«Maiatzaren Plazako Amak»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[Fitxategi:Abuelas de Plaza de Mayo, Derechos Humanos, Madres pzade Plaza de mayoMayo, Marchas.jpg|thumb|ElkartekideMaiatzako batzukPlazako [[NéstorAmen Kirchner|Nestor Kirchner]] presidentearekin.manifestazioa]]
 
'''Maiatzaren Plazako Amak''' ([[gaztelaniaGaztelania|gaztelaniaz]]z ''Madres de Plaza de Mayo'') 1977ko apirilean sortutako elkarte sozio-poltiko [[argentinaArgentina|argentinarra]]rra da, [[Jorge Rafael Videla|Jorge Rafael Videlaren]] diktadura militarrak eragindako pertsona “desagertuen” amek osatua.
 
[[1976]]Elkartearen etaizena [[1983]]Buenos bitarteanAires|Buenos [[Jorge Rafael VidelaAiresen]]ren diktadurakokatua militarrak eragindako pertsona "desagertuen" amek osatzen dute, eta izenadagoen [[BuenosMaiatzaren Aires]]ko [[Plaza de Mayo|Maiatzaren Plazatik]] hartu dute.dago, Hainelkarteak zuzenenparantza ere,hau enparantzaerabiltzen huraduelako eurenbere agerpen etazein protesta publikoaren lekupublikoak ezagunaaurrera daeramateko.
 
Gaur egun elkartea bitan banaturik aurkitzen da, alde batetik gehiengoa Maiatzaren Plazako Amen izenean jarduten dutenak ([[Hebe de Bonafini]] izanik haien lehendakaria) eta bestalde [[Maiatzaren Plazako Amak- Linea Sortzailea]] ([[Marta Ocampo de Vasquez]] buruan).
== Sortzaileak ==
Elkartearen sortzaile eta lehenengo kideak hamalau emakume hauek izan ziren: [[Azucena Villaflor]] de De Vincenti, Berta Braverman, Haydée García Buelas, María Adela Gard de Antokoletz, Julia Gard, María Mercedes Gard, Cándida Gard, Delicia González, Pepa Noia, Mirta Baravalle, Kety Neuhaus, Raquel Arcushin eta Sra. De Caimi.
 
== Berrantolaketa prozesu nazionala ==
[[1977]]ko [[apirilaren 30]]ean hasi ziren kontzentratzen [[Etxe Arrosa|Casa Rosada]] presidente-jauregiaren aurrean, justizia eskatuz.
1976ko Martxoan Indar Armatuek estatu kolpe berri bat gauzatu zuten Argentinan, [[María Estela Martínez de Perón|Maria Estela Martinez de Peron]]<nowiki/>en lehendakaritza etenez. Junta Militar baten forman osatu zen gobernu berria: Jorge Rafael Videla generala (Ejertzitoa), [[Emilio Eduardo Massera]] almirante (Marina) eta [[Orlando Ramon Agosti]] brigadierra (Aereonautica).Junta Militar honek bere burua izendatu zuen Estatuko autoritarte nagusi modura eta bere konpententzien barruan gobernuaren zuzendaritza orokorrak zehaztea eta Lehendakaria baita gainontzeko funtzionarioak izendatzea eta ordezkatzea aurkitzen ziren.<ref name=":0">Adamoli, M. C. (2010). ''Pensar la dictadura: terrorismo de estado en Argentina, preguntas, respuestas y propuestas para su enseñanza'' (No. 323.28 (82)). Argentina..</ref>
 
1976ko estatu kolpearen ondorioz sortutako diktadura militarrak bere burua [[Berrantolaketa Prozesu Nazionala|Berrantolaketa Prozesu Nazional]] modura izendatu zuen. Biolentzia politikoan oinarritutako diktadura izan zen, izua zabalduz etengabe. Diktadura militar hau ezaugarritu zuen praktika bat pertsonen desargerpen sistematikoa izan zen. Hau da, herritarrak bahiketen, torturen eta erailketen biktimak izan zirne. Bestalde, haien senideei dolua ukatu zitzaien, gorpuen desagerpenarekin, gorpuak ez zirelako berreskuratzen. Beraz, izua Gobernuak martxan jarritako praktika izan zen, herritarren disziplina eta ordenamendua ezartzeko asmoarekin, giza eskubideak ukatuz. <ref name=":0" />
== Gerra zikinaren urteak ==
 
[[1976]] eta [[1983]] arteko garai ilunari "Gerra zikina" deitu izan zaio. Zazpi haietan guztietan 9.000-30.000 pertsona desagertu ziren, militarrek horietako milaka torturatu eta erail egin zituztela suposatutzat hartuz.
Berrantolaketa Prozesu Nazional honen plan ekonomiko-sozialari dagokionez, aurreko gaiaretan eramandako politika sozialak merkatuagatik ordezkatzea izan zen helburua. Konpentzentzia eta eskaintza eta eskariaren arabera antolatutako ekonomia bultzatu zen beharrizanak asetzeko<ref>{{Erreferentzia|izenburua=::: ARGENTINA HISTÓRICA - la historia argentina :::|url=http://www.argentinahistorica.com.ar/intro_libros.php?tema=1&doc=57&cap=504|aldizkaria=www.argentinahistorica.com.ar|sartze-data=2019-04-09}}</ref>. Langileria izan zen subjektu kolpatuena, gizartean zituen konpetentziak kenduz eta bere egoera ekonomikoa kolpatuz, errepresio politikoarekin lagunduz. Industria ertain eta txikiaren desartikulazioa gauzatu zen, exportadoreen eta ekonomia talde haien baita finatzia-espekulatiboen alde eginez.<ref name=":0" />
 
== Maiatzaren Plazako Amen elkartearen sorrera ==
Maiatzaren Plazako Amak elkarteak 1977ko apirilean du sorrera, diktadura militarrak jada bere praktika politiko errepresiboak martxan jarri zituenean, Berrantolaketa Prozesu Nazioalaren izenean.
 
Lehenik eta behin, desagertu-bahitutako biktimen amak biltzen hasi ziren haien lehen eskakizunak burutu ahal izateko, haien seme-alaben, senarren, edota biloben berri izateko. Hala ere, borroka honek hasieratik zailtasunak izan zituen, giza eskubideen hainbat urratze eman zirelako, horien artean, larrienetarikoa, mugimenduaren hiru sortzaileen bahiketa eta desagerpena: Esther de Balestrino, Azucena VIllaflor eta Mary Ponce de Bianco. <ref name=":1">{{Erreferentzia|izena=Karen Ortiz|abizena=Cuchivague|izenburua=Las Madres de la Plaza de Mayo y su legado por la defensa de los derechos humanos|orrialdeak=165–177|data=2012|url=https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=4384481|aldizkaria=Trabajo social ( Universidad Nacional de Colombia )|alea=14|issn=0123-4986|sartze-data=2019-04-09}}</ref> 1979. urtean, hainbat zailtasun gainditu ostean haien aldarrikapenak elkarte moduan egikaritzea lortu zuten eta Hebe de Bonafini jarri zen elkartearen buru modura, ama hauen artean aktibistenetarikoa baita polemikoena ere.
 
Mugimenduaren sendotze prozesu horretan garrantzia handia izan zuen ekimena 1981an sortutako [[Erresistentzia Martxak]] izan ziren. Estrategia politiko honen funtsa 24 orduz Maiatzako Plaza okupatzea zen politiko , azken hamarkadetan hauetan ere etenik gabe burutu direnak.<ref>{{Erreferentzia|izena=El|abizena=Periódico/EFE|izenburua=Ni la edad ni el bastón apagan la lucha de las Madres de Plaza de Mayo|hizkuntza=es|data=2018-12-07|url=https://www.elperiodico.com/es/internacional/20181207/madres-plaza-mayo-argentina-aniversario-7188599|aldizkaria=elperiodico|sartze-data=2019-04-09}}</ref>
 
== Diktadura militarraren bukaera ==
1983an bukatuko da diktadura militarra eta [[Raúl Alfonsín|Raul Alfonsin]] izango da hurrengo lehendakaria. Alfosinen gobernu garaian mugimendu honi dagokionez gertakari interesgarriak jazoko dira. Horien artean [[Conadep]] sortuko da (Comision Nacional sobre la Desaparicion de Personas), Junta Militarrei epaiketak, gorpuak hobitik ateratzea eta diktadurako biktimen senitartekoei erreparazio ekonomikoak. <ref name=":1" />
 
Honek ordea, mugimendu barruan talkak sortuko ditu eta Maiatzaren Plazako Amen eta Maiatzaren Plazako Ama – Linea Sortzailearen arteko banaketa emango da, zenbait ezberdintasun politikoen ondorioz. Talkak alfonsinismoaren aurrean izan beharreko jarreretan baita erreparazio politikoen ondorioz sortu ziren. 1986an gainera, eztabaida garrantzitsuak egon ziren mugimendu barruan Hebe de Bonafinik mugimenduaren parte hartzea zabaldu eta Argentinan zehar sortutako filialekin lan egin nahi zuen bitartean, [[Maria Adela Gard de Antokolets]]<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Página/12 :: Contratapa :: María Adela, una Fundadora|hizkuntza=es|url=https://www.pagina12.com.ar/diario/contratapa/13-8064-2002-07-24.html|aldizkaria=www.pagina12.com.ar|sartze-data=2019-04-09}}</ref> opositoreak Buenos Aireseko amekin soilik egin nahi zuen lan. <ref name=":1" />
 
== Ekarpen Politikoak ==
Hainbat dira Maiatzaren Plazako Amek egindako ekarpen politikoak, baina berezeki bi dira nabarmenenak, alde batetik, amatasunaren sozializazioa, hau da, amatasuna nola ulertzen den eta horren gaineko kritikak zein ekarpenak, eta bestetik, giza eskubideen defentsa eta horrekin batera bizitza duinen aldeko aldarria.
 
=== Amatasunaren sozializazioa ===
1988. urtean Amek proposamen politiko bat garatu zuten, mugimenduaren oinarriak sakondu eta hedatu zituena, giza eskubideen zein gizartean zeuden zenbait eskakizun zein behar erantzutera bidean. Proposamen hau Amatasunaren Sozializazioa zen, mugimenduaren proposamen politiko garrantzitsuena, bereziki Hebe de Bonanifinik [[Kuba|Kubara]] egindako bidai baten ondorioz martxan jarritakoa.<ref>{{Cite aldizkari|hizkuntza=|izenburua=Una historia de las Madres de Plaza de Mayo|urtea=2009|abizena=Iramain|izena=Demetrio|orrialdeak=|orrialdea=|argitaletxea=Revista Sueños Compartidos|ISBN=}}</ref>
 
Proposamena korronteetatik hedatzen du, alde batetik nabarmentzen da amatasunaren politizazioa, haien seme alaben bilaketan eta giza eskubideen defentsan barrenetik ateratzen zitzaien amatasun horren aldarrikapenean, bestalde, amatasunaren botere sortzailea aldarrikatzen dute patriarkatuak inposatzen duen botere zapaltzailearen aurrean. Azken hau emakumeen botere eta ahalduntzearearekin lotzen dute. Hasiera batean, Amek haien senideen askatasuna aldarrikatzen zuten errugabetasun printzipioetan oinarrituz, hainbat eztabaida eta hausnarketen ondorioz ordea, senideen borrokak ulertu eta Amek kontzientzia politiko eta ideologikoa eskuratzen hasi ziren, borrokaren aldeko hautua eginez. Honekin batera gorputzek borrokan duten garrantzia azpimarratu zuten, goputzak borrokan jarriz, hauek eta orokorroean bizitzak arriskatuz.
 
Honekin lotuta, amatasun politiko honen beste ezaugarri garrantzitsu bat espazio publikoaren apropiazioa izango da. Emakume askorentzat lehen praktika politikoa izan zen, beraz, emakumeek espaizo pubikoaren erabilera gauzatzea salto kualitatibo handi bat izan zen. Ama hauek izaera publikoa eskuratu zuten eta honekin batera beste ama eta emakumeentzat erreferentzia bihurtu ziren. <ref>{{Erreferentzia|izena=Mabel|abizena=Bellucci|izenburua=Childless motherhood: Interview with Nora Cortiñas, a Mother of the Plaza de Mayo, Argentina|orrialdeak=83–88|data=1999-01|url=http://dx.doi.org/10.1016/s0968-8080(99)90116-7|aldizkaria=Reproductive Health Matters|alea=13|zenbakia=7|issn=0968-8080|doi=10.1016/s0968-8080(99)90116-7|sartze-data=2019-04-09}}</ref>
 
=== Giza eskubideen defentsa eta lan lerro ezberdinak ===
Maiatzaren Plazako Amen jardun politikoaren positiboaren ondorioz hau hedatzeko beharra identifikatu zuten bestelako esparru batzuetara, bereziki giza eskubideen defentsara: bizitza duinak torturarik eta desagerpenik gabe, elikadura, hezkuntza, lan duina, ordezkaritza politiko gardena eta sistema kapitalistari kritika.
 
Hori dela eta, zenbait proposamen eraman dituzten praktikara, praktika izanik mugimendu honen giltzarrietako bat. Garatu beharreko lan ildo ezberdinak praktikara eramateko espazio politiko, kultural eta sozialak sortu dituzte, egindako eta egiteke dagoen lana zabaldu eta esposatu ahal izateko. Horien artean, 2000. Urtean Herri Unibertsitatearen sorrera aurkitzen da <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Universidad Popular Madres de Plaza de Mayo|url=http://www.madres.org/navegar/nav.php?idsitio=2&idcat=&idindex=29|aldizkaria=www.madres.org|sartze-data=2019-04-09}}</ref>, jakintza ezberdinen topagune eta testigantzen balorazio gune izateko, jakintza kritikoa sustatzeko, memoria eraikitzeko eta eraldaketa sozialerako espazio modura aritzeko. Esperientzia honen erdigunean [[Paulo Freire|Paulo Freireren]] ekarpenak kokatuko dira, bereziki bere “''pedagogía de la liberacion”.'' Bestelako oinarri batzuk nabarmentze aldera, giza eskubideen defentsa, hezkuntza herritarra, integrazio soziala eta elkartasuna aurkituko lirateke. <ref>{{Erreferentzia|izena=Teresa|abizena=Basile|izenburua=La Universidad Popular de las Madres de Plaza de Mayo: emergencia de nuevas prácticas en cultura y poder en la Argentina de la Posdictadura|hizkuntza=en|url=https://www.academia.edu/22811753/La_Universidad_Popular_de_las_Madres_de_Plaza_de_Mayo_emergencia_de_nuevas_pr%C3%A1cticas_en_cultura_y_poder_en_la_Argentina_de_la_Posdictadura|sartze-data=2019-04-09}}</ref>
 
Bestalde, Amek editorial bat sortu zuten “Ediciones de Madres de la Plaza de Mayo” testigantzak argitaratzeko eta era berean amei hitza emateko baliabide modura. Honi esker memoriaren zabalkunde bat gauzatzeko aukera irekitzen zen, herraminta berriak sortuz.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Editorial de Las Madres|url=http://www.madres.org/navegar/nav.php?idsitio=14&idcat=470&idindex=51|aldizkaria=www.madres.org|sartze-data=2019-04-09}}</ref>
 
Beraz, Maiatzaren Plazako Amek uneoro giza eskubideen zein bestelako borroka sozialetan inplikatu izan dira beti, kontzientzia politikoa sortuz eta hedatuz. Beharra dagoen tokietan arituko dira haien laguntza eskeiniz. Hortaz gain, komeni aipatzea, Maiatzaren Plazako Amek beti mugimendu iraultzailetzat jo dutela haien burua eta Latino Amerikako hainbat eragile iraultzaileekin harremanetan egon direla: [[Fidel Castro]] eta Kuba, [[EZLN]] [[Mexiko|Mexikon]], [[MST]] [[Brasil|Brasilen]], [[MRTA]] [[Peru|Perun]]…<ref name=":1" />
 
== Sariak ==
9

edits