«Sarpen»: berrikuspenen arteko aldeak

84 bytes added ,  Duela 2 urte
t
Robota: Birzuzenketak konpontzen
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
t (Robota: Birzuzenketak konpontzen)
[[Fitxategi:Sex intercourse.jpg|thumb|300px|'''Sarpena''' edo '''koitoa'''. Irudian, gizon baten eta emakume baten arteko sarpen baginala.]]
 
'''Sarpena''', '''sarketa''', '''penetrazioa''' edo '''koitoa''' —herri hizkeran eta gizakiei buruz, '''txortan egin''' edo '''larrua jotzea''' ere deitua— [[sexu harreman]] batean zehar gorputzeko atal bat edo objektu bat (arrunki, [[zakil]]a) gorputz zulo batean —hala nola: [[bagina]]n, [[uzki]]an, [[aho]]an...— sartzea da. [[Giza sexualitate]]an, sarpen mota ohikoena da, bikote [[heterosexualitate|heterosexualetan]], [[gizon]]aren zakila [[emakume]]aren baginan sartzea, baina uzkian (uzki-koitoa) edo ahoan ([[felazio]]a) ere egin daiteke. Koitoa pertsonen arteko lotura fisikoaz gainera, sexu harremana burutzen duen ekintza da, eta pertsonen arteko [[amodiomaitasun|amodioaren]]aren adierazgarri izaten da. Pertsona batek beste pertsona bati egindako ekintza mingarria ere izan daiteke: gizon batek emakume bat [[bortxaketa|bortxatu]] duenean, kasu.
 
Koitoa sexu harreman bateko ekitaldi nabarmengarria izaten da, eta beraren bitartez harremankideek [[orgasmo]]ra heldu nahi izaten dute. Aldi berean, sarpen baginala gizakiek eta [[sexu ugalketa|sexuaren]] bitartez ugaltzen diren beste animaliek ugalketarako egin behar duten ekintza da. Animalien kasuan, sarpena '''estaldura''' ere deitzen da. Sarpenaren amaieratzat, arrak [[isurtze|isuri]] eta emearen [[bagina]]n [[espermatozoide]]ak askatuz, [[ernalketa]] gertatzen da, [[ugalketa]]-prozesuaren abiapuntu.
=== Sarpen baginala eta sexualitatea ===
 
Koitoa definizioz zakila baginan sartzea bada ere, koitoa giza [[sexualitate]]an integratzen den ekintza da batez ere. Ugalketaz harago, [[amodiomaitasun|amodioz]]z eta elkarren gozamenerako burutzen den ekintza izaten da ([[prostituzio]]an edo sexu-bortxaketetan ezik) eta horretarako ez da nahikoa izaten koitoa besterik gabe egitea. Batzuen iritziz amodioa gizakiaren [[eboluzio]]aren emaitza den [[familia]] modu egokian garatzeko beste tresna ebolutibo bat besterik ez da<ref>{{es}} {{Erreferentzia
|izena=Luis
|abizena=Elberdin
 
=== Lehenengo aldia ===
[[Fitxategi:Two people having sex in a bed.png|thumb|280px|Koitoa gozagarriago izan dadin, [[amodiomaitasun|amodioa]]a eta amodioaren erakusgarriak, [[musu]]ak eta [[laztan]]ak, garrantzitsuak dira.]]
 
Kulturaren aldetik, [[lehenengo aldi]]a noiz eta norekin egin behar den [[erlijio]]ak eta [[moral]]ak arautu izan dute historian zehar. Erlijio askotan [[birjintasun]] edo garbitasun egoera batetik jaustea dakar lehenengo koitoak. Egun ere pertsonaren bizitza-mugarri garrantzitsutzat jotzen da, aro berri baterako sarbide moduan, baita gizarte moderno eta laikoenetan ere <ref>{{es}} {{Erreferentzia
{{nagusia|Antisorgailu}}
 
Koito baginala [[ernalketa]] naturalaren lehenengo pausoa izaten da. Ernalketaren ondoren, haurdunaldia garatzen da, normaltasunez bilakatuz gero 38 asteren ondoren [[haur]]raren jaiotzarkein bukatuko dena. Koitoan zehar, bagina barruan [[isurtze]]a gertatzen denean, zakilak [[espermatozoide]]ak askatu, hauek igo baginan gora igo eta [[Umetoki-tronpa|Falopioren tronpa]] izenekoetan hilabete horretan askatutako [[obulu]]a (normalean bakarra izaten da) ernalduko dute. Koitoaren helburu naturala ugalketa da, [[animalia]] eta [[gizaki]]an ere bai. Eboluzioak gizakia animalia sozial moduan garatu eta [[familia]]n elkartzea ekarri du. Gizakia familia batean hazi beharrak ekarri du koitoak ugalketarako ez ezik, amodioa eta atxikimendua adierazteko ekitaldia izatea. Horrela, pertsona batek bizitzan burutzen dituen koitoak milaka izaten badira ere, ernalketa ekarriko dutenak bakan batzuk besterik ez dira.
 
Ernalketa eta haurdun geratzea ez da gertatzen sarpen baginala egiten den guztietan. Obuloa emakumearen [[menstruazio|hilerokoen]] artean askatzen denean bakarrik ernal daiteke, gutxi gorabehera azken hilerokoa hasi zenetik 14 egunetara, baina egun batzuk lehenago edo beranduago gerta daiteke. Obuloak egun bateko bizitza izaten du. Espermatozoideek, berriz, 5-6 eguneko bizitza izaten dute. Beraz, aldeko egun batean sarpen baginala praktikatu eta isurtzea normaltasunez gertatuz gero, ernalkortasun edo fertilitate arazoak ez dituzten gizon eta emakumeen kasuan ernalketa gertatzeko aukerak handi samarrak dira (%50ean zenbatetsi dira).
|argitaletxea=cambridge University Press}}.</ref>.
 
Zakila irudikatzen duten zenbait objektu ere asmatu da sarpena egiteko: [[dildo|kontsolagailua]] edo dildoa, norberak masturbaziorako edo bikotean erabil daitekeena. Objektu hauek denetariko harremanetan erabil daitezke, berez sarpena egin ezin duten bikote [[lesbianismohomosexualitate|lesbianetan]] barne. Historian egurrezko eta beste gaietan egindako kontsolagailuak erabili dira. [[Botila]]k, [[azenario]]ak eta [[txorizo]]ak ere erabili izan dira kontsolagailu moduan <ref>{{en}} {{Erreferentzia
|url=http://wiki.answers.com/Q/What_else_can_you_masturbate_with_instead_of_a_dildo&alreadyAsked=1&rtitle=What_are_some_good_things_to_use_as_a_dildo_if_you_don%27t_have_one_or_how_do_you_make_a_good_dildo
|izenburua=What else can you masturbate with instead of a dildo?
|url=http://books.google.es/books?id=SiGe-Zf0nTIC&printsec=frontcover&source=gbs_v2_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false}}</ref>. Koitoa gizona emakumearen gainean izanda praktikatzea zen kristau kanonen arabera jarrera naturala eta beste jarrerak makurkeriatzat jotzen ziren.
 
Egun, [[Erromatar Eliza Katolikoa|Eliza Katolikoak]] koitoa, edo haren hitzetan ''sexu-ekintza'', [[sexualitate]]an integratu beharreko zerbait da, plazer hutsa ekidinez, helburutzat ugalketa duena, maitasunaren baitan eta gizon eta emakumearen artean betiere. [[Fornikazio]] izenez ezkontzaz kanpoko koitoak ere gaitzetsi egiten ditu. [[Prostituzio]]a, [[bortxaketa|sexu-bortxaketabortxaketak]]k eta [[pornografia]] ere [[kastitate]]aren aurkako bidegabekeriatzat jotzen ditu. Uzki-koitoa eta homosexualek egin ditzaketen beste sexu harremanak ere okerrak dira bere esanetan, naturaren aurkakoak eta ugalketa helburu ez dutelako. Koitoaren helburua ugalketa denez, ez dira zuzenak koitoan erabil daitezkeen [[antisorgailu]]ak, [[egutegi metodo]]an eta abstinentzian oinarritutakoak ezik <ref>{{es}} [http://www.vatican.va/archive/catechism_sp/p3s2c2a6_sp.html Catecismo de la Iglesia Católica, 2331-2400], ''Vatikano: Egoitza Santua'', 2010-05-26an kontsultatua.</ref>.
 
=== Pornografia eta koitoaren mitologia ===
[[Fitxategi:DoublePenetration.svg|thumb|280px|Emakumearen '''sarpen''' anitzak maiz agertzen dira [[pornografia]]n. Irudian, baginatik eta uzkitik egiten zaio sarpena, beste batzuetan emakumeak ahotik felazio bat ere egiten dio aldi berean beste gizon bati.]]
 
Koitoa, [[sexu harreman]]etako ekintza moduan, [[pornografia]]ren osagai nagusienetako bat da. Kultura eredu nagusiak babestutako generoetan, koitoa ezkutatu egiten da, [[sexu jolas|amodio-jolasetan]] ari diren harremankideek koitoari egin behar dioten unean filmetan sekuentzia edo planoa mozten denean adibidez. [[XX. mendea]]ren bukaeran ugaldu den ''hardcore'' pornografian, berriz, sarpenak dira gai nagusi. Koitoen ugaritasuna pornografian narrazio-osagaiaren kaltetarako dela aipatu da. Ildo horretako kritikekin jarraituz, egungo pornografiak koitoak [[erakuskeria]]z azaldu besterik ez ditu egiten zenbaiten iritziz eta horrela sexu-harremanen ikuspuntu murriztailea ematen du: felazioak, koito analak eta baginalak azaltzen dira etengabe, inolako [[musu]], besarkada eta bestelako elkarrenganako [[amodiomaitasun|amodiozko]]zko erakusgarririk gabe. Adierazgarria da, baita ere, txortan agertzen diren pertsonen arteko harremanak, gehienetan ezezagunak edo elkarrekiko atxikimendu eskasa dutenak izaten direla: oso gutxitan agertzen dira bikote egonkor baten baitan izandako koitoak. Koitoa gainera unean uneko sexu-gogo bat asetzeko ekintza moduan agertzen da, bertan dagoen pertsonarekin agertzen dena. Emakumeak gizonaren mendean agertzen diren eszenak ere ugari dira, [[matxismo]]rako joera nabarmen batez. Koiotan zehar, zakil-astindu bortitzak maiz agertzen dira. Gehienetan, gizonak [[emozio]] gutxi erakusten ditu, emakumeak koitoan zehar plazerraren plazerraz intziriak egiten dituen bitartean. Mito hauek, pornografiatik kanpo amodiozko harremanak islatzen dituzten narrazio eta bestelako kultura-produktuetan ere agertzen dira, hala nola koitoan bi harremnakideak beti heltzen direla orgasmora eta batera gainera edo sarpenak ematen duen plazerrak eragindako intziriak. Osagai hauekin guztiekin, sexu-eredu jakin bat taxutzen da, pornografia kontsumitu edo, baita ere, noizean behin ikusten dutenengan, askotan sexu-esperientzia handirik ez duten gazteak barne. Pornografia mota horren arriskua, kritiko batzuen arabera, sexu-eredu horiek errealitatean erreproduzitzea da, sexu-harremana koitoan disolbatuz <ref>{{en}} {{Erreferentzia
|izenburua=Exploring the social and sexual “reality” of contemporary pornography
|abizena1=Brosius
|url=http://www.mendebalde.com/modulos/usuariosFtp/conexion/archi218A.pdf
|argitaletxea=www.mendebalde.com
|sartze-data=2010-05-27}}.</ref>. Disfemismoak gizarteko hizkuntza-talde jakinetan sortzen dira, hala nola gazteak. [[Elipsi (argipena)|Elipsia]]a ere baliabide arrunt bat da: adibidez, «Zer, egingo al dugu?», ''txortan egin'' edo ''larrutan egin'' adierazpen zakarrak saihestuz. [[Metafora]] («''iltzea jo''», adibidez) eta [[sinonimo|sinonimia]] («''kanpoan hustu''», [[coitus interruptus]] adierazteko, edo «''bustitzea''», sarpena adierazteko) ere erabiltzen dira <ref>{{es}} {{Erreferentzia
|abizena=Ramírez Vásquez
|izena=Neldys María
252.705

edits