«Fenomeno natural»: berrikuspenen arteko aldeak

t
ez dago edizio laburpenik
t (robota Erantsia {{Wikipedia1000}})
t
'''Fenomeno naturala''' [[natura]]n berez gertatzen den aldaketa da. Fenomeno hauen barnean bakarrik sartzen dira mugimendu jarraia duten prozesuak eta lurrak dituen transformazioak. Hauek eragin zuzena eduki dezakete gizakiaren bizitzarekin ([[izurri|epidemiak]], kondizio klimatikoak, [[hondamen]]di naturalak, etab.). [[Fitxategi:Montserrat Salem Eruption1.jpg|thumb|Hondamendi naturala]]
 
Eguneroko hizkeran, fenomeno natural kontzeptua gertakari arraro edo harrigarriren sinonimo bezala erabiltzen da. Aitzitik, [[euri]] tanta baten osaera fenomeno natural bat da, [[zikloi tropikal|urakan]] bat den bezala. Adierazpen honek "hondamendi natural" izeneko fenomeno natural arriskutsuei ere erreferentzia egiten die. Euria adibidez, ez da "hondamendi" bat, baina hala izan daiteke gizakiaren prespektibarenperspektibaren arabera, hainbat kondizio biltzen badira. Gizartearen planifikazio txarrak, [[uholde]]ei zaurkorrak diren lurretan eraikuntzak eraikitzea adibidez, efektu oso txarrak sortu ditzake gizakiarentzat.
 
Era berean, aipatu behar da gizakiaren ekintzak beti daudela lege naturalei lotuta, baina fenomeno naturalak ez daude modu honetan kontsideratuta, gizakien borondatearen menpe baitaude.
=== Lurrazalean prozesu dinamiko batzuen ondorioz sortutako hondamendiak ===
* Harri-jausiak: grabitate-indarraren eraginez harri-puskak erortzea.
* [[Patinaje|Irristaketa]] edo lerradura (kreep''creep''):grabitateak eragindako harri-masaren beheranzko mugimendu geldoak (cm/urte). Hain geldoak izanik belarrak estalki etengabea era dezake lerratzen den lurzoruaren gainean; sarritan, zuhaitzen enborren goranzko okerdura soilik nabari daiteke.
* [[LurjausiLur-jausi]]a edo luiziak: maldetako material xeheen beherantzkobeheranzko higidura azkarrak, higitzen direnean, urek eta grabitateak eragindakoak. Egonkortasuna galtzen duen lur zati baten erorketa edo gizakiak eraikitako estruktura baten suntsiketan da. Slump-a eta Fluxua izan daitezke.
* [[Elur-jausi|Elurroldea]]: Maldaren landare estaldura eta substratuaren zati bat erantsi dezakeen maldan behera erortzen den elur geruza baten desplazamendua da.
* [[Uhar]]a: Elurte baten irristaketa edo aintzira baten apurketak sortutako lokatz, ur, izotz edo harrien fluxu handiak dira.
* [[Izurri|Epidemia]]: Jende kopuru handi batek eta leku zehatz batean jasaten duten gaixotasun kutsagarri eta orokortuak dira.
* [[Pandemia]]: Jende kopuru handi batek eta mundu osoan zehar jasaten duten gaixotasun kutsagarri eta orokortuak dira.
 
== Erreferentziak ==
{{Itzulia|es|Fenomeno natural}}
 
== Ikus, gainera ==
172.359

edits