Difference between revisions of "Medikuntza"

17 bytes removed ,  11 months ago
m
Robota: Aldaketa kosmetikoak
(195.219.98.86 (eztabaida) wikilariaren 5324443 berrikuspena desegin da)
m (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[Fitxategi:The Doctor Luke Fildes crop.jpg|thumbnailthumb|default|''"The Doctor"'', Luke Fildesen margoa (1891).]]
 
'''Medikuntza''' [[eritasun|gaixotasunak]] ezagutu, hauen [[prebentzio (medikuntza)|prebentzioa]] egin eta sendatzea helburu duen jarduera tekniko eta zientifikoen [[zientzia]]ri deritzo.
 
[[Mediku]]ak dira jardunbide honetan dabiltzanak.
== Historia ==
{{sakontzeko|Medikuntzaren historiaren kronologia}}
* [[Mesopotamia]]n jakituria farmakologiko zabala eta [[Egipto]]n momifikatzeko teknika aurreratuak ezagutzen zituzten eta Tell-Amarnan aurkituriko papiroetan ikus daitekeen bezala Antzinako Egipto [[anatomia]] eta gaixotasunen prebentziori buruzko ezagupen zabalak zituzten. Egipton sortu ziren lehen [[mediku]] eskolak eta bertan hasi zen medikuntza sinisketerietatik aldentzen. Greziar eta Erromatar medikuak Egiptiarren medikuntzan oinarritu ziren beren idatziak egiteko.
 
* [[Txinako Herri Errepublika|Txinako]] medikuntza ying eta yang printzipioetan oinarritzen zen; akupuntura, fitoterapia, etab.en bidezko medikuntza naturala eta prebentzioa sustatu zituen.
* [[Grezia]]n [[Hipokrates]] nabarmendu zen; bere metodoak erromatarren garaia arte iraun zuen, eta [[Galeno]]k jarraibidea eman zion arrazonamendu klinikoa eta diagnosiaren metodikotasuna bultzatuz.
 
* [[Erdi Aroa]]n Greziako doktrinak berreskuratu ziren medikuntza arabiarraren bitartez; eduki zientifikoari zegokionez, Elizak bere kontrolpean hartu zuen.
 
* [[Pizkundea]]k ezagutza anatomiko eta esperimentalaren hasiera ekarri zuen. [[Andres Vesalio|VesalioVesaliok]]k disekzioak ikertuz obra itzela paratu zuen, [[Ambroise Paré|ParéParék]]k egungo [[kirurgia]]ren zimentarriak ezarri zituen eta [[William Harvey|HarveyHarveyk]]k [[zirkulazio-aparatu|odol-zirkulaziozirkulazioa]]a aurkitu zuen, eta honen ondotik aurkikuntza-segida nabarmena gertatu zen.
 
* Hala ere, [[XVI. mendea]]n medikuntza [[kirurgia]] baino atzerago zegoen artean.
 
* [[XIX. mendea]]n [[anestesia]] aurkitzearekin eta [[Louis Pasteur|Pasteurren]] eta [[Robert Koch|Koch]]-en lanen bitartez, medikuntza aro garaikidean sartu zen.
 
* [[XX. mendea]]ren lehen erdiaren ezaugarri nagusia [[fisika]], [[kimika]] eta [[biologia]]ren teknika eta metodoak gero eta gehiago erabiltzea izan zen; ondorioz, batetik ikerketa-, [[diagnostiko|diagnosi]]- eta [[tratamendu]]-bideak ugaritu ziren, eta, bestetik, espezialitate bakoitza bere esparrua mugatuz joan zen.
{{Sakontzeko|Historiako medikuen zerrenda}}
 
Klasikoen artean [[Galeno]] eta [[Hipokrates]] ezinbestekoak ditugu, antzinako garaietatik medikuntza landu zutenak eta gaur egun ere erreferentziazkoak direnak oinarrizko kontzeptu batzuetan.
 
[[Aro Modernoa|Aro modernoan]], aldiz, aipagarriak dira [[Alexander Fleming]], [[Sigmund Freud]], [[Robert Koch]], [[Severo Ochoa]], [[Louis Pasteur]] eta [[Santiago Ramón y Cajal|Ramón y Cajal]].
 
== Ikasketak ==
Gaur egun, [[Euskal Herriko Unibertsitatea]]n (EHU) Medikuntza ikasketak egiteko aukera dago [[Leioa]], [[Gasteiz]] eta [[Donostia]]ko kanpusetan, bai eta [[Nafarroako Unibertsitatea]]n (pribatua) ere.
 
[[XVI. mendea|XVI. mendetik]] [[1901]]. urtean itxi zuten arte, [[Oñatiko Unibertsitatea]]n eskaintza hauxe egon zen.
{{Sakontzeko|Espezialitate mediko}}
 
Espezialitate medikoak hiru multzotan banatu ditzakegu: Medikoak beraiek, Kirurgikoak eta Osagarriak.
 
Lehehengoak, [[Barne medikuntza|Barne Medikuntzak]] barne hartzen zituen hasiera batean, baina denborarekin banantzen joan dira, besteak beste [[Endokrinologia]], [[Hematologia]], [[Kardiologia]], [[Nefrologia]], [[Pneumologia|Neumologia]] eta [[Neurologia]].
* '''[[Kirurgia]]'''
** [[Kirurgia kardiobaskular]]
** [[Kirurgia orokorra eta disgestio aparatukoa]]
** [[Kirurgia maxilofazial]]
** [[Kirurgia pediatriko]]
* [[Histopatologia]]
* [[Immunologia]]
* [[Lan medikuntza]]
* [[Medikuntza estetiko]]
* [[Kirol medikuntza]]
* [[Erizaintza|Erizain]]
* [[Eztul]]
'''G'''
* [[Eritasun|Gaixotasun]]
* [[Gutxiegitasun]]
 
== Ikus, gainera ==
* [[Euskal Herriko medikuntzaren historia]]
 
== Kanpo loturak ==