Ireki menu nagusia

Aldaketak

t
ez dago edizio laburpenik
| jaiotza data = K. a. 4. urtea inguru
}}
'''Jesus Nazaretekoa'''<ref name=Euskaltzaindia177>{{EuskaltzArauErref|arau-zk=177|arau-izenb=Antzinateko pertsona-izenak eta izen mitologikoak (III). Bibliako pertsona-izenak}}</ref> edo '''Jesu Kristo'''<ref name=Euskaltzaindia177/> ([[Betleem]],<ref>Elizaren tradizioak jaioterri hori defenditu duen arren, aztarna guztien arabera Jesus [[Nazaret]]en jaio zen; Betleemen aukera zabaldu zen Jesusen biografia profeziek esaten zutenaren arabera moldatzeko eta, bestetik, Nazaretek oso ospe ona ez zuelako: {{es}} http://www.nuevatribuna.es/articulo/historia/jesus-no-nacio-belen-donde-y-cuando-nacio/20161220145643134942.html </ref> [[K. a. 8]] / K. o. [[1]] - [[Jerusalem]], K. o. [[29]] / [[33]]) [[erlijio]]aren erreformatzaile eta zabaltzailea izan zen, [[Judea]]ko lurraldean bizi izan zena.<ref>{{en}} William Arnal ("The cipher "judaism" in contemporary historical Jesus scholarship", [http://books.google.es/books?id=q5pNt46fQx4C&pg=PA25&lpg=PA25&dq=%22jesus+was+a+jew%22+jesus+seminar&source=bl&ots=1HQNvqmFVm&sig=b70bw8W-juvtEQ1ZdrLc4lZsMEA&hl=es&ei=T2hjStO7IZ-5jAeTm439Dw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=9 Kloppenborg, John S. (ed.):''Apocalypticism, Anti-Semitism and the Historical Jesus''], p. 24</ref><ref>{{es}} Klausner, Joseph: ''Jesús de Nazaret'', BarcelonaBartzelona, Paidós, 2006, ISBN 84-493-1834-3</ref> Kristau erlijioak haren doktrinei jarraitzen die, eta [[Jainko]]arenJainkoaren seme]] izendatzen du. [[Islam]]ak bere profetatzat ezagutzen du.
 
== Jesusen izena ==
''Jesus'' izenak, jatorrian, «[[Yahveh]]k salbatzen du» esan nahi zuen [[aramera|arameerazarameraz]].<ref>{{es}} Meier, ''Un judío marginal. Una nueva visión del Jesús histórico'', I, 219. orr.</ref><ref>{{Erreferentzia | hizkuntza = en | abizena1 = Tal| izena1 = Ilan| abizena2 = Uriel| izena2 = Rappaport| abizena3 = Israel| izena3 = Ronen| izenburua = The Hasmonean State| argitaletxea = Yad Ben-Zvi| lekua = Jerusalem| urtea = 1993| isbn = 965-217-109-3}}</ref> [[Hebreera]]z ''Iehoshua'' ({{lang|he|ישׁוע, Yēšûaʿ}}) zen, eta hortik latinera pasa zen, ''Iesus'' forman.
 
== Jesu Kristo ==
== Jesus [[Itun Berria]]n ==
 
Jesusen historia ezagutzeko oinarri garrantzitsuena [[Itun Berria]] da, bereziki bere jarraitzaileek idatzitako lau [[Ebanjelio]]ak. Hala ere, ez dira liburu historikoak, gaur egun ulertzen den bezala, Jesusengan sinesten zuten bere jarraitzaileek idatzitako lanak baizik, Jesus [[Jainkoaren Semea]] eta Gizadiaren salbatzailea dela adierazteko.
 
=== Jaiotza eta haurtzaroa ===
 
Jesusen jaiotza eta haurtzaroa ezagutzeko iturri bakarrak Mateo (Mt {{Biblia|Mateo|1,|18-|2,|23}}) eta Lukasen (Lk {{Biblia|Lukas|1,|5-|2,|52}}) ebanjelioak dira. Markosen eta Joanen ebanjelioetan ez dira gai horiek aipatzen.<ref>{{es}} [[Rafael Agirre|Agirre, Rafael]]: [http://www.iglesia.cl/especiales/mesbiblia2006/articulos/aproximacion.pdf "Aproximación actual al Jesús de la historia"], ''Cuadernos de Teología Deusto'', 5. zbk. ISBN 84-7485-424-5</ref><ref name="Quesnel_201">{{fr}} Michel Quesnel, «Jésus et le témoignage des Évangiles», ''Aux origines du christianisme'', Gallimard/Le Monde de la Bible, 2000, 201. orr.</ref>
 
* Mateoren arabera, [[Maria]] bere senargai [[Josef Nazaretekoa|Josefekin]] [[Betleem]]en bizi zen, ezkontzeko hitz emanda. Maria haurdun geratu zen inork nola jakin gabe, eta Josefek beragandik banatzea erabaki zuen. Hala ere, ametsetan mezu bat jaso zuen, Mariaren semea [[Espiritu Santua]]ren bitartez sortu zela esanez, Jainkoak Israeli bidali beharreko Mesias hain zuzen (Mt {{Biblia|Mateo|1, |19-|21}}). Jesus jaiotzean Ekialdeko Azti batzuk etorri ziren bera gurtzera, izar bati jarraituz. [[Herodes Antipas|Herodes]] erregeak Jesus hil nahi zuela jakinda, Josefek [[Maria]] eta Jesus hartuta [[Egipto]]ra alde egin zuen eta han egon ziren Herodes hil arte (Mt {{Biblia|Mateo|2,|19-|29}}).
 
* Lukasen ebanjelioaren arabera, Maria eta Josef [[Nazaret]]en bizi ziren. Mariak aingeru baten bidez Jainkoaren semearen ama izango dela jakin zuen (Lk {{Biblia|Lukas|1, |26-|38}}). Bere haurdunaldia, gainera, bere lehengusina Elisabetenarekin lotuta dago: harengandik jaio zen Joan Bataiatzailea, Jesusi bidea gertatu ziona. Garai hartan [[Erromatar Inperioa]]n errolda garrantzitsu bat egin zen eta Josef [[Betleem]]goa zenez, bertara joan behar izan zen izena ematera.<ref>{{es}} Geza Vermes ''El nacimiento de Jesús'', 237. orr.</ref> Bidaia hartan jaio zen Jesus, estalpe batean. Artzainek eta inguruko herritarrek gurtu zuten. Hortik aurrera, Jesusen haurtzaroa Nazareten pasatu zen, 12 urte zituela [[Jerusalem]]era egindako erromesaldi bat gorabehera.
 
=== Bataioa eta tentaldia ===
Bere jarraitzaileekin batera (Apostoluak eta gainerako ikasleak), Jesus Galilea eta Judea lurraldeetan zehar ibili zen bere mezua zabaltzen eta mirariak egiten.<ref>{{es}} E.P. Sanders, ''Jesús y el judaísmo''. Madrid: Trotta, 2004. ISBN 978-84-8164-685-6.</ref> Aldi honen iraupenari buruz ez dugu datu zehatzik. Hala ere, Joanen ebanjelioan aipatzen den bezala, Jesus hiru aldiz igo zen [[Jerusalem]]era [[Pazko judua]] ospatzera bere ikasleekin. Hori dela eta, Jesusen bizitza publikoa hiru urte ingurukoa izan zela uste dute aditu gehienek. Beste ebanjelioek [[Jerusalem]]en ospatu zuen Pazko bakarra aipatzen dute. Pazko horretan gertatu zen Jesusen [[Jesusen Azken Afaria|azken afaria]], [[Jesus Nazaretekoa#Nekaldia|nekaldia]], heriotza eta [[Jesusen Piztuera|piztuera]].
 
Jesusen bizitza publiko gehiena Galileako iparraldean gertatu zen, Tiberiades lakuaren inguruan, Kafarnaun[[Kafarnaum]] herritik gertu. Hala ere, [[Kana]], Nazaret, [[Nain]], [[Betsaida]] eta beste herri galilear batzuetan ere ibili zen. Judean Jerusalen, [[Betania]], [[Jeriko]]... bisitatu zituen.
 
Jesusek 12 Apostolu aukeratu zituen, bere jarraitzaile leialenak izateko. [[Petri (apostolua)|Petri]] eta [[Andres (apostolua)|Andres]] anaiak eta [[Done Jakue|Jakue]] eta [[Joan (apostolua)|Joan anaiak]] ziren taldearen gunea, lehendabizi aukeratutakoak. Beraien bizimoduari buruz, badakigu lau horiek (eta seguru beste batzuk ere) [[arrantzale]]ak zirela, familia apalekoak, baina bazeuden bestelakoak ere, [[Mateo (apostolua)|Mateo]] [[zerga]]-biltzailea, esaterako.
153.853

edits