Ireki menu nagusia

Aldaketak

Filosofiaren historian zein matematikarenean figura esanguratsua da. Newtonen lanarekiko paralelo, [[Kalkulu infinitesimal|kalkulu infinitesimal]]<nowiki/>a garatu zuen, notazio eta guzti, ordutik erabiltzen dena. [[Sistema bitar (astronomia)|Sistema bitarra]] ere asmatu zuen, egungo ordenagailuen oinarri birtuala dena.
 
[[René Descartes]], [[Baruch Spinoza]] eta Leibniz izan ziren XVII. mendeko hiru arrazionalista handiak. Haien filosofia tradizio [[Eskolastika|eskolastiko]]<nowiki/>ari loturik dago, eta [[Logika modernoa|logika modernoa]]<nowiki/>ren eta [[Filosofia analitikoa|filosofia analitikoa]]<nowiki/>ren aurrekariak dira. Bestalde, Leibnizek [[Teknologia|teknologian]] ekarpenak egin zituen, bai eta [[Biologia|biologian]], [[Medikuntza|medikuntzan]], [[Geologia|geologian]], [[Probabilitatearen teorian|probabilitatearen teorian]], [[Ingeniaritza|ingenieritzan]] eta [[Konputazioaren zientzian|konputazioaren zientzian]] ere. Autoreak gai hauen zerrenda luzeari egindako ekarpenak egunerokoetan eta hamarnaka mila gutun eta argitaratu gabeko eskuizkribuetan jasotzen dira. Momentu honetara arte, ez da bere idazkien argitalpen osaturik egin, eta beraz, oraindik ezin da bere lorpenen zenbaketa osorik egin.
 
 
[[René Descartes]], [[Baruch Spinoza]] eta Leibniz izan ziren XVII. mendeko hiru arrazionalista handiak. Haien filosofia tradizio [[Eskolastika|eskolastiko]]<nowiki/>ari loturik dago, eta [[Logika modernoa|logika modernoa]]<nowiki/>ren eta [[Filosofia analitikoa|filosofia analitikoa]]<nowiki/>ren aurrekariak dira. Bestalde, Leibnizek [[Teknologia|teknologian]] ekarpenak egin zituen, bai eta [[Biologia|biologian]], [[Medikuntza|medikuntzan]], [[Geologia|geologian]], [[Probabilitatearen teorian|probabilitatearen teorian]], [[Ingeniaritza|ingenieritzan]] eta [[Konputazioaren zientzian|konputazioaren zientzian]] ere. Autoreak gai hauen zerrenda luzeari egindako ekarpenak egunerokoetan eta hamarnaka mila gutun eta argitaratu gabeko eskuizkribuetan jasotzen dira. Momentu honetara arte, ez da bere idazkien argitalpen osaturik egin, eta beraz, oraindik ezin da bere lorpenen zenbaketa osorik egin.
== Biografia<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Manzano, Jorge|argitaletxea=Oxford University Press|data=2011-10-31|url=http://dx.doi.org/10.1093/benz/9780199773787.article.b00116022|sartze-data=2019-03-11|encyclopedia=Benezit Dictionary of Artists}}</ref> <ref>{{Erreferentzia|izena=Echeverría, Javier,|abizena=1948-|izenburua=Leibniz Javier Echeverría.|argitaletxea=Barcanova|data=1981|url=https://www.worldcat.org/oclc/431779468|isbn=8485923235|pmc=431779468|sartze-data=2019-03-11}}</ref>==
Gottfried Leibniz 1646ko uztailaren 1ean sortu zen, Leipzig-en, [[Hogeita Hamar Urteko Guda]] amaitu baino bi urte lehenago. [[Federico Leibniz]]<nowiki/>en semea zen, jurista eta [[Leipzigeko Unibertsitatea|Leipzigeko Unibertsitateko]] filosofia moraleko irakaslea, eta [[Catherina Schmuck]]<nowiki/>ena, lege-irakasle baten alaba.
 
Bere aita Leibnizek sei urte zituela zendu zenez, bere heziketa prozesua ama eta osabaren gain geratu zen, eta bere hitzetan, bere gain ere. Bere aita hil zenean, liburutegi pertsonal bat utzi zion, zazpi urtetatik aurrera nahieran erabili ahal izan zuena. Horrela, bertako edukiaz baliatu ahal izan zen, eta zehazki, [[Antzinaroko Historia]] eta [[Elizaren Aiten liburuez]].
 
 
Bere aita Leibnizek sei urte zituela zendu zenez, bere heziketa prozesua ama eta osabaren gain geratu zen, eta bere hitzetan, bere gain ere. Bere aita hil zenean, liburutegi pertsonal bat utzi zion, zazpi urtetatik aurrera nahieran erabili ahal izan zuena. Horrela, bertako edukiaz baliatu ahal izan zen, eta zehazki, [[Antzinaroko Historia]] eta [[Elizaren Aiten liburuez]].
 
Hamabi urtetarako, [[Latin|latina]] ikasi zuen bere kabuz, bere bizitzan zehar erabili zuena. Hori gutxi balitz, ordurako ere, [[Greziera|grekera]] ikasten hasi zen. Ordurako, filosofo klasikoak ezin hobeto ezagutzen zituen: [[Platon]], [[Aristoteles|Aristotele]], [[Virgilio]], [[Plotino]], eta oro har, filosofo latindar gehienak. Azpimarratzekoa da, baina, Aristotelerengandik jaso zuen eragina: azken honen Silogistikarekiko, batez ere predikatuen auziekiko, besteak beste, interes handia izan baitzuen. Era berean, bere Logikaren ulerkeran, Platonen zenbait postulatu ate-joka zeuden: logika gizakiek erabiltzen duten zeinuen multzo bezala definitzean, mundu erreala (monadena) adierazten duena, kasu. Unibertsitatera sartu aurretik, hamabost urte zituela, filosofo modernoak irakurtzen zituen jadanik: [[Francis Bacon|Bacon]], [[Johannes Kepler|Kepler]], [[Galileo Galilei|Galileo]], [[René Descartes|Descartes,]]<nowiki/>etab. 1661. urtean, hamalau urte zituela, [[Leipzigeko Unibertsitatea|Leipzigeko Unibertsitate]]<nowiki/>an izena eman zuen, bere ikasketa ofizialak [[filosofia]]<nowiki/>n hasiaz, [[matematikaren historia]]<nowiki/>rekiko jakinmina adierazi zuen, baina azkenean, [[Zuzenbide|Zuzenbidea]] izan zen bere espezializazio-arloa. 1666. urtean, bere lehenengo liburu eta habilitazio-tesia argitaratu zuen: ''[[arte konbinatorioari buruzko disertazioa]].'' Gaztetako obra honetan [[Konbinatoria]], [[Arte (argipena)|artea]] eta [[Zientzia|zientziaren]] inguruan Leibnizen ideia nagusiak jasotzen dira. Leipzigeko Unibertsitateak bere graduazioa eta gero legegintzan irakasle-postua ematea ukatu ziotenean, [[Altdorfeko Unibertsitatea]]<nowiki/>n entregatzea erabaki zuen, eta bertan bost hilabetez lortu zuen bere doktoretza. Gerora, [[Altdorf (Renania-Palatinatua)|Altdorfen]] akademiko postua izatea ukatu zuen eta bere bizitza noblezia alemaniarren bi familia entzutetsuren zerbitzura jarri zuen.
 
==== Konputazioa ====
Leibniz, lehenengo zientifiko informatikoa edo informazioaren teoriko gisa hartua izan daiteke. Gaztetan, zenbaki sistema bitarra dokumentatu zuen, bere ibilbide akademikoan zehar birpasatu zuena. Beste autore batzuk landutako sistema bitarra sinplifikatu zuen, propietate logikoekin artikulatuz: konjuntzioa, banaketa, ukapena, identitatea, integratzea eta multzo hutsa. <ref>''Lande, Daniel. "Development of the Binary Number System and the Foundations of Computer Science". The Mathematics Enthusiast: 513–540''</ref>
<br />
 
1670. urtean, lau eragiketa aritmetiko oinarrizkoak egin zitzakeen makina bat eraikitzen hasi zen, urteetan zehar hobetzen joan zena. Gaur egungo ordenagailuen aurrekarietakoa den makina hau, Parisko Zientzien Akademian aurkeztu zuena. Horrez gain, zifratze-makina sortu zuen, 2010. urtean, Nicholas Rescherrek berreskuratutakoa.<ref>See N. Rescher, ''Leibniz and Cryptography'' (Pittsburgh, University Library Systems, University of Pittsburgh, 2012).</ref> Azkenik, 1693. urtean, ekuazio diferentzialak barnebil zitzakeen makina baten diseinua garatu zuen, "Integraph" deitu zuena. <ref>"The discoveries of principle of the calculus in Acta Eruditorum" (commentary, pp. 60–61), translated by Pierre Beaudry</ref>
 
Hardware eta software kontzeptuetatik gertu zegoen, Charles Babbage eta Ada Lovelacek landuko askoz geroago landuko zituztenak. 1679. urtean, sistema bitarraren beste makina bat imaginatu zuen, nahiko gertu zegoena ordenagailu digital elektroniko modernoetatik.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Edge.org|url=https://www.edge.org/|aldizkaria=www.edge.org|sartze-data=2019-03-11}}</ref><br />
 
== Filosofia<ref>{{Erreferentzia|izena=Echeverría, Javier,|abizena=1948-|izenburua=Leibniz Javier Echeverría.|argitaletxea=Barcanova|data=1981|url=https://www.worldcat.org/oclc/431779468|isbn=8485923235|pmc=431779468|sartze-data=2019-03-11}}</ref>==