Ireki menu nagusia

Aldaketak

555 bytes removed ,  Duela 9 hilabete
t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
{{Artikulu ona}}{{HezkuntzaPrograma|Biologia eta geologia}}
[[Fitxategi:Different minerals.jpg|250px|thumb|Mineral batzuk]]
'''Mineralak''' konposizio kimiko egonkorra duten [[Gai kimiko|substantzia]] naturalak dira, gehienetan solido eta [[Konposatu inorganiko|inorganikoak]]  eta [[kristal-egitura]] dutenak. [[Arroka|Arrokak]]k eta mineralak ezberdinak dira, arrokek mineralak eduki ditzaketelako edo ez eta ez dutelako konposizio definitua. Hala ere, ez dago argi zein den zehazki mineralaren definizioa. Mineralen ikerketaz arduratzen den geologiaren adarra [[mineralogia]] da.
 
5300 espezie mineral baino gehiago badira, hauetatik 5070 [[Nazioarteko Mineralogia Elkarteak]] (IMA) onartu dituenak. Etengabe mineral berriak aurkitu eta deskribatzen dira, 50 eta 80 artean urtero<ref>{{Erreferentzia|izena=Ernst A.J.|abizena=Burke|izenburua=International Mineralogical Association - Commission on New Minerals, Nomenclature and Classification|url=http://nrmima.nrm.se//|sartze-data=2017-11-30}}</ref>.
 
Oxigenoak eta Silizioak lurrazalaren %75a osatzen dute; beraz, [[Silikato|silikatozsilikato]]z osatuta daude mineral asko, zeintzuk [[Lurrazal|lurrazalarenlurrazal]]aren %90 baino gehiago osatzen duten. Mineralak [[propietate fisiko]] eta kimiko desberdinen bidez sailkatzen dira. Konposizio kimikoan eta kristal egituran diferentziek hainbat espezie bereizten dituzte, eta, aldi berean, mineralen formakuntzan ingurune geologikoak eragina du hauen propietateetan.
 
Mineralak beraien egitura eta konposizio kimikoekin erlazionatzen diren hainbat propietate fisikoekin deskribatu daitezke. Ezaugarri erabilienak identifikazioan hauek dira: kristal egitura, [[Kristal-habitu|abitua]], [[Gogortasun|gogortasunagogortasun]]a, [[Distira|dirdira]], gardentasuna, kolorea, [[Marra|marra kolorea]], esfoliazioa, haustura eta [[Dentsitatedentsitate erlatibo|dentsitate erlatiboa]]a. Gainera, beste propietate espezifikoagoak [[Magnetismo|magnetismoamagnetismo]]a, zaporea, usaina, [[erradioaktibitatea]] eta [[azido]] sendoekiko erantzuna dira.
 
Mineralak osagai kimikoengatik sailkatzeko, gehien bat Danaren sailkapena eta Struntzen sailkapena erabiltzen dira.
 
Balio ekonomikoa duten mineralei [[mea]] deitzen zaie, eta balio ekonomikorik ez dutenei, aldiz, ganga.
 
== Definizioa ==
# inorganikoa izatea;
# kristal egitura (egitura ordenatua) izatea.
Lehenengo baldintzak mineralak prozesu naturalen bidez sortua izan behar duela adierazten du, hau da, mineralak ez dira gizakien eraginaren ondorioz sortzen, ez dira artifizialak; eta bigarrenak, solidoak direla giro tenperaturan, 25º&nbsp;°C, egonkorra izateak; salbuespenak salbuespen, merkurioa likidoa da giro temperatura. Izan ere, mineral hauek nahiz eta 1959an aztertuak izan, gerora Mineralogia Elkarte Internazionalak (IMA) onartu zituen.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Mercury: Mercury mineral information and data.|url=https://www.mindat.org/min-2647.html|sartze-data=2017-11-23}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Ice: Ice mineral information and data.|url=https://www.mindat.org/min-2001.html|sartze-data=2017-11-23}}</ref>Egungo aurrerapenek kristal likidoen ikerketan garrantzi handia izan dute, izan ere, hauei buruz gehiago jakitea ahalbidetu dute, honek [[Mineralogia|mineralogianmineralogia]]n aberastasuna ekarri du.
 
Mineralak konposatu kimikoak dira, eta beraz, formula kimiko finko edo aldakor baten bidez adieraziak izaten ahal dira. Mineral talde eta espezie anitz, disoluzio solido batez osatuta daude. Substantzia puruak isolatuta aurkitzea zaila da, gehienetan beste substantzia batez kutsatuta edo ordezkapen kimikoen ondorioz eraldatuta daudelako. Adibidez, [[Olibino|olibinoarenolibino]]aren taldea formula kimiko aldakor baten bidez adierazten da <chem>(Mg, Fe)2SiO4</chem>. Bi espeziez osatuta dago, fostenita magnesioan aberatsa, eta fayalita burdinean aberatsa. Mackinawita sulfuroak ere, bestalde, konposizio aldakorra duen beste konposatu bat da, bere formula <chem>(Fe, Ni)9S8</chem> da. Burdin sulfuroa da nagusiki, baina nikel ezpurutasun adierazgarria dauka eta hau bere formula kimikoan islatzen da.<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena=Dyar, M. Darby (Melinda|abizena=Darby)|izenburua=Mineralogy and optical mineralogy|argitaletxea=Mineralogical Society of America|data=2008|url=https://www.worldcat.org/oclc/184991618|isbn=9780939950812}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Mackinawite: Mackinawite mineral information and data.|url=https://www.mindat.org/min-2512.html|sartze-data=2017-11-23}}</ref>
 
Aipatu bezala, mineralak inorganikoak izan behar dira, hala ere, baldintza hau ez da beti betetzen eta konposizio organikoa duten mineralak biltzen dituen talde bat sortu da, mineralen sailkapenaren barruan. Azkenik, egitura atomiko ordenatua izateak egitura kristalinoa dutela esan nahi du, hala eta guztiz ere, kristalak periodikoak dira, beraz, irizpide zabalagoak erabiltzen dira.
 
Egitura ordenatua izateak, zenbait ezaugarri fisiko mikroskopiko izatea eragiten ditu, gogortasuna, kristal forma eta esfoliazioa. Duela gutxi, proposamen berriak plazaratu dira definizioa aldatzeko eta substantzia biogenikoak edo amorfoak ere kontuan hartzeko. Mineralogia
 
Elkarte Internazionalak (IMA) 1995ean onartu zuen mineralen definizio orokorra:
{{esaera2|Minerala egitura kristalinoa duen eta prozesu geologikoen ondorioz sortutako elementu edo konposatu kimikoa da.|1995(IMA)}}
Substantzia biogenikoak esplizituki baztertuak izan ziren:
{{esaera2|Substantzia biogenikoak prozesu geologikorik gertatu gabe, prozesu biologiekoetatik sortutako konposatu kimikoak dira (itsas moluskuen maskorrak, adibidez) eta ez dira mineral kontsideratzen. Hala ere, konposatuaren sintesian prozesu geologikoek parte hartu badute, onartua izan daiteke.|1995(IMA)}}
 
{{esaera2|Espezie mineralak modu desberdinetan sailkatuak izan daitezke, konposizio kimikoaren, egituraren kristalinoaren, sorreraren, asoziazioaren, historia genetikoaren edo baliabideen arabera, adibidez, sailkapena erabili behar den helburuaren arabera.|IMA<ref>{{Erreferentzia|izena=Stuart J.|abizena=Mills|izenburua=The standardisation of mineral group hierarchies: application to recent nomenclature proposals|orrialdeak=1073–1080|abizena2=Hatert|abizena3=Nickel|abizena4=Ferraris|izena2=Frédéric|izena3=Ernest H.|izena4=Giovanni|data=2009-10-01|url=http://www.ingentaconnect.com/content/schweiz/ejm/2009/00000021/00000005/art00011|aldizkaria=European Journal of Mineralogy|alea=5|zenbakia=21|doi=10.1127/0935-1221/2009/0021-1994|sartze-data=2017-11-25}}</ref>}}
 
Ernest henry Nickel (1995) mineralogoak substantzia biogenikoak baztertzeko hartutako erabakia ez zen unibertsalki onartua izan. Adibidez, Lowenstam paleontologoak 1081ean «organismoak mineral barietate ugari sortzeko gai dira eta hauetako batzuk ez dira inorganikoki [[Biosfera|biosferanbiosfera]]n sortzen»<ref>{{Erreferentzia|izena=H. A.|abizena=Lowenstam|izenburua=Minerals formed by organisms|orrialdeak=1126–1131|hizkuntza=en|data=1981-03-13|url=http://science.sciencemag.org/content/211/4487/1126|aldizkaria=Science|alea=4487|zenbakia=211|issn=0036-8075|pmid=7008198|doi=10.1126/science.7008198|sartze-data=2017-11-25}}</ref> esan zuen. Skinnerrek (2005) solido guztiak mineraltzat kontsideratzen ditu, biomineralak mineralen erreinuan sartzen ditu, hauek organismoen aktibitate metabolikoen bidez sortzen direnak dira. Skinnerek lehenagotik zegoen mineralaren definizioa zabaldu zuen eta mineralak «prozesu biogeokimikoz sortutako elementu edo konposatu, amorfo edo kristalino»<ref name=":0">{{Erreferentzia|izena=H. C. W.|abizena=Skinner|izenburua=Biominerals|orrialdeak=621–641|url=http://www.crossref.org/iPage?doi=10.1180%2F0026461056950275|aldizkaria=Mineralogical Magazine|alea=5|zenbakia=69|doi=10.1180/0026461056950275|sartze-data=2017-11-25}}</ref> zirela esan zuen.
 
Bereizmen handiko genetika eta X izpien adsortzio [[Espektroskopia|espektroskopianespektroskopia]]n egondako aurrerapenek [[Mikroorganismo|mikroorganismoenmikroorganismo]]en eta mineralen arteko erlazioei buruz informazio anitz ematen ari dira, hauek Nickelen (1995) baztertze biogenikoa baliogabetzen ari dira eta Skinnerren (2005) onarpen biogenikoaren beharra indartzen.<ref name=":0" /> IMA hidrosfera, atmosfera eta biosferako mineralak kontuan hartzeko agindu zuen ingurugiro mineral eta geokimikako lan taldeari. Honek, mineralak sortzeko gai diren [[Mikroorganismo|mikroorganismoakmikroorganismo]]ak kontuan hartzen ditu, hauek arroketan, lurrean eta 1600 metro arte itsas mailaren azpitik lurra zeharkatzen duten eta 70 km arte estratosfera zeharkatzen dutenak (eta beharbada mesosferan barneratzen) partikulen gainazalean aurkitzen dira. Ziklo biogeokimikoek mineralen eraketa ahalbidetu dute mila milioi urteetan zehar. Mikroorganismoek disoluzioetan aurkitzen diren metalak prezipitatzen ahal dituzte, baita [[Katalizatzaile|katalizatu]] ere, honela mineral aztarnategien eraketari lagunduz.<ref>{{Erreferentzia|izena=Dianne K.|abizena=Newman|izenburua=Geomicrobiology: How Molecular-Scale Interactions Underpin Biogeochemical Systems|orrialdeak=1071–1077|hizkuntza=en|abizena2=Banfield|izena2=Jillian F.|data=2002-05-10|url=http://science.sciencemag.org/content/296/5570/1071|aldizkaria=Science|alea=5570|zenbakia=296|issn=0036-8075|pmid=12004119|doi=10.1126/science.1010716|sartze-data=2017-11-29}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Maria Teresa|abizena=González-Muñoz|izenburua=Bacterial biomineralization: new insights from
Myxococcus
-induced mineral precipitation|orrialdeak=31–50|abizena2=Rodriguez-Navarro|abizena3=Martínez-Ruiz|abizena4=Arias|abizena5=Merroun|abizena6=Rodriguez-Gallego|izena2=Carlos|izena3=Francisca|izena4=Jose Maria|izena5=Mohamed L.|izena6=Manuel|url=http://mr.crossref.org/iPage?doi=10.1144%2FSP336.3|aldizkaria=Geological Society, London, Special Publications|alea=1|zenbakia=336|doi=10.1144/sp336.3|sartze-data=2017-11-29}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Lesley A.|abizena=Warren|izenburua=Microbial Geoengineers|orrialdeak=1027–1029|hizkuntza=en|abizena2=Kauffman|izena2=Mary E.|data=2003-02-14|url=http://science.sciencemag.org/content/299/5609/1027|aldizkaria=Science|alea=5609|zenbakia=299|issn=0036-8075|pmid=12586932|doi=10.1126/science.1072076|sartze-data=2017-11-29}}</ref>
 
Mineralogia Elkarte Internazionalak (IMA) sortutako zerrenda baino lehenago, dagoeneko 60 biomineral aurkitu ziren, izendatu eta argitaratu zirenak.<ref>{{Erreferentzia|izena=Arthur|abizena=Veis|izenburua=Biomineralization. Cell Biology and Mineral Deposition. Kenneth Simkiss and Karl M. Wilbur. Academic Press, San Diego, CA, 1989. xiv, 337 pp., illus. $69.95; On Blomineralization. Heinz A. Lowenstam and Stephen Weiner. Oxford University Press, New York, 1989. x, 324 pp., illus. $57|orrialdeak=1129–1130|hizkuntza=en|data=1990-03-02|url=http://science.sciencemag.org/content/247/4946/1129|aldizkaria=Science|alea=4946|zenbakia=247|issn=0036-8075|pmid=17800080|doi=10.1126/science.247.4946.1129|sartze-data=2017-11-29}}</ref> Mineral hauek Skinnerren definizioaren arabera, mineral kontsideratzen dira. Baina ez daude IMAren mineral zerrenda ofizialaren barruan, hala ere, biomineral hauetako anitz Danaren sailkapenaren 78 taldeen barruan sailkatzen dira. Beste mineral klase arraro batek (gehienak jatorri biologikokoak) kristal likido mineralak kontuan hartzen ditu, hauek kristalen eta likidoen propietateak dituzte. Egun, 80.000 kristal likido konposatu baino gehiago identifikatu dira.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Metapress {{!}} Discover More|hizkuntza=en-US|url=http://springerlink.metapress.com/openurl.asp?genre=article&id=doi:10.1007%2Fb10827|aldizkaria=Metapress|doi=10.1007/b10827|sartze-data=2017-11-29}}</ref>
 
Skinnerren definizioak kontuan hartzen ditu konposatu hauek, beraz bere definizioan kristalak amorfoak edo kristalinoak izaten ahal direla baieztatzen du, honela kristal likidoak barneratzen. Nahiz eta biomineralak eta kristal likidoak mineral ohikoenak ez izan, mineralen definizioa muga batzuen barruan finkatzen laguntzen dute<ref>{{Erreferentzia|izena=Hefferan,|abizena=Kevin.|izenburua=Earth materials|argitaletxea=Wiley-Blackwell|data=2010|url=https://www.worldcat.org/oclc/466333998|isbn=9781444334609}}</ref>. Nickelen definizioaren arabera edozein substantzia mineral gisa onartua izateko, egitura kristalinoa izan behar du. 2011ko artikulu batek ikosahedrita (burdin-kobre-aluminio aleazio bat) mineraltzat kontsideratzen du. Substantzia honek bere simetria ikosaedriko bereziaren ondorioz du izen hau, ia kristala da. Ia kristalak diren substantzia hauek, benetako kristalekin alderatuta, egitura ordenatua dute, baina, ez modu periodikoa.<ref>{{Erreferentzia|izena=Luca|abizena=Bindi|izenburua=Icosahedrite, Al63Cu24Fe13, the first natural quasicrystal|orrialdeak=928–931|abizena2=Steinhardt|abizena3=Yao|abizena4=Lu|izena2=Paul J.|izena3=Nan|izena4=Peter J.|data=2011-05-01|url=https://pubs.geoscienceworld.org/msa/ammin/article-abstract/96/5-6/928/45395/icosahedrite-al63cu24fe13-the-first-natural|aldizkaria=American Mineralogist|alea=5-6|zenbakia=96|issn=0003-004X|doi=10.2138/am.2011.3758|sartze-data=2017-11-29}}</ref>
 
=== Arrokak, menak eta gemak ===
Mineralak eta [[Arroka|arrokakarroka]]k ez dira baliokideak. Arroka bat mineral bat edo gehiagoz osatutako agregatu bat izan daiteke, edo mineralik ez izan. [[Kareharri|Kareharria]]a edo [[kuartzita]] bezalako arrokak mineral batez osatuta daude nagusiki –[[kaltzita]] edo [[Aragonito|argonitoa]], kareharriaren kasuan eta kuartzoa kuartzitarenean–. Arroka batzuk mineral nagusien (esentzialen) kantitate erlatiboaren arabera sailkatuak izaten ahal dira; [[Granito|granitoagranito]]a [[feldespato]], [[plagioklasa]] eta [[kuartzo]] proportzioen arabera definitzen da, adibidez. Arrokaren beste mineralak, mineral osagarri deitzen dira eta ez dute arrokaren konposizio orokorra anitz baldintzatzen. Arrokak osotasunean materia ez mineralez osatuta egon daitezke, [[Harrikatz|ikatza]], adibidez, [[Materiamateria organiko|materia organikotik]]tik sortutako [[Karbono|karbonozkarbono]]z osatutako [[Arrokaarroka sedimentario|arroka sedimentarioa]]a da.<ref name=":2">{{Erreferentzia|izenburua=Rocks & fossils : a guide to..|argitaletxea=Fog City Press|data=2007|url=https://www.worldcat.org/oclc/213472208|edizioa=Rev. ed|isbn=9781740896320}}</ref>
 
 
 
Arroka espezie eta talde mineral batzuk besteak baino ugariagoak dira, hauei mineral sortzaileak deritze. Nagusiak [[Kuartzo|kuartzoakuartzo]]a, [[Feldespato|feldespatoafeldespato]]a, [[Mika (minerala)|mika]], [[Anfibol|anfiboleakanfibol]]eak, [[Piroxeno|piroxenoakpiroxeno]]ak, [[Olibino|olibinoakolibino]]ak eta [[kaltzita]] dira, azkenekoa izan ezik, denak mineral [[Silikato|silikatoaksilikato]]ak dira.<ref name=":1" /> 150 mineral inguru dira bereziki garrantzitsuak, izan ere, kantitate handiagoan daude edo garrantzi estetiko gehiena ( bildumazaletasunaren alorrean) dutenak dira.<ref name=":2" />
 
Komertzialki baliotsuak diren arroka eta mineralak mineral industrial eta arroka industrial monduan dira ezagutuak. Adibidez, [[Moskovita|moscovita]], [[Mika (minerala)|mika]] txuria da, leihoak egiteko edo aislante gisa (isinglass izenarekin ezagutua) erabiltzen da. Menak elementu jakin baten kontzentrazio handia duten mineralak dira, gehienetan metala da elementu hori. [[Zinabrio|Zinabrioa]]a (<chem>HgS</chem>), [[Merkurio (elementua)|merkurioz]] osatutakoa, [[esfalerita]] (<chem>ZnS</chem>), [[Zink|zinkezzink]]ez osatutakoa edo [[kasiterita]] (<chem>SnO2</chem>), [[Eztainu|eztainuzeztainu]]z osatutakoa dira adibide. Gemak beren edertasunaren ondorioz balio handia dute eta beren arrarotasun eta iraunkortasunaren ondorioz bereizten dira. 20 espezie mineral gema moduan sailkatzen dira, hauen artean 35 inguru dira harri bitxi ohikoenak. Gema mineralak anitzetan barietate ugaritan aurkitzen dira, honi esker mineral bat harri bitxi ugariz osatuta egoten ahal da, adibidez, zafiroa eta rubia korindoiak dira, <chem>Al2O3</chem>.
[[Fitxategi:Serie de Bowen.JPG|thumb|Bowenen seriea]]
Bowenen serieak magmak hoztean kristalizazioa gertatzean mineralak nola sortzen diren adierazten du. Kristalizazioa hozte prozesuaren termodinamikaren eta magmen konposizioaren araberakoa da. Bowenen serieak arroka magmatikoetan egongo diren mineralak adierazten ditu.
[[Fitxategi:Mineralogy igneous rocks SV.svg|thumb|Arroka igneoen konposizioa silize kantitatearen arabera]]
 
* Espezie: taldeak elkartzean eta serieak eratzen direnean espezieak sortzen dira. Espezieek egitura bera baina konposizio kimiko desberdina dute.
* Barietate: Espezie batean osagai kimiko bat ezhoiko kantitatean dagoenean barietateetan sailkatzen dira.
Mineralak sailkatzeko, Dana eta Strunzen sailkapenak dira ohikoenak, biak konposizioan oinarrituak daude, zehazki, talde kimiko garrantzitsuenetan eta egituran. James Dwight Danak 1837an ''System of mineralogy'' liburua argitaratu zuen eta 1997an zortzigarren edizioa argitaratu zen. Danaren sailkapenak espezie mineral bati lau zatitako zenbaki bat egokitzen dio. Klase zenbakia, konposizio talde nagusietan oinarritzen da, katioi-anioi erlazio zenbakia mineralean eta azkeneko bi zenbakiak klase jakin baten barruan egitura berditsua duten mineral taldeen araberakoak dira.
 
Strunzen klasifikazioa Danaren sisteman oinarritzen da, baina ezaugarri kimikoak eta egiturazkoak nahasten ditu, egiturazkoak lotura kimikoen banaketaren araberakoak dira.
# [[Karbonato]]ak.
# [[Sulfato]]ak.
# [[Oxido|Oxidoak]]ak eta [[Hidroxilo|hidroxidoak]].
# [[Sulfuro|Sulfuroak]]ak.
# [[Haluro|Haluroak]]ak.
# Elementu natiboak.
Strunzen sailkapena:
# Oxido eta hidroxidoak.
# Haluroak.
# Karbonatoak, [[Nitrato|Nitratoak]]ak, Boratoak eta Iodatoak.
# Sulfatoak, Kromatoak, Molibdatoak eta Wolframatoak.
# [[Fosfato|Fosfatoak]]ak, Arseniatoak eta Vanadatoak.
# Silikatoak.
 
 
==== Lurrazalaren eta magmen konposizioak duen eragina ====
Mineralen kantitatea eta dibertsitatea beren konposizio kimikoaz zuzenean kontrolatuta dago, lurreko elementuen kantitatearen mendekoa dena. Lurrean agertzen diren mineral gehienak [[Lurrazal|lurrazaletiklurrazal]]etik deribatzen dute. Zortzi elementuk erakusten dute mineralen osagai klabeen atalik handiena. Osagai hauek azaleko pisuaren %98-a suposatzen dute eta ondoko hauek dira portzentai haundienetik txikienera sailkatuak: [[oxigeno]]<nowiki/>a, [[Silizio|silizioasilizio]]a, [[Aluminio|aluminioaaluminio]]a, [[burdina]], [[Magnesio|magnesioamagnesio]]a, [[Kaltzio|kaltzioakaltzio]]a, [[Sodio|sodioasodio]]a, [[Potasio|potasioapotasio]]a. Oxigenoa eta silizioa garrantzitsuenak dira beraien pisu portzentaiak %46,6 eta 27,7 izanik, hurrenez hurren.<ref name=":3">{{Erreferentzia|izena=Dyar, M. Darby (Melinda|abizena=Darby)|izenburua=Mineralogy and optical mineralogy|argitaletxea=Mineralogical Society of America|data=2008|url=https://www.worldcat.org/oclc/184991618|isbn=9780939950812}}</ref>
 
Eratzen diren mineralak [[Magma|magmarenmagma]]ren konposizioaren araberakoak dira. Adibidez, burdin eta magnesioan aberatsa den magma batek mineral mafikoak eratuko ditu, olibinoa eta piroxenoak bezalakoak; bestalde, silizioan aberatsagoa den magma bat kristalizatu egingo da SiO2 gehiago duten mineralak sortzeko, feldespato eta kuartzoak bezalakoak. Kaliza, kaltzita edo aragonita (CaCO3) arroka kaltzio eta karbonatoan aberatsa delako eratzen dira. Ez da harrapatuko mineralik arroka batean zeinaren kimika nagusia ez den emandako mineralaren kimikari antzematen., mineral traza batzuen exzepzioarekin. Adibidez, Al2SiO5, aluminioan aberatsak diren [[Lutita|lutiten]] [[Metamorfismo|metamorfismoarenmetamorfismo]]aren bidez eratzen dena, ez litzateke ohikoa izango aluminioan aberatsak ez diren arroketan gertatzea, kuartzita bezala.<ref name=":3" />
 
Poliedroak katioiak anioiez inguratzean sortzen dira. Mineralogian, larruazalean kantitate altuan daudenez, koordinazio poliedroak orokorrean oxigeno terminotan konsideratzen dira. Silikatoko mineralen unitatea silize tetraedroa da, <chem>(SiO4)^4-</chem>. [[Silikato|Silikatoaren]]aren koordinazioa azaltzeko beste era bat silize tetraedroaren zenbakiaren bidez da, esaten da 4ko koordinazio zenbaki bat duela. Hainbat katioiek koordinazio zenbaki posibleen rango espezifiko bat daukate baina silizioarena ia beti 4 da, presio oso altuko mineraletan kenduta, non osagaiak konprimitzen diren eta silizioa oxigenoarekin sei aldiz koordinatuta dagoen. Tamaina handiko katioiek koordinazio zenaki altuago bat daukate oxigenoarekiko tamaina aldaketa erlatiboari dagokionez. Koordinazio zenbakitan emandako aldaktek diferentzia fisiko eta mineralogikoetara eramaten dute, adibidez, mineral askok, bereziki silikato batzuk olibinoa bezalakoak perovskita estruktura batera aldatuko dira, non silizioa koordinazio oktaedrikoan dagoen. Beste adibide bat zianita, andaluzita eta silimanita aluminosilikatoak dira <chem>Al^3+</chem> koordinazio zenbakiaren bidez desberdintzen direnak; mineral hauek batetik bestera aldatzen dira [[presio]] eta [[tenperatura]] aldaketen eraginez.<ref name=":3" />
 
==== Ordezkapen kimikoa ====
Konposizio kimikoa soluzio solidoko serie bateko espezie terminalen artean alda daiteke. Adibidez [[feldespato]] [[Plagioklasa|plagioklasakplagioklasa]]k albitaren (sodioan aberatsa) kide externotik anpartitara doan (kaltrzioan aberatsa) serie iraunkor eratzen dute, beraien arteko lau barietate ezagunekin (sodiotik kaltziorako aberastasunean): oligoklasa, [[andesita]], labradorita eta bytownita. Serieko beste adibide batzuk olibinoaren seriea, forsteritatik (magnesioan aberatsa) fayalitaraino (burdinean aberatsa), eta wolframitaren seriea, hubneritatik (magnesioan abertasa) ferberitaraino (burdinean abertasa).<ref name=":3" />
 
Sustituzio kimikoak eta poliedroen koordinazioak mineralen ezaugarri hau azaltzen dute. Naturan, mineralak ez dira sustantzia puruak, eta emandako sistema puruko beste elementuez kontaminatu egiten dira. Emaitza gisa, posible da elementu bat beste batengatik ordezkatua izatea. Ordezkapen kimikoa tamaina eta karga berdintsuko ioien artean emango da, adibidez, <chem>K+</chem> ez du <chem>Si^4-</chem> ordezkatuko beraien arteko karga eta tamainak sortutako bateraezintasun kimiko eta estrukturalengatik. Ordezkapen kimikoaren adibide bat <chem>Si^4-</chem> eta <chem>Al^3+</chem> en artekoa da, karga, tamaina eta lurrazaleko kantitatean berdintsu daudelako. plagioklasaren adibidean hiru ordezkapen kasu daude. Feldespato guztiak silizeko markoak dira, oxigeno-silizio 2:1 erlazioa dutenak eta beste elementuendako espazioa <chem>Si^4+</chem> ioiaren ordezkapenarengandiko <chem>Al^3+</chem>ekin ematen da, <chem>(AlSi3O8)-</chem> ko base unitatea emateko. Ordezkapenik gabe formula kargatuta izan daiteke <chem>SiO2</chem> gisa, [[Kuartzo|kuartzoakuartzo]]a emanez. Egitarko propietate honen garrantzia koordinazio poliedroen bidez ere azaltzen da. Bigarren ordezkapena <chem>Na+</chem> eta <chem>Ca^2+</chem> ioien artean ematen da, hala ere, kargaren arteko diferentzia kontuan hartuko da <chem>Si^4+</chem> eta <chem>Al^3+</chem> arteko bigarren ordezkapen bat eginda.<ref name=":3" />
 
==== Presio eta tenperaturaren eraginak ====
Tenperatura, presio eta konposizio aldaketek arroka sinple baten mineralogia aldatzen dute: konposizioko aldaketak erosioa edo [[Arroka metamorfiko|metamorfismoa]] bezalako prozesuen bidez eman daitezke; tenperaturan eta presioan emandako aldaketak ematen dira arroka ama [[Plaken tektonika|mugimendu tektoniko]] edo magmatikoen eraginpean dagoenean, eta kondizio termodinamikoen aldaketak laguntzen dute mineral asoziazio batzuk beraien artean erreakzionatzera, horrela mineral berriak eratuz. Eman daiteke bi arrokek kimika nahiko berdintsua izatea baina mineralogia desberdina izanik. Alterazio mineralogikoko prozesu hau arroken zikloarekin erlazionatuta dago.<ref name=":3" />
 
[[Ortoklasa]] feldesoatoa granitoan agertzen den mineral bat da, arroka igneo plutonikoa. Azaleratzean, kaolinita eratzeko erreakzionatzen du:
 
=== Propietate fisikoak ===
Mineralen karakterizazioa oso sinpletik oso zailera alda daiteke. Mineral bat hainbat propietate fisikoengatik identifikatua izan daiteke, horietako asko arazorik gabeko identifikaziorako baliagarriak izanik. Beste kasu batzutan, mineralak soilik prozesu konplexuago batzuen bidez sailkatuak izan daitezke, optiko, kimiko edo [[X izpi|X izpien]]en bidezkoak, baina metodo hauek oso garestiak eta luzeak izan daitezke. Sailkapenerako ikasten diren propietate fisikoak egitura kristalinoa eta habitua, gogortasuna eta distira, gardentasuna, kolorea, marra, esfoliazioa eta apurketa eta dentsitate erlatiboa dira.<ref name=":3" />
 
==== Egitura kristalinoa eta habitua ====
|Anortita, albita, cianita
|}
Kimikak eta egitura kristalinoak, biak batera, mineral bat definitzen dute. 32 puntuko taldetako murrizketarekin kimika ezberdineko mineralek egitura kristalino berdina eduki dezakete. Adibidez halita, galena eta periklasak, denek hexaoktahedraleko puntu taldearen barruan daude, estekiometria berdintsua baitute beren elementu konstitutiboen artean. Bestalde, polimorfoak mineral talde batzuk dira, zeintzuk formula kimiko berdina daukaten egitura desberdina duten bitartean. Adibidez, pirita eta markasita, biak burdin sulfuroak dira baina lehena isometrikoa den bitartean bigarrena ortorronbikoa da.<ref name=":3" />
 
Polimorfismoa simetria puruareb terminotik asko heda daiteke. [[Aluminio silikato|Aluminosilikatoak]] hiru mineraleko taldeak dira (zianita, andaluzita, silimanita) Al2SiO5 formula kimikoa partekatzen dutenak. [[Zianita]] triklinikoa da, andaluzita eta silimanita ortorronbikoak diren bitartean eta bipiramidal izeneko puntu taldearen barruan kokatzen dira. Diferentzia hauek aluminioa egitura kristalinoaren barruan nola koordinatzen den arabera sortzen dira. Egitura guztietan aluminio ioi bat beti sei aldiz koordinatuta dago oxigenoarekin; silzioa, orokorrean, lau aldiz koordinatuta dago mineral guztietan. Zianitan, bigarren aluminio sei aldiz dago koordinazioan, bere formula kimikoa <chem display="inline">Al6Al6SiO5</chem>bezala idatz daiteke, bere egitura kristalinoa irudikatzeko. [[Andaluzita|Andaluzitaren]]ren bigarren aluminioa bost aldiz kordinatzen da eta silimanitarena, aldiz, lau.<ref name=":3" />
 
Egitura kimiko eta kristalinoaren arteko diferentziak asko eragiten dute mineralaren beste propietate fisikoetan. Karbonoaren alotropoak, diamantea eta grafitoa, propietate oso desberdinak dituzte, [[Diamante|diamanteadiamante]]a sustantzi mineralik gogorrena da, distira adamantinoa dauka eta familia isometrikoaren barruan kokatzen da, grafitoa oso biguina den bitartean, distira koipetsua izateaz gain eta familia hexagonalean kristalizatzen da. Guzti hau loturan arteko diferentzien bidez azaltzen da. Diamantean, karbonoak sp3 orbital hibridoetan daude, marko bat eratzen dutela esan nahi duena, non karbonoak beste karbono batzuei forma tetraedriko baten bidez lotuta dauden. Bestalde, grafitoak atomo xaflak eratzen ditu sp2 orbitaletan, non karbono atomo bakoitza era kobalente batean soilik beste hiru C atomori lotuta dagoen. Xafla hauek lotuta mantentzen dira Van der Waals indarrak baino askoz ahulagoak diren indarren bitartez eta hau desberdintasun mikroskopiko oso handitan itzuli egiten da.<ref name=":3" />
 
Makla bi kristal edo gehiagoren interpretazio bat da espezie mineral batekin. Maklaren geometria mineralaren simetriaz kontrolatua dago, eta emaitza bezala, hainbat mota daude. Kontaktuzko maklak plano batean elkartutako bi kristal dituzte eta ohikoa da [[espinela]]; makla retikulatuak, oihkoak rutilo forman, retikulatu baten antza duten kristal ekarlotuak dira. [[Makla]] genikulatuak, erdian nahaste bat dute maklaketaren hasieraren eragina dena. Sarkuntzako maklak bi kristal indibidual dituzte bata bestearen barruan hazi direnak; honen adibide dira estaurolitako gurutze formako maklak. Makla ziklikoak maklaketa iraunkor baten eraginez sortzen dira, errotazio ardatz baten inguruan ematen dena; hiru, lau, bost, sei edo zortzi ardatzen inguruan eman daiteke. Makla polisintetikoak makla ziklikoen antzekoak dira maklaketa errepikakorren presentziaren eraginez, nahiz eta, errotazio ardatz baten inguruan sortu beharrean, plano paraleloak jarraituz egiten duten.<ref name=":3" />
Distirak erajusten digu nola agertzen den mineralaren gainzalean jotzen duen argiak, kolorearen menpekoa ez den propietate bat eta bai bere natura fisikoarena: intentsoagoa da lotura metalikoa duten substantzietan eta ahulagoa lotura kobalente edo ionikoa dutenetan. Distira mota eta bere intentsitatea errefrakzio indize eta xurgatu eta islatutako argiaren erlazioaren menpekoak dira. Bere deskribapenerako hainbat termino kualitatibo daude, hirutan banatuak:
 
* Distira metalikoa. Hartutako ia argi guztia islatzen dutenean. Opakuak dira eta 3 baino altuagoko errefrakzio indizeak dituzte. Metal natiboak izaten dira eta asko sulfuroak eta trantsizio metalen oxidoak.
* Distira ez-metalikoa. Argia gradu kontrolatuan transmititzen dutenean. Kondizio hau aldakorra da eta xehetasuna antzemateko hainbat termino erabiltzen dira:
* beirazkoa 1,33-2,00-eko errefrakzio indizearekin
* inongo islarik, creta (kaltzita) edo buztinak bezala, ez dutenean aurkezten, hil ezazu. Kasu honetan mineralak distirarik ez duela esaten da ere.
* nakarrezko edo perla-koloreko, mineraletako distira irisatu tipikoa errazki, mikak bezalako exfoliables-a, igeltsua eta apofilita.
* larri edo koipetsu, zimurtasun txikiko presentziak azalean berekin ekarrita, batzuetan mikroskopikoak. Blenda batzuk, nefelina eta masako kuartzoa dute edo esne-itxurakoa.
* argizarizkoa, sufrea eta blenda batzuk bezala mineraletako eta granatea.
* zetazkoa, mineral fibrosoen bereizgarria, ulexita, kriolisita... bezalakoa.
* mate, islapenik adierazten ez duenean. Kasu honetan ere mineralak distirarik ez duela esaten da.
Gardentasunak argiaren gaitasuna adierazten du mineral bat zeharkatzeko orduan. Mineral gardenek ez dute argiaren intentsitatea txikitzen. Mineral hauen adibide bat [[Moskovita|moskobita]] da; honen barietate batzuk nahiko argiak dira leihoetan beira moduan erabiliak izateko. Mineral zeharargiak argi pixka bat igarotzen uzten dute, baina gardenek baino gutxiago. Jadeita eta nefrita propietate hau duten mineralen adibideak dira. Argia igarortzen uzten ez duiten mineralak opakuak bezala ezagutuak dira.
 
 
* [[mineral idiokromatiko]]ak, bere kolorea osagai nagusiaren ondorioa da eta diagnostikagarriak dira. Beyi kolore berdineko mineralak dira, malkiat (berdea), azurit (urdina) eta mineral metaliko askoz gehiuago bezala. Beren koloreak pixka bat aldatzen dira inourutasun deituriko beste metalen presentzi txikiagatik: urrea, adibidez, ez da hain horia zilarrarekin nahasten denan eta kobrearekin nahastean arroxagoa da.
* [[mineral alokromatiko]]ak, bere koorea inpurutasun deituriko kantitate txikiei dagokie, kromoforo gisa ezagutuak, normalean metalak direnak. Kolore bat baino gehiago hartzeko gai izaten dira, berilioa, korindoiaren bi barietateak, rubia, zafiroa... bezala. Mineral alokromatiko batzuk edozein kolore har dezakete eta gainera, kristal bakar batean kolre bat baino gehiago izan dezakete.
* [[mineral pseudokromatiko]]ak, zeinen kolorea kristalaren egitura fisikotik eta argi uhinen elkarrekintzatik datorre. Labradorita, bornita eta opaloa adibideak dira. Argia beraietatik igarotzean, eratzen dituzten koloretan bereizten da, gutxigorabehera ouraren gainean dagoen olio kapa baten islatzen denean gertatzen den bezala.
 
Gorputzaren kolore sinpleaz gain, mineralek beste propietate optiko bereizgarriak izan ditzakete, kolorearen aldaketa eragiten dutenak:
 
* kolore jokoa, opaloan bezala, erakusten digu gure erakusgarria argiztatzean hainbat kolore erakusten dituela.
* [[pleokroismo]]a, argi erradiazioak xurgatzeko gaitasuna bibrazioaren norabidearen funtzioan: kristal berdina kolorazio desberdinekin ager daiteke prestakuntza mikroskopikoan izandako norabidearen arabera.
* [[irisdezentzia]], kolore jokoaren barietate bat non argia sakabanatu egiten den kristal gainazalean.
* "chatoyancia" erakusgarria errotatzean ikusten diren banda ondulatuaren efektua da.
* [[asterismo]]a, chatonyancia-ko barietate bat, agertzea izar bat azalera islatzailearen gainean egiten duen arearen gaineko fenomenoa cabujoi ebaki bateko. [[Zafiro]], [[Rubí|rubi]] batzutan eta beste gemetan ematen da.
* enpainamendua
 
Mineral baten marra mineral baten koloreari hauts itxuran dagokio, bere gorputzarekiko berdina edo ez izan daitekeena. Propietate hau aztertzeko modurik erabiliena marra plakarekin egiten da, portzelanaz eginda dagoena eta txuria edo beltza dena. Mineral baten marra gainazalaren edozein alteraziokiko independientea da. Honen adibide ohikoa hematita da, beltza, gorria edo plateatua dena baina bere marra gerezi gorria da. Marraren probak limiteak ditu hala nola mineralen gogortasunagatik, 7tik goragoko gogortasuna duten mineralek beraiek marratzen baitute plaka.<ref name=":3" />
Definizioz, mineralek disposizio atomiko karakteristiko bat daukate eta [[egitura kristalino]] horren edozein ahultasun ahultasun planoen existentziaren arrazoia dira. Mineralen apurketa plano horietan zehar [[esfoliazio]] deitzen da. Esfoliazioaren kalitatea deskribatuta izan daiteke bere garbitasun eta erreztasunaren funtzioan; kalitate hori deskribatzen diren terminoak handienetik txikienera, perfektua, ona, desberdina eta pobrea dira. Partikularki mineral gardenetan, esfoliazioa ikus daiteke marra bparaleloen marra batzuk bezala, gainazal planoak deskribatzen dituztenak albotik ikusten direnean. Esfoliazioa ez da mineralen propietate unibertsal bat, adibidez, kuartzoa silize tetraedro interkonektatuez eratua, ezdauka ahultasunik esfoliatu ahal izateko. Bestalde, mikak, base esfoliazio perfektua dutenak, silize tetraedroz eratuta daude baina elkarri oso ahulki lotuta mantentzen dira.<ref name=":3" />
 
Esfoliazioa [[kristalografia]]ren funtzioa denez, esfoliazio moten artean barietate handi bat dago bat, bi, hiru, lau edo sei norabidetan emanda. Bi direkziotako esfoliazioa [[anfibol]] eta [[piroxeno]]tan ematen da. [[Galena]] edo [[halita]] bezalako mineralek esfoliazio karratua dute, hiru norabidetan, 90º-tan, baina ez 90º-tan [[kaltzita]]n bezala, zeinaren esfoliazioa [[erronboedriko]]a den. Esfoliazio oktaedrikoa [[fluorita]] eta diamantean agertzen da, eta [[Esfalerita|esfaleritakesfalerita]]k dodekaedroaren sei esfoliazio norabide ditu.<ref name=":3" />
 
Esfoliazio askotako mineralek norabide guztietan berdin ez haustea pairatu dezakete, adibidez, kaltzitak hiru norabideko esfoliazio ona dauka baina igeltsuak soilik esfoliazio perfektu bakarra dauka norabide batean eta pobrea beste bitan. Esfoliazio planoen arteko angeluek mineralen artean aldatzen dira. Adibidez, anfiboleak kate bikoitzeko silikatoak direnez eta piroxenoak kate bakarrekoak, piroxenoak bi norabidetan esfoliatzen dira 90ºtan eta anfiboleak ere bi norabidetan baina 120º eta 60ºtan.<ref name=":3" />
 
Apurketa, batzutan esfoliazio faltsua bezala ezagutua, itxuran esfoliazioaren antzekoa da baina egituraren defektu engatik ematen da. Apurketa mineral berdinekom kristal batetik bestera aldatzen da. Orokorrean apurketa kristal bati eragindako tentsio batek sortzen du. Tentsioen iturriek berennbarnean deformazioa hartzen dute. Askotan apurketa jasaten duten mineralak piroxenoak, hematita magnetita eta korindoia dira.<ref name=":3" /><ref name=":2" />
Mineral bat esfoliazio planoari ez dagokion norabide batean hausten denean, apurketa deritzo. Hainbat mota daude:
 
* Biribildutako azal|azalera ahur edo ganbilak eratzen direnean, concoidea entzute handikoa leuna. Mineraletan soilik produzitzen da oso homogeneo, kuartzoaren haustura adibide|eredu klasikoa izanez.
* Azalera lau, leun eta laztasunik gabekoak agertzen direnean, hondoetako korrokoia.
* Desberdin edo irregular, azal|azalera zimurtsu eta irregularrak agertzen direnean.
* Haritsu edo astillosa, zur bat bezala apurtzen denean, ezpalak eratuz.
* Kakoduna, haustura-azala|azalera horzdun agertzen denean.
* Lurkara, zokor bat bezala hondatzen denean.
 
Irmotasuna esfoliazio eta apurketarekin erlazionatuta dago. Apurketak eta esfoliazioak minerala hausten deneko gainazalak deskribatzen dituzten bitartean, irmotasunak mineralak haustura horri jarritako erresistentzia deskribatzen du. Mineralak izan daitezke:
* Hauskorrak, ahalegin gutxi uzten dutenean erraztasunez.
* Malguak, kolpeen bitartez xaflatzen direnean.
* Sektileak, bizar-xafla batez ebakitzen denean txirbilak eratuz.
* Harikorrak, hari bat bihurtuz luza daitekeenean.
* Malguak, tolesterakoan forma ahalegina gelditzerakoan ez dutenean berreskuratzen.
* Tolesterakoan forma berreskuratzen dutenean ahalegina gelditzerakoan, elastikoak.
 
==== Dentsitate erlatiboa ====
 
==== Beste propietate batzuk ====
Beste propietate batzuk erabil daitezke mineralak identifikatzeko nahiz eta oso ohikoak ez izan eta soilik mineral batzuei aplikatzen ahal zaizkien. Azido diluituaren erabilera (askotan HCl) karbonatoak bete mineraletatik bereizten laguntzen digu. Azidoak karbonato taldearekin erreakzionatzen du, eragindako gunean borboteatuz eta modu horretan [[karbono dioxido]] gasa askatuz. Adibidez proba hau kaltzita [[Dolomita|dolomitatikdolomita]]tik bereizteko erabiltzen da, bereziki arroken barruan.
 
[[Magnetismo|Magnetismoa]]a propietate oso ikusgarria da mineral batzuetan. Mineral arrunten artean, magnetitak propietate hau indarrarekin erakusten du eta gainera aurkitzen da, nahiz eta ez hainbesteko intentsitatearekin, pirrotitan eta ilmenitan.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Mineral Identification Key Radioactity, Magnetism, Acids|url=http://www.minsocam.org/MSA/collectors_corner/id/mineral_id_keyi11.htm|sartze-data=2017-11-30}}</ref>
 
Erradioaktibitatea ezohikoa xen propietate bat da, nahiz eta mineral batzuek [[Elementuelementu erradioaktibo|elementu erradioaktiboak]]ak integra ditzaketen. Eratzaileak izan daitezke, uranioa bezala uraninitan, autunitan edo karnotitan edo ezpurutasun gisa. Azken kasu honetan elementu erradiaktiboen desintegrazioak mineral kristala hausten du, emaitza, halo erradiaktiboa deitua, hainbat tekniken bidez ikus daiteke, bereziki petrografia laminetan.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Mineral|hizkuntza=es|data=2017-11-19|url=https://es.wikipedia.org/w/index.php?title=Mineral&oldid=103537394|sartze-data=2017-11-28}}</ref>
 
== Mineral motak ==
=== Silikatoak ===
{{sakontzeko|Silikato}}
Silikatoak silize gatza beste oxido metalikoekin elkartzean sortzen diren mineralak dira. Silikato baten oinarria tetraedroa, <chem>(SiO4)^4-</chem>, da, nahiz eta, presio altuko kasuetan silizioa koordinazio oktaedrikoan aurkituko dugun. Silize tetraedroak ondoren polimerizatu egingo dira, beste egitura batzuk sortuz, kate unidimentsionalak, lamina bidimentsionalak edota armazoi tridimentsionalak diren moduan. Polimerizatu gabeko silikatoak beste elementuen beharra dute 4- karga orekatzeko.<ref name=":3" />
 
<gallery mode="packed" heights="80">
 
==== Tektosilikatoak ====
Oso ugariak dira, lurrazalaren %64 osatzen dute. Armazoi egitura eta polimerizazio mail altua dute. Kimikoki egonkorrak dira beraien [[Loturalotura kobalente|lotura kobalentea]]a dela eta.
 
===== Kuartzoak =====
[[Fitxategi:Cuarzo Cristal.jpg|thumb|alt=|[[Kuartzo|Kuartzoz]]z osaturiko [[kristal]] bat dugu hemen.]]Lurrazalaren %12 osatzen dute. Erresistibitate kimiko eta fisikoengatik da ezaguna. Polimorfo ugari ditu, egonkorrena α-kuartzoa da. Bere homologo, β-kuartzoa, temperatura eta presio altuetan bakarrik agertzen da. Si eta O atomoez osaatua dagoen silikato bakarra, <chem>SiO2</chem>. Si-O lotura guztiak berdinak dira norabide guztietan egitura tridimensional oso trinkoa osatuz. Ez du esfoliaziorik. Purua denean gardena da, baina askotan ez-purutasunengatik kolore asko erakusten ditu.
===== Feldespatoak =====
Talde ugariena da lurrazalean, %50. <chem>Si^4+</chem>katioia <chem>Al^3+</chem>rengatik ordezkatua da. 22 feldespato espezie daude 4 taldetan banatuta, alkalinoak eta plagioklasak, handienak, eta zelsianak eta banalsitak, txikienak. Presio eta tenperatura tarte zabalean sortu daitezke. Esfoliazio izan dezakete eta nahiko gogorrak dira, distira beirakararekin. Katioiaren arabera: feldespato potasikoa ([[ortosa]]) eta plagioklasa ([[albita]] eta anortita).
 
===== Feldespatoideak =====
 
==== Filosilikatoak ====
Mineralen talde oso hedatua da lurrazalean eta arroka askoren osagai dira.Beraien ezaugarri da kapetan antolatuta egotea.Egiturari dagokionez tetraedrikoak edo oktoedrikoak dira. Laminen arteko loturen arabera kaolinita-serpentina taldekoak, hidrogeno zubiak badira, edo buztinak, [[Van der Waalsen indar|Van der Waals]] indarrak badira, izan daitezke. Aldi berean, dioktaedrikoak dira kaolinita eta pirofilita eta trioktaedrikoak dira, berriz, serpentina eta talkoa. Miketan lamina tetraedrikoen artean [[Aluminio|aluminioaaluminio]]a batzen da, klorita hauekin erlazionatzen da. Egitura kimikoa dela eta kapa malgu, elastiko, gardenak dituzte, zeintzuk isolatzaile elektrikoak diren eta ezkata finetan bereiztu daitezkeen.
 
===== Biotita =====
 
===== Anfibolak =====
Aldakortasun kimiko handia dute, formula <chem>(Si8O22)^1^2-</chem>dutenak. Askotan hidratatuak izaten dira, hau da, hidroxilo, <chem>(OH)^-</chem>, taldea daramate konposizioan. Anfibole mota asko daude, horietatik asbestoak eraikuntzan asko erabiltzen diren, nahiz eta, kantzerigenoak diren eta gaixotasun asko eragin ditzaketen. Hornblenda da mineral arruntena. Esfoliazioak 60º eta 120ºkoak, arroka kontinentaletan aurkitzen da.
 
==== Ziklosilikatoak ====
Hiru edo tetraedro gehiagoz osatua egon daiteke, zeintzuk eraztun itxi sinple edo bikoitzak osatu ditzazketen. 6 adarrekoak dira ohikoenak. Normalean fuerteak, kristal luzexkekin eta ildaskatuak izanten dira. Eraztunen formagatik turmalinak edo beriloak izan daitezke.
 
==== Sorosilikatoak ====
Bi mota daude: epidotak, ohikoenak, eta idokratak. Tetraedro-tetraedro loturaz osatuta daude oxigen batean.
 
==== Ortosilikatoak ====
Nesosilikatoak ere deituak. Tetraedro isolatuez osaturik daude, kristal blokeak osatu ohi dituzte eta pisutsuak dira.
 
===== Aluminiosilikatoak =====
 
===== Olibinoa =====
Egitura kimikoa <chem>(Mg,Fe)2SiO4</chem>duen minerala da. Tenperatura altuetan sortzen dira. Ez du esfoliaziorik. Kolore ilunekoak, beltza eta oliba-berdearen artean. Distira beirakara eta haustura konkoidea.
 
===== Granateak =====
==== Elementu natiboak ====
{{sakontzeko|Elementu}}
Beste elementuei lotuta ez dauden elementuez osatuta dauden mineralak dira. Talde honek metal natiboak, erdi-metalak eta ez-metalak hartzen ditu barne, hainbat aleazio ere bai. Elektroi-hodeiaren bidez mantentzen dira loturik, eta distira metalikoa, harikortasuna, xaflakortasuna eta eroaletasuna ematen dizkie. Beraien egitura taldeen arabera aldatzen da, urrearenak ia kubikoa du, platinoarenak bezala, adibidez.
 
==== Sulfuroak ====
==== Oxidoak ====
{{sakontzeko|Oxido}}
[[Oxido]]ek, [[hidroxido]]ek, [[banadiato]]ek, [[arseniato]]ek, [[antimonaito]]ek, bismutitoek, [[sulfito]]ek, [[seleniato]]ek, teluritoek eta [[iodato]]ek osatzen dituzte. Hiru kategoriatan banatzen dira: oxido sinpleak, hidroxiloak eta oxido multipleak. Oxido sinpleak katioiek <chem> O^2-</chem>en proportzioren arabera sailkatzen dira eta hidroxidoak <chem>(OH)^-</chem> Oxido multipleen ezaugarria da magnetismo indartsua.
 
==== Haluroak ====
Metalak lortzea: Naturan metalak egoera puruan daude gehienak, hau da, berezko egoeran, esaterako, urrea da adibiderik garbiena: harrien barruan urrea aurkitzen ahal da baina hori oso gutxitan gertatzen da. Metalak lortzeko erabili ohi ditugun mineralak mena deitzen dira. Metalen [[atomo]]ak beste elementu batzuekin nahastuta daude eta orduan konposatu kimikoa osatzen dute, hain zuzen ere minerala.
 
Meategiak ez dira bakarrik mineralak lortzeko; metalak ez diren beste mineral batzuk lortzeko ere erabiltzen dira, esaterako, [[Fluorita]] eta mota askotako gatzak eta fosfatoak. Mineral horiek oso garrantzia handia dute industriako 2. sektorean.
 
Mineral erabilgarriak: Antzinatik mineralak oso garrantzitsuak izan dira. Metalak lortzeko erabiltzen ziren: Mineralei esker, burdina sortzeko lehengaiak lortzen ziren. Baina gaur egun meategi ugari daude munduan, adibidez, [[urre]]a, [[zilar]]ra eta [[diamante]]a lortzeko baita beste harribitxi batzuk lortzeko ere. Baina ustiatzen diren meategi gehienak lehengaiak hartzeko erabiltzen dira beste produktu baliotsu batzuk lortzeko, baina zoritzarrez material horiek lortzea oso zaila da.