«Sodankylä»: berrikuspenen arteko aldeak

330 bytes added ,  Duela 5 hilabete
t
Sodankylä [[Finlandia]] iparraldeko [[Lappi]] eskualdearen erdigunean dago, [[Ipar Lappi]] izeneko lurraldean. Udalerriak [[Errusia]]rekin egiten du muga ekialdean, eta bizilagunak [[Inari]] iparraldean, [[Verkhnetulomski]] errusiar udalerria ipar-ekialdean, [[Savukoski]] eta [[Pelkosenniemi]] ekialdean, [[Kittilä]] mendebaldean, eta [[Kemijärvi]] eta [[Rovaniemi]] hiriak hegoaldean dira; eskualdeko hiriburuko erdigunetik 100 bat km iparraldera dago<ref>[https://www.distancefromto.net/ "Rovaniemi-Sodankylä"]. ''Distance From To''. 2019.10.31</ref>. Sodankyläk, guztira, 12.415,40 km²-ko azalera du eta, hain zuzen ere, azalera handiena duen herrialde osoko bigarren udalerria da<ref name=Bibliografia1/>. Lurralde zabal honetan, hainbat eremu bereizten dira. Lautada zabaletan [[klima azpiartiko]]a eta [[taiga]] edo baso boreala nagusitzen dira, eta zuhaizti ohikoenak [[izei gorri|izeidiak]], [[sahats|sahastiak]], [[haltz]]adiak, [[urki]]diak, [[makal]]diak eta [[pinu]]diak dira. [[Luosto]] eta [[Sokosti]] mendien inguruko altuera gutxiko eremuan, aldiz, klima [[klima polar|polar]] bihurtzen da eta zuhaitzik gabeko [[tundra]] eremu bakanak daude.
 
Udalerria [[Zirkuluzirkulu polar artikoa|Zirkulu Polar Artikoa]] paraleloarenren gainean dago, 40-210 bat km iparrera<ref>[https://www.minube.com/como-llegar/tankavaara-a2169218 "Tankavaara (...) 196,2 km north of the Arctic Circle"]. ''Minube''. 2019.10.31</ref>; horrenbestez, [[gauerdiko eguzki]], [[gau zuri]] eta [[gau polar]] fenomenoak urtero izaten dira. LehenengoAlde bietanbatetik, eguzkia edo eguzkiaren argitasuna udalerriko zeruaren jabe izaten da maiatzaren bukaeratik uztailaren bigarren astera arte; [[Sodankyläko Elizateanelizatea]]n, esaterako, 46gertakariak 45 egun irauten du. Gau(maiatzaren polarraren31n garaiahasi edotaeta iluntasunauztailaren nagusitzen14an den garaia, aldiz, abenduaren 19tik 25 ingurura izatenamaitzen da)<ref>[https://www.visitsodankyla.fi/pohjoisenluonto-artikkeli/keskiyon-aurinko/ Lehen"Nature esanof bezala,the SodankyläkoNorth klima nagusiaKeskiyön [[klima azpiartiko|azpiartikoa]aurinko"]. da''Visit eta, ondorioz, tenperaturak leunak izaten dira udan, baina neguak hotzak eta luzeak izan ohi diraSodankylä''. Orokorrean, elurrak udalerriko lurzorua estaltzen du urri amaiera eta maiatza bitartean, gutxi gorabehera, 185 bat egunez; eta izotzak ere aintzira eta ibaien gaina hartzen du beste horrenbeste egunetan2019.10.31</ref>. Hilabete euritsuenak udakoak diraBestetik, uztailagau bereziki,polarraren etagaraia lehorrena,edota aldiz,iluntasuna apirila.nagusitzen Eremuden muinotsuetan,garaia bestalde,abenduaren [[klima20tik polar]]ra24ra nagusitzenizaten da, eta horrekin; bateraguztira, zero azpiko tenperaturak.4 egun<ref>[[Sami etnia|Samiek]] antzinean eta gaur egun oraindik ere erabiltzen duten egutegiaren arabera, Lappiko eta udalerriko klima ulertzeko lagungarri diren zortzi garai bereizten dirahttps://www.visitsodankyla.fi/en/pohjoisenluonto-artikkeli/kaamos-2/ ''Giđđadálvi''"Nature (udaberri-negua),of ''Giđđa''the (udaberria),North ''Giđđageassi'' (udaberri-uda), ''Geassi''The (uda),Polar ''Čakčageassi'' (udazken-uda),Night"]. ''Čakča'' (udazkena),Visit Sodankylä''Čakčadálvi''. (udazken-negua) eta ''Dálvi'' (negua)2019.10.31</ref>. [[Aurora polar|Ipar argiak]], azkenik, oso ohikoak izaten dira neguko gau ilun eta oskarbietan; irail eta martxo bitartean lau gautatik hirutan izaten den fenomenoa da, urrian eta martxoan bereziki. Aurora borealak aztertzeko [[Ouluko Unibertsitatea]]k kudeatzen duen [[Sodankyläko Behatoki Geofisikoa|Behatoki Geofisikoa]] eraiki zen 1914an<ref name=Bibliografia4>[httphttps://www.sgovisitfinland.ficom/article/on-the-hunt-for-the-northern-lights/ Sodankylä"On Geophysicalthe Observatoryhunt for northern lights"] Oulu. 2013''Visit Finland''.10.24</ref><ref>[http://fmi.fi/research_space/space_11.html Revontulten] 20102018.12.1704</ref>.
 
Lehen esan bezala, Sodankyläko klima nagusia [[klima azpiartiko|azpiartikoa]] da eta, ondorioz, tenperaturak leunak izaten dira udan, baina neguak hotzak eta luzeak izan ohi dira. Orokorrean, elurrak udalerriko lurzorua estaltzen du urri amaiera eta maiatza bitartean, gutxi gorabehera, 185 bat egunez; eta izotzak ere aintzira eta ibaien gaina hartzen du beste horrenbeste egunetan. Hilabete euritsuenak udakoak dira, uztaila bereziki, eta lehorrena, aldiz, apirila. Eremu muinotsuetan, bestalde, [[klima polar]]ra nagusitzen da, eta horrekin batera, zero azpiko tenperaturak. [[Sami etnia|Samiek]] antzinean eta gaur egun oraindik ere erabiltzen duten egutegiaren arabera, Lappiko eta udalerriko klima ulertzeko lagungarri diren zortzi garai bereizten dira: ''Giđđadálvi'' (udaberri-negua), ''Giđđa'' (udaberria), ''Giđđageassi'' (udaberri-uda), ''Geassi'' (uda), ''Čakčageassi'' (udazken-uda), ''Čakča'' (udazkena), ''Čakčadálvi'' (udazken-negua) eta ''Dálvi'' (negua).
{{Sodankyläko klimograma}}
Ipar Lappi lurraldea ez da oso eremu menditsua. Sodankyläko muino gehienak ipar- eta hego-ekialdean daude, babestutako eremuetan, eta udalerriko sabaia eta Finlandiako bosgarren goragune altuena [[Sokosti]] mendia da, 718 metrora iristen dena; tontor honen ondoan dago udalerriko Lampivaara Amatista Meatze ezaguna. Sodankyläko beste muino garrantzitsu batzuk, Sokosti goraguneko Ukselmapää gainaz aparte, 700-600 metro bitartean dauden Vuomapää, Kuikkapää, Reututunturi eta Hirvaspää, eta hegoaldeko 514 metroko [[Luosto]] eski muinoa dira.
10.231

edits