«Joule efektua»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (+barne lotura: labe elektriko)
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[Fitxategi:Electric bulb filament.jpg|thumbnailthumb|eskuinera|[[Bonbilla]] baten harizpia, lan-tentsioa baino [[Tentsio (elektrizitatea)|tentsio]] txikiago baten eraginpean. Joule efektuaren eraginez harizpiaren berotzea ikusten da.]]
 
'''Joule efektua''' [[eroale elektriko]] batetik [[intentsitate elektriko|korronte]] bat igarotzerakoan [[bero]]a askatzen duen fenomenari deitzen zaio. [[Elektroi]]en talken ondorioz hauen [[energia zinetiko]]a bero bihurtzen delako gertatzen da.
 
Askatutako bero kopurua korrontearen intentsitatearen karratuarekiko eta eroalearen [[erresistentzia elektriko|erresistentziaerresistentziarekiko]]rekiko zuzenki proportzionala da:
 
:: <math> Q = I^2 \cdot R \cdot t </math>
 
non:
* Q = beroa, [[Joule (unitatea)|JouleJouletan]]tan den,
* I = korrontearen intentsitatea, [[anpere]]tan den,
* R = erresistentzia, [[ohm]]etan den,
:<math>P=VI</math>
non:
* '''P''' [[Potentzia (elektrizitatea)|potentzia elektrikoa]] den, denbora unitatean [[energia termiko|bero energia]] bihurtutako [[energia elektriko]] kopurua, [[watt]]etan ('''W''') neurtua,
* '''I''' [[erresistentzia (osagaia)]] edo beste elementu bat zeharkatzen duen [[intentsitate elektriko]]a den, [[anpere]]tan neurtua,
* '''V''' elementuaren terminaleen arteko [[Tentsio (elektrizitatea)|potentzial diferentzia]] den, [[volt]]etan neurtua.
 
[[Ohmen legea]] ere erabili daitekeenean, formula beste era baliokide batzutan idatzi daiteke:
non '''avg''' batazbesteko balioa den, eta '''rms''' [[balio efikaz]]a den.
 
Formula hauek [[erresistentzia (osagaia)]] idealentzat balio dute, [[erreaktantzia elektriko|erreaktantziaerreaktantziarik]]rik gabekoak. Erreaktantzia ez bada zero, formulak hurrengoak dira:
:<math>P_{avg} = I_{rms}V_{rms}\cos\phi = I_{rms}^2 \operatorname{Re}(Z) = V_{rms}^2 \operatorname{Re}(Y^*)</math>
non <math>\phi</math> korronte eta tentsioaren arteko desfasea, <math>\operatorname{Re}</math> [[zenbaki konplexu|zati erreala]], '''Z''' [[inpedantzia elektriko|inpedantzia]], eta '''Y*''' [[admitantzia]]ren [[Konjugatu (matematika)|konjugatukonjugatua]]a diren (=1/Z*).
 
== Elektrizitatea goi tentsioaz garraiatzeko arrazoia ==
[[Energia elektrikoa garraiatzeko aireko linea]]tan [[goi tentsio]]a erabiltzen da Joule efektuaren eragina gutxitzeko. [[Energia elektriko]]a kontsumitzaileek erabiltzeko da, garraio lineatan '''Joule efektuagatik''' askatzen [[energia termiko]]a nahigabeko ondorio bat delarik, ''galdutako'' energia.
 
[[Potentzia elektriko]] kopuru bat [[Tentsio (elektrizitatea)|tentsio]] haundiagoarekin eta [[intentsitate elektriko|korronte]] txikiagoarekin, edo tentsio txikiagoarekin eta korronte haundiagoarekin garraiatu daiteke. [[Kable elektriko]]etan galtzen den energia [[erresistentzia elektriko|erresistentziaerresistentziarekiko]]rekiko proportzionala eta korrontearen karratuarekiko porportzionala denez, korronte txikia goi tentsioarekin erabiltzeak Joule efektuagatik galdutako energia kopurua gutxitzen du —edo energia galtze kopuru berbererako kable txikiagoak erabiltzeko aukera ematen du—. Tentsioaren egokitzeak egiteko [[transformadore]]ak erabiltzen dira.