«Indus haraneko kultura»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Testu aldaketa automatikoa (-K. a. +K.a.)
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
t (Robota: Testu aldaketa automatikoa (-K. a. +K.a.))
[[Fitxategi:CiviltàValleIndoMappa.png|thumb|250px|Indo haraneko kulturaren hedadura]]'''Indo haraneko kultura''' indiar azpikontinenteko [[zibilizazio]] antzinakoena da, [[K. a. 3. milurtekoa|K. a. 2500an]] inguruan sortua.
 
Ia ehun herriz eta bi hiri garrantzitsuz ([[Harappa]] eta [[Mohenjo-Daro]]) osaturik zegoen. Hiri hauek antzinako zibilizazioen artean lurralde zabalena menperatzen zuten: miloi bat kilometro karratu baino gehiago. [[Mesopotamia]] eta [[Egipto]]ko zibilizazioak bezala, ibaiaren beharrean zeuden. [[Nilo]] bezala, Indo urtero gainezkatzen zen, zona zabalak urgaineztatuz eta sedimentu emankorrak utziz.
== Lehenengo nekazariak ==
 
Egindako hondalanek adierazi zuten lehenengo nekazariak [[K. a. 3. milurtekoa|K. a. 3. milurtekokoak]] zirela, [[Balutxistan|Belutxistango]] mendixken eta lautada indogangetikoaren arteko lurralde batean. Lurralde honek lur garaiak (udan larratzeko aproposekoak ) eta Kacchiko lautadan isurtzen duten ibai iraunkorrak zituen.
 
K. a. 6000an inguruan adreilu eta buztinezko etxeak eraikin zituzten eta hezurrezko tresnak eta sukarri eta aizkora leunduak egiten zituzten. Mehrgar-en tresna hauen aleak aurkitu dira.
 
== Indoko zibilizazioa ==
Kacchiko lautadako lehenengo askotariko gizarte horiek Indo haraneko azkeneko kolonizazioaren hasiera izan ziren. Hasieran nekazarien taldeak bizi izan ziren. Geroago hiri gotortuak agertzen hasi ziren. Aro honi “Indoko Hasierako Aroa” deitzen zaio.
 
Fase osagarri hau “Indoko Aro Garatua”-n (K. a. 2800-2500) bukatu zen, lehengo lurraldez-lurraldetako aniztasuna kultur-terrenteria bihurtu zela eta Indoko lautada osoa bereganatu zuen probintzia bakarra sortu zela.
 
K. a. 2500an inguruan garatutako hiritar zibilizazio konplexua Egiptoko eta Mesopotamiakoaren parekagarria zen.
 
== Ekonomia-baliabideak ==
== Politika eta gizarte antolakuntza ==
 
Tamalez zibilizazio honen politika eta gizarte antolakuntzaz gutxi ezagutzen da, ezta ere haren sineste erlijiosoez ere, bereziki geroko garaietan India bi [[erlijio]] handi ([[Hinduismo]]a eta [[Budismo]]a) eta santu ospetsu anitzen sorleku bilakatu zelako. Entzute hau antzinatik dator, zeren eta India bere gizon santuengatik ospetsua baitzen [[Alexandro Handia]] K. a. 327an haren mugetara iritsi zenean eta indiar jakitunak haien [[filosofia]] berari aurkeztera gonbidatu zituen.
 
== Kultura ==
== Zibilizazioaren amaiera ==
 
Zibilizazio honen kolapsoa K. a. 1600an inguruan, klimazko aldaketek edo ibaibidearen aldaketak eragina omen zen.
 
Kolapso honen seinaleak estepetatik etorritako indoeuropar herrien inbasioak baino lehenagokoak dira. Indoeuroparrek brontzezko armei eta guda-gurdiei esker oso erraz menperatu zuten herrialdea.