«Gorputz kailukara»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (Robota: Testu aldaketa automatikoa (-aurkitzen da +dago))
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
Giza gorputzeko '''[[Gai zuria|gai zuriko]] egiturarik handiena''' da; [[nerbio]]-zuntzen sorta handi bat da, beraz. '''[[Garun|Garuneko]]eko bi [[Garun hemisferio|hemisferioen]] arteko komunikazioa ezartzen du''', bi hemisferio horiek aldi berean eta era koordinatu eta osagarrian lan egitea ahalbidetuz. Garunean dago, hemisferio arteko arrailduran, hain zuzen ere.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Cuerpo calloso - Wikipedia, la enciclopedia libre|hizkuntza=es|url=https://es.m.wikipedia.org/wiki/Cuerpo_calloso|aldizkaria=es.m.wikipedia.org|sartze-data=2018-04-27}}</ref>
[[Fitxategi:Gorputz kailukara.tif|thumb|301x301px|Aurre-alboko ikuspegia (eskuinetik): [[gorputz kailukara]] (gorriz) garuneko gai zurian.<ref name=":2">{{Erreferentzia|izenburua=Anatorama proiektua|hizkuntza=eu-ES|url=https://www.ehu.eus/eu/web/anatorama/home|aldizkaria=anatorama|sartze-data=2018-05-08}}</ref>]]
[[Fitxategi:Gorputz kailukara 2.tif|thumb|302x302px|Aurreko ikuspegia: [[gorputz kailukara]]<nowiki/>k (gorriz) [[garun]]<nowiki/>eko beste egiturekiko daukan kokalekua.<ref name=":2" />]]
[[Fitxategi:Corps calleux Sagittal.JPG|righteskuinera|300px|thumb|Gorputz kailukararen irudia, ebaketa sagitalean.]]
 
== Egitura<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Cuerpo calloso del cerebro: estructura y funciones|hizkuntza=es-ES|data=2016-12-19|url=https://psicologiaymente.net/neurociencias/cuerpo-calloso-cerebro|sartze-data=2018-04-27}}</ref><ref name=":0">{{Erreferentzia|izenburua=Corpus callosum - Wikipedia|hizkuntza=en|url=https://en.m.wikipedia.org/wiki/Corpus_callosum|aldizkaria=en.m.wikipedia.org|sartze-data=2018-04-27}}</ref><ref name=":1">{{Erreferentzia|izenburua=Cuerpo Calloso: Anatomía, Estructura y Funciones|hizkuntza=es-ES|data=2017-05-18|url=https://www.lifeder.com/cuerpo-calloso/|aldizkaria=Lifeder|sartze-data=2018-04-27}}</ref> ==
Gorputz kailukara, albotik ikusita, '''arku bat bezala agertzen den egitura''' da, ahurra izanik behealdetik ikusita. '''7 zentrimetro''' inguruko luzeera dauka (aurretik atzera), eta  '''200 milioi [[Axoi|axoiezaxoi]]ez''' osatuta dago.
 
Egitura bakarra kontsideratzen dugun arren, hainbat atal dituela kontuan izan behar dugu. Zehazki, '''4 atal''' bereizi izan dira historian zehar gorputz kailukaran.
 
* '''Rostrum (mokoa):''' Atal rostralena da (aurrealdekoena). Bukaera-xaflan (lamina terminalis) hasten da eta [[Kiasmakiasma optikoa|kiasma optikoarekin]]rekin lotuta dago.
* '''Genu (belauna):''' Mokoaren atzealdean dagoen atala da; mokoa honen jarraipena izanik. Atal guztietatik meheena da eta arku forma dauka. Garuneko [[Lobululobulu frontal|lobulu frontaletara]]etara abiatzen da, ''forceps txikia'' deitzen dena osatzeko. Atal honetan dauden zuntzak 2 hemisferioetako [[Kortexkortex prefrontala|kortex prefrontalak]]k lotzen ditu.
* '''Truncus (Enborra):''' Atal honek ere arku forma dauka, eta ''trenkada'' eta ''hirukia'' deritzen egiturekin lotzen da. Azkeneko hau [[Hipotalamo|hipotalamoahipotalamo]]a, [[Hipokanpo (anatomia)|hipokanpoa]] eta [[Sistemasistema linbikoa|sistema linbikoaren]]ren hainbat atal lotzen dituen konexio egitura bat da.
* '''Splenium (Esplenioa):''' Atal hau atzealdekoena izango da, eta [[Lobululobulu okzipital|lobulu okzipitalarekin]]arekin lotuko da. Modu honetan, ''forceps nagusia'' bezala ezagutzen dena osatuko du. Aldi berean, [[Guruin pineal|guruin pinealarekin/epifisiarekin]] lotuko da, eta [[Albokoalboko bentrikulua|alboko bentrikuluaren]]ren barneko aurpegiaren parte izango da.
 
=== [[Sexu dimorfismo|Sexu dimorfismoa]]a ===
XX. mendean zehar gorputz kailukarak '''bi sexuetan tamaina desberdina''' daukan eztabaida mantendu zen, teknika desberdinekin hamaika ikerketa eta neurketa egin zirelarik. 90eko hamarkadako ikerketa batek sexu arteko desberdintasunak '''benetakoak, baina guztiz zehaztu gabeak''' zirela erakutsi zuen, oraindik ezer argi utzi gabe.
 
 
== Patologiak<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref>{{Erreferentzia|izenburua=Gorputz kailukara|hizkuntza=eu|data=2018-04-28|url=https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Gorputz_kailukara&oldid=6207864|sartze-data=2018-04-28|encyclopedia=Wikipedia, entziklopedia askea.}}</ref> ==
Lesioak ematen direnean '''Gorputz kailukaran mota askotako kalteak''' sortu daitezke. Kalte hauek funtzionamentu fisikoan zein garapen konginitbo, konduktual eta emozionalean emango dira.
 
Gaur egun, gorputz kailukara kaltetzen duten hainbat gaixotasun eta lesio ezagutzen dira; eta hauek '''beraien etiopatologiaren arabera sailkatzen''' dira:
* <u>Hanturazkoak.</u>
* <u>Gaixotasun desmielinizanteak:</u> [[Esklerosi anizkoitz|Esklerosi anitza]], esaterako.
* <u>Baskularrak.</u> Gorputz kailukaran ere kalteak sor daitezke, esaterako, infartu baten ondorioz.
* <u>Endokrinoak eta Metabolikoak.</u>
* <u>Infekziosoak</u>. Parenkimaren infekzio baten ondorioz, adibidez.
 
=== Gorputz Kailukararen Agenesia ===
Gorputz Kailukararen Agenesia aipatutako lesio /gaixotasun guztien artean garrantzitsuena da. Izan ere, hau beste guztien artean '''ohikoena''' da, eta gehienetan agenesia da gorputz kailukararen akatsaren erantzulea.
 
[[Agenesia]], enbrioi aldian zehar, organo baten (edozeinen) garapen eza ematean gertatzen da. Horregatik, Gorputz kalukararen agenesian '''gorputz kailukararen gabeziaren aurrean egongo gara'''. Gaixotasun hau daukagunean, ezin daiteke bi hemisferioen arteko komunikaziorik lortu eta arazo [[neuropsikologiko]]ak ikusten dira. Garunak zatitua balego bezala egiten du lan, bi garun baleude bezala eta batek jasotzen duen informazioa ez da bestera pasatzen.
 
Horretaz gain, ikertzaileek frogatu dutenez:
* Paziente horiek euren eskuineko aldean ikusten zituzten hitzak ahoskatzeko gai ziren zeren hizkuntzaren eremuak dauzkan ezkerreko hemisferioak prozesatzen baitzuen informazioa. Baina ez ziren gai euren ezkerreko aldean ikusten zituzten hitzak ahoskatzeko.