«Gospel»: berrikuspenen arteko aldeak

825 bytes added ,  Duela 1 urte
ez dago edizio laburpenik
t
'''Gospela''' ([[ingeles]]etik: ''godspell'', “berri ona”) [[kristau]] musika mota bat da, [[Ameriketako Estatu Batuak|Estatu Batuetako]] eliza [[afroamerikar]]retan jatorria duena.<ref>{{Erreferentzia|url=http://www1.euskadi.net/harluxet/hiztegia1.asp?sarrera=gospel|izenburua=Gospel|egilea=Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa}}</ref> Ahotsa da instrumentu nagusia, gehienetan [[harmonia (musika)|harmoniari]] garrantzi handia emanez; hitzak, berriz, mezu kristaua izaten du. [[XVIII. mende]]an sortua, entzute handia erdietsi zuen [[1930eko hamarkada]]n. Nabaria da [[jazz]] klasikoan eta modernoan izan duen eragina.{{lur erref}}
 
== Historia ==
Nahiz eta jende [[zuri (pertsona)|zurizko]] eliza eta [[beltz (pertsona)|beltzekoena]] baztertuta zeudela iruditu izan, ez ziren guztiz urrundu eta batzuek zein besteek kantatu izaten zituzten euren kantuak. Azken urteotan, banaketa hau are gutxiago murrizten ari da eta denek estilo guztiak kantatzen dituzte<ref>Darden, Robert(o), ''People Get Ready: A New History of Black Gospel Music'' Continuum International Publishing Group, [[2005]], ISBN 0-8264-1752-3</ref>.
Gospelen aurrekari nagusia [[beltz espiritual]]a da, kotoi sail handietako lanaren erritmoa islatzen zuena. Izan ere, esklaboak kantatzera behartuak izaten ziren lanean ari ziren bitartean, hitz egin ez zezaten eta matxinatu eta zitezen. Espiritualak kadentzia motela, indartsua eta malenkoniatsua du. [[Itun Zahar]]reko gaietan oinarriturik zeuden hitzetan, berriz, beren fedea, beren pentsamenduak, beren aldartea eta ihesaldi eta matxinaden mezu zifratuak nahasten zituzten. [[XVIII. mendea|XVIII.]] eta [[XIX. mende]]etako estatubatuar beltzentzat, gehienak esklaboak eta analfabetoak baiziren, kolektiboki sortutako abesti horiek baliabide paregabea ziren beren kulturaren memoria atxikitzeko eta berreskuratzeko.<ref name="gea">{{erreferentzia |izena= |abizena= |url= https://gospelenargentina.com.ar/historia-gospel/ |izenburua= Historia del Gospel |argitaletxea= gospelenargentina.com.ar |sartze-data=2019-10-22}}</ref>
 
Garai gartan, eliza afroamerikarrak ziren esklaboen babesleku bakarra. [[1730]] aldean, [[Isaac Watts]] artzain britainiarraren ereserki erlijiosoen bilduma hartu zuten beren musika propioa garatzeko. [[1861]]-[[1865]] bitarteko [[Sezesio Gerra]]ren ondoren, esklabotasunaren ezeztatze prozesua azkartu zenean, Jaungoikoaren gurtze erritualak finkatu ziren: inprobisazio handiko sermoiak, eta artzainaren eta fededunen arteko elkarrizketa etengabea, deiaren (ahots bakarlaria) eta erantzunaren (korua) eredua erabiliz. [[1920ko hamarkada]]n, gospela tenpluetatik atera zen.<ref name="gea"/> [[Sister Rosetta Tharpe]]ren grabazioek arrakasta handia izan zuten [[1930eko hamarkada|1930eko]] eta [[1940ko hamarkada|1940ko hamarkadetan]].
Euren azpigeneroen artean aurki ditzakegu ''"Traditional Gospel"''a, ''"Reggae Gospel"''a eta ''"Gospel Rap"''a, besteak beste.
Edozein modutan, hainbat azpigenero dago gospel esanda eta gaur egungo edozein erritmori deitzen zaio Gospel, eta [[ebanjelismo|eliza ebanjelikoak]] denak onartzen ditu.
 
[[Thomas Dorsey]], [[Mahalia Jackson]] eta [[Bessie Griffin]] bakarlariak, eta [[Staple Singers]], [[Golden Gate Quartet]], [[Spirit of Memphis]], [[Blind Boys of Alabama]], [[Jordanaires]], [[Oak Ridge Boys]] eta [[Reverend Lee Brown Gospel Consort]] izan ziren XX. mendeko interpretatzaile ezagunenetako batzuk.
Interprete batzuek, elizen barruan ez ezik, [[taberna|tabernetan]] ere kantatzen dituzte gospel abestiak, eta [[Aretha Franklin]] adibide argi bat da, berak bai erlijio abestiak, bai abesti sekularrak kantatu izaten zituelako. [[Europa]]n ere badaude gospel talde batzuk, ezagunen artean daudenak "[[Dublin Gospel Choir]]", [[Irlanda]]ko estilo zeltako gospela eta "[[Gospel Carlit]]" [[Bartzelona]]n.
 
== Gospel motak ==
35.192

edits