aniztasuna dela medio, gaitz ugarik eragin dezake honen funtzionamenduan eta ondorioz, [[Sistema linfatiko|sistema linfatikoa]] eta [[Zirkulazio-aparatu|odol zirkulazioaren]] funtzionamendua oztopa dezake.
 
Bareak duen kokapenagatik, askotan diagnostikatzeko zaila izaten da.
 
Bareak 7,5 cm-ko zabalera eta 12 cm-ko luzeera du eta 150-180g pisatzen ditu<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia|url=https://www.semiologiaclinica.com/index.php/articlecontainer/motivosdeconsulta/70-esplenomegalia|aldizkaria=www.semiologiaclinica.com|sartze-data=2019-11-19}}</ref>. [[Gaixotasun]] honek, barea 20 aldiz bere tamaina handitzea eragin dezake, kasu larrietan. Handitze hau motela eta ia nabariezina izaten ohi da, tamaina handia lortzen duen arte. [[Malpighi kapsula|Malpighiren kapsula]] oso mehea da eta ondorioz, ez du bareko [[Parenkima|parenkimaren]] distentsio azkarrik onartzen. Hori dela eta, apurtu eta [[hemorragia]] nabaria sortu daiteke. Azken hau, [[droga]] batzuen efektuen edota [[Leuzemia|leuzemiaren]] ondorioz gerta daiteke<ref>{{Erreferentzia|izena=Andy|abizena=Petroianu|izenburua=Drug--induced splenomegaly.|orrialdeak=977–82|hizkuntza=en-US|data=2011|url=https://www.actamedicaportuguesa.com/revista/index.php/amp/article/view/1570|aldizkaria=Acta Médica Portuguesa|alea=0|zenbakia=24|issn=1646-0758|doi=10.20344/amp.1570|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
 
3 motako esplenomegalia bereiz daitezke: esplenomegalia kongestiboak, parenkimatosoak eta infiltratzaileak. Lehenengoak [[Porta zain|porta]] [[zain]]-sistemako presioa handitzean azaltzen dira, bigarrenak [[Infekzio|infekzioen]] ondorioz sortzen ohi dira eta hirugarrenak produktu metabolikoen gehiegizko metatzearen ondorioz sortzen dira ([[Gaucher|Gaucher gaixotasuna]], [[Niemann-Pick|Niemann-Pick gaixotasuna]], [[Hemosiderosi|hemosiderosia]] edota [[Amiloidosi|amiloidosia]])<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia|url=https://www.semiologiaclinica.com/index.php/articlecontainer/motivosdeconsulta/70-esplenomegalia|aldizkaria=www.semiologiaclinica.com|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
 
==Etiologia==
[[Fitxategi:Esplenomegalia i hiperplasia linfoide folicular reactiva. IMG 2865.jpg|thumb|Esplenomegalia eta hiperplasia linfoide folikular erreaktibodun barea.]]
Barearen handitzeak, [[etiologia]] anitza dauka. Sarritan, esplenomegalia [[Hiperesplanismo|hiperesplanismoarekin]] lotuta dago. Azken hau, bareak gehiegizko funtzioa betetzearen ondoriozko hiperaktibitateak sortutako handipena da; esate baterako, [[odol]]-zelula asko degradatu behar direnean, barea asko aktibatzen da. [[Tronbozitosi|Tronbozitosia]] eta odoleko beste trastorno batzuk hiperesplenismoa eragin dezakete.
 
Beraz, hiperesplnismoa ematen denean esplenomegalia emango da; baina esplenomegaliak (barearen handitzeak), aldiz, beste faktore askorengatik gertatu daiteke.
 
Gehienetan beste trastorno baten eraginez sortzen da [[esplenomegalia]]<ref name=":3">{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia - Hematología y oncología|hizkuntza=es-ES|url=https://www.msdmanuals.com/es-es/professional/hematolog%C3%ADa-y-oncolog%C3%ADa/trastornos-espl%C3%A9nicos/esplenomegalia|aldizkaria=Manual MSD versión para profesionales|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
 
Barea hainbat kausengatik gaixotu daiteke:
 
=== Tumoreak ===
Tumoreek esplenomegalia sortzen dutenean barea ukigarria da saihespean, eta beraz oso esplenomegalia bortitza da.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Esplenomegalia - Hematología y oncología|hizkuntzaname=es-ES|url=https"://www.msdmanuals.com/es-es/professional/hematolog%C3%ADa-y-oncolog%C3%ADa/trastornos-espl%C3%A9nicos/esplenomegalia|aldizkaria=Manual3" MSD versión para profesionales|sartze-data=2019-11-19}}</ref>.
 
*[[Linfoma]].
*[[Hodgkinen gaixotasun]]a.
* [[Esplenektomia]]: [[kirurgia]] prozedura bat burutzen da barearen tamaina murriztu edo organoa erauzteko. Azken kasu honetan, bizitza aktibo bat eraman daiteke baina infekzio larriak edota hilkorrak pairatzeko arriskua handitzen da. Arrisku hau murrizteko, honako neurriak hartzen dira:
**[[Haemophilus influenzae]], [[Streptococcus pneumoniae]], [[Pneumococcus]] eta [[Neisseria meningitidis]]-aren aurkako txertoak hartzea, prozeduraren aurretik eta ondoren: odol, hezur eta artikulazioetako infekzio larrien aurka babesa emateko; baita [[pneumonia]] eta [[Meningitis|meningitisaren]] aurka ere.
**[[Penizilina]] edo beste [[antibiotiko]] batzuk hartzea esplenektomia burutu ostean, infekzio arriskua antzematen bada.<ref name=":3" />
 
* Gaixotasun endemikoak ugariak diren herrialdeetara bidaiatzea saihestea; esaterako, [[Malaria]].