Ireki menu nagusia

Aldaketak

778 bytes added ,  Duela 4 hilabete
ez dago edizio laburpenik
[[Fitxategi:Soyinka, Wole (1934).jpg|thumb|Wole Soyinka (1934-), idazle nigeriar Nobel sariduna.]]
 
'''Afrikar literatura''' zaharrenetarikoa da, behintzat [[Antzinako Egipto|Antzinako Egiptotik]] baitator. Neurri handian [[Ahozko literatura|Ahozko literaturari]] lotuta dago eta idatzizko ekoizpenari dagokionez, [[XX. mendea|XX. mendetik]] aurrera garatzen da. Testuen hizkuntzari dagokionez, eragin handia izan dute [[kolonialismo|gobernu kolonialek]] eta horren ondorioz bi aro desberdindu dute aditu askok: [[Europa]]ko koloniak ezarri aurrekoa eta hauek desagertu ondorengoa, azken mendeetako produkzioa baldintzatu dutelako. Erabilitako hizkuntzak bigarren aldi horretan, batik bat [[ingeles]]a, [[frantses]]a eta [[portuges]]a izan dira, baita [[arabiera]] eta, poliki-poliki, gero eta gehiago tokian tokiko hizkuntzak ere.
 
Idazle ezagunei dagokienez, aipagarriak dira [[Wole Soyinka]] da [[Nobel Sariak|Nobel Saria]] eskuratu duen lehenengo [[Afrika]]ko egilea ([[1986]]). Bere ondoren [[Nadine Gordimer]] ([[1991]]an), [[John Maxwell Coetzee]] ([[2003]]an) eta [[Doris Lessing]] ([[2007]]an) tamaina horretako saridunak izan dira.
[[Ahozko literatura]] izan da nagusi Afrikan historian zehar, munduko beste hainbat lekutan eta kulturatan bezala. Belaunaldiz belaunaldi istorioak, ipuinak eta elezaharrak transmititu dizkiete gurasoek seme-alabei gaur egun arte [[ama-hizkuntza|ama-hizkuntzan]]. Azpimarratzekoak dira halaber [[griot]] izeneko ipuin kontalari-abeslariak, musikaren bidez kontuka ibili izan direnak Mendebaldeko Afrikan.
 
[[Antzinaroa|Antzinaroan]] testu zaharrenak [[Antzinako Egipto|Egipton]] ekoiztu ziren[[Egiptoar idazkera hieroglifiko|idazkera hieroglifikoa]] erabiltzen egin ziren eta hainbat urtez ulertezinak izan ondoren, [[1822]] urtean haien esanahia [[Rosetta harria]]ri esker, [[Jean-François Champollion]] frantziarrak dezifratu ondoren, hasi ziren ulertzen. Gerora, [[Ptolomeotar dinastia|Ptolomeotar dinastiaren]] garaian, [[greziera]] erabili zen literaturako hizkuntza gisa eta eraiki zen [[Alexandriako Liburutegia|Alexandriako Liburutegi]] enblematikoa.
Bestela, [[Timbuktu]]ko unibertsitate famatuan idatzita haietako asko, eskualde hartan 300.000 eskuizkribu inguru kontserbatu dira, gehienak [[arabiera]]z idatzitakoak, baina baita bertako beste hizkuntza batzuetan, [[fula]]z eta [[songhai]]z adibidez. Material zabal honek gai ugari hartzen du barne, besteak beste astronomia, poesia, legeak, historia, fedea, politika eta filosofia. Islamiar eraginetatik, [[swahili]]zko literatura garatu izan da, lanik goiztiarren artean ''"Utendi wa Tambuka"'' edo "Tambukako istorioa" dugularik.
 
Greziera eta [[feniziera]] izan ziren [[Antzinako Kartago|Antzinako Kartagon]]erabilitako hizkuntzak testuetan, eta garaitua izan ondoren, [[Gerra Punikoak]] amaitu ostean, [[latin]] nagusitu zen Afrikako Iparraldean.
 
BestelaGoi Erdi Aroan, [[Timbuktu]]ko unibertsitate famatuan, idatzita haietako asko[[Sankore]], eskualde hartanhartako 300.000 eskuizkribu inguru kontserbatu diraziren, gehienak [[arabiera]]z idatzitakoak, baina baita bertako beste hizkuntza batzuetan, [[fula]]z eta [[songhai]]z adibidez. Material zabal honek gai ugari hartzen du barne, besteak beste astronomia, poesia, legeak, historia, fedea, politika eta filosofia. Islamiar eraginetatik, [[swahili]]zko literatura garatu izan da, lanik goiztiarren artean ''"Utendi wa Tambuka"'' edo "Tambukako istorioa" dugularik.
Arabierazko literaturan Ibn Khaldun moduko iparrafrikarrak nabarmendu ziren, [[Fez]] eta [[Kairo]]ko unibertsitateekin batera.
1.334

edits