«Newtonen legeak»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
Lehenengo legearen arabera, gorputz bat mugimenduan egoteko indar bat aplikatu behar zaio. Beraz, bere hasierako egoera aldatzeko beharrezkoa da indar bat edo indar multzo bat agertzea. Newtonen arabera, mugimenduan dagoen gorputz oro marruskadura- edo igurzte-indarren menpe dago eta indar horiek gorputza geldiaraztea eragiten dute.
 
Mugimenduan dagoen gorputz bat geldiarazteko bere gain indar bat aplikatu behar da. Pausagunean dagoen gorputz baten abiadura zero izango da, eta horri indar neto bat aplikatuz gero, abiadura aldatuko da.
 
Newtonen lehenengo legeak geldiuneko egoeraren eta mugimendu zuzen uniformearen arteko baliokidetasuna ezartzen du. Har dezagun S eta S’ erreferentzia- sistema bat, non S’ S-rekiko abiadura konstantez higitzen den. S’ sisteman, pausagunean dagoen partikula baten gain ez badu indar batek eragiten, partikula horrek S’ sistemarekiko geldiunean jarraituko du eta S sistemarekiko mugimendu zuzen uniformean. Sistema horiek erreferentzia-sistema inertzialak dira.
<math>p= m \cdot\ v (1)</math>
 
non <math>m</math>partikularen [[Masamasa inertzial|masa inertziala]]a eta <math>\boldsymbol v</math>bere abiadura sistema inertzial jakin batekiko diren.
 
Newtonek bere legea orokortu egin zuen:
<math>F=\frac{d( m \cdot\ v )}{dt}</math>
 
Lege hori [[indar]] kontzeptuaren definizio operazionala da, [[Azelerazio|azelerazioaazelerazio]]a bakarrik neur baitaiteke zuzenean. Era errazago batean eta mekanika newtondarretik irten gabe hurrengo hau esan daiteke:
 
:{{esaera2|Gorputz baten gain eragiten duen indarra, objektuaren masaren eta azelerazioaren arteko biderkadurarekiko zuzenki proportzionala da.}}
Einsteinen erlatibitatearen teoriaren arabera, ez dago erreferentzia-sistema pribilegiaturik. Fisikaren legeak erreferentzia-sistema guztietan betetzen dira, baina kasuan kasuko higidura erreferentzia-sistema batekiko neurtu behar da.
 
Lurreko gainazalean dagoen behatzaile batek ez luke desberdinduko Lurraren erakarpen grabitatorioaren eta suziri baten barruan 9,8&nbsp;m/s²-ko azelerazioaz mugitzen ari denean pairatuko lukeen [[inertzia indar|inertzia-indarindarraren]]raren artean. Hori dela eta, Newtonen legeak bakarrik dira baliagarriak [[erreferentzia sistema inertzial|erreferentzia-sistema inertzialinertzialetan]]etan. Esan beharra dago Lurraren gainazalak ez duela erreferentzia-sistema inertzial bat definitzen, bere buruarekiko biratzen ari delako eta grabitatea aldakorra delako Lurreko puntu desberdinetan. Hala ere, errotazioa geldoa denez eta grabitatea asko aldatzen ez denez lurraren gainazalaren puntu batetik bestera, Newtonen legeak nahiko hurbilketa ona dira Lurrean. Dena den, [[Erreferentzia sistema ez-inertzial|erreferentzia-sistema ez-inertzialinertzialetan]]etan [[indar irudikari]] edo [[inertzia indar|inertzia-indarindarrak]]rak kontuan hartu behar dira aipaturiko legeak bete daitezen.
 
[[Mekanika kuantiko]]an indarra, momentu lineala eta posizioa moduko kontzeptuak, egoera kuantikoan eragiten duten eragile linealez definiturik daude; [[argiaren abiadura]] baino askoz abiadura txikiagoan; hortaz, eragile hauentzat, Newtonen legeak objektu klasikoentzat bezain zehatzak dira. Argiaren abiaduratik hurbil dauden abiadurarekin, bigarren legeak <math>\boldsymbol F= \frac {\text {d}\boldsymbol p} {\text {d}t}</math> forma mantentzen du, zeinak indarra momentu linealaren denborarekiko deribatuaren berdina den, baina, ez da <math>\boldsymbol F = m \boldsymbol a</math> betetzen.
== Kanpo loturak ==
{{commonskat}}
 
 
[[Kategoria:Isaac Newton]]