«Kristautasun»: berrikuspenen arteko aldeak

Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
=== Behe Erdi Aroa ===
Mendebaldean, [[XI. mende]]tik aurrera katedraletako eskola zahar batzuk [[unibertsitate]] bilakatu ziren, adibidez [[Oxfordeko Unibertsitatea]], [[Parisko Unibertsitatea]], [[Boloniako Unibertsitatea]] edo [[Salamancako Unibertsitatea]]. Lehenago, goi hezkuntza [[katedral-eskola|katedral-eskolen]] edo [[monasterio-eskola|monasterioetako eskolen]] (''Scholae monasticae'') esku zegoen, [[fraide]] eta [[moja|mojen]] esku. [[VI. mende]]an jada eskola mota horien ebidentziak aurki daitezke<ref>{{Erreferentzia|abizena=Riché, Pierre.|izenburua=Education and culture in the barbarian West, sixth through eighth centuries|argitaletxea=University of South Carolina Press|data=1976|url=https://www.worldcat.org/oclc/2346221|edizioa=1st ed|isbn=087249330X|pmc=2346221|sartze-data=2019-09-16}}</ref>. Laster, unibertsitate berri hauek euren curriculuma zabaldu zuten, kleroaz gain [[legelari]], [[funtzionario]] eta [[mediku]]en formakuntzarako<ref>{{Erreferentzia|izena=Willis|abizena=Rudy|izenburua=The universities of Europe, 1100-1914 : a history|argitaletxea=Rutherford [N.J.] : Fairleigh Dickinson University Press ; London ; Cranbury, N.J. : Associated University Presses|data=1984|url=http://archive.org/details/universitiesofeu00rudy_1|sartze-data=2019-09-16}}</ref>. Unibertsitatea bera Erdi Aroko kristautasunetik abiatutako instituziotzat hartzen da<ref>{{Erreferentzia|abizena=Verger, Jacques.|izenburua=Culture, enseignement et société en Occident aux XIIe et XIIIe siècles|argitaletxea=Presses universitaires de Rennes|data=1999|url=https://www.worldcat.org/oclc/421630716|isbn=286847344X|pmc=421630716|sartze-data=2019-09-16}}</ref>.
 
Europa osoan [[hiribildu]] berriak sortu ziren garai honetan, eta horrekin batera [[eskeko ordena]]k, monasterioetako bizitza konsakratua hirira mugituz. Bi eskeko orden nagusiak [[frantziskotar]]rak eta [[Predikarien Ordena]] ziren, [[Frantziko Asiskoa]]k eta [[Domingo de Guzmán]]ek sortuak<ref name="Gonzalez" />. Bi ordenek paper garrantzitsua izan zuten Europako unibertsitateen sorreran. Beste ordena berri batek, [[zistertar]]tarrek, gune basatietan monasterio berriak ireki zituzten, lurralde horien kolonizazioa bultzatuz. Garai honetan eliza berrien eraikuntzak eta [[arkitektura]]k altuera irabazi zuen, [[erromaniko]]tik [[gotiko]]ra pasa ziren eta Europako [[katedral]]ik handienak eraiki zituzten<ref name="Gonzalez" />.
 
=== Erreforma protestantea eta kontra-erreforma ===