«Txikipedia:Elektrizitate»: berrikuspenen arteko aldeak

No edit summary
==Nondik dator elektrizitatea?==
Materia guztiak halako karga elektrikoa dauka. Materia, izan ere, {{Txp|Atomo|atomoz}} osatuta dago, eta indar elektrikoa da atomoak elkartuta egonarazten dituena; indar elektriko hori gabe, atomoak ezingo lirateke batu eta existitzen diren gauza guztiak gaseosoak izango lirateke.
 
Bi karga elektriko mota daude, positiboak eta negatiboak. Mota bereko bi karga elektrikok elkar aldarazi edo bata bestetik urruntzen dituen indar bat sortzen dute, indar aldaratzailea. Aldiz, mota ezberdinekoak diren bi karga elektrikok indar erakartzailea sortzen dute, elkartzen dituen indar bat, eta karga horiek elkartzeko joera dute. Materiaren barruan, normalean, neurri berekoak izaten dira indar erakartzaileak eta aldaratzaileak, batzuek besteak konpentsatzen dituzte; horregatik, materia ez da desegiten, atomoak baturik egoten baitira.
 
Esan bezala, materia guztia atomoz osatuta dago, baina atomoek, aldi berean, hiru partikula-mota dituzte:
*{{Txp|Elektroi|Elektroiak}}: karga negatiboa dute.
 
Protoiak atomoen barruan daude, nukleo izeneko espazio bat okupatzen. Elektroiak nukleoaren inguruan biratzen ariegoten dira, azala deitzen diogun oskol moduko batean. Nukleoa oso txikia da atomoarekin alderatuta (atomo batek futbol zelai baten tamaina izango balu, nukleoak sagar baten tamaina izango luke, eta elektroiak harmailetan barrena korrika ibiliko lirateke). Hala ere, protoiek elektroiek baino askoz {{Txp|masa}} handiagoa dute, ia 2.000 aldiz gehiago, atomoaren masa ia guztia nukleoan dagoelako.
 
BiProtoiek edo karga elektriko mota daude, positiboakpositiboek eta negatiboak.elektroiek Mota bereko biedo karga elektrikoknegatiboek elkarelkartzeko aldarazijoera edodute; batahau bestetik urruntzen dituenda, indar bat sortzenerakartzailea dute, indar aldaratzailea. Aldiz, motabi ezberdinekoakkarga direnpositibok bielkar kargaaldarazteko elektrikokedo indarurrunarazteko erakartzaileajoera sortzenizaten dute, elkartzeneta dituengauza indarbera bat,gertatzen etada bi karga horieknegatiborekin, elkartzekoelkar joerauxatzen dute; hau da, indar aldaratzailea dute. Materiaren barruan, normalean, neurri berekoak izaten dira indar erakartzaileak eta aldaratzaileak, batzuek besteak konpentsatzen dituzte; horregatik, materia ez da desegiten, atomoak baturik egoten baitira.
 
Materialaren arabera, elektroi batzuk libreki mugi daitezke; horrek esan nahi du elektroi mugimendu bat dagoela, haueta horixe da, {{Txp|korronte elektriko}} batdeitzen duguna. Korronte elektrikoa, beraz, karga elektrikoen mugimendu bat da; eta mugimendu horixe da, hain zuzen ere, erabiltzen duguna argi elektrikoa edukitzeko eta ditugun tresna eta makinek funtzionatzeko.