«Egutegi gregoriano»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
(2601:587:105:9DAD:81:B4C6:99C1:DE77 (eztabaida) wikilariaren 6054388 berrikuspena desegin da (bandalismoa))
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[Fitxategi:Inter-grav.jpg|righteskuinera|250px|thumb|<small>[[Gregorio XIII.a]]ren ''Inter gravissimas'' [[bulda]]ren lehen orrialdea.</small>]]
'''Egutegi gregorianoa'''<ref>Euskaltzaindia: ''[[Hiztegi Batua]]''</ref> —''gregoriotar egutegia''<ref>''Gregoriotar'' ageri da [http://www.euskara.euskadi.net/r59-15172x/eu/hizt_el/index.asp Elhuyar] hiztegietan eta [http://www.hezkuntza.ejgv.euskadi.net/r43-euskcont/es/contenidos/informacion/dih/es_5490/adjuntos/estilo_liburua/ONOMASTIKA/IZEN%20ZERRENDAK.pdf Eskola-liburuetako onomastikaren, gertaera historikoen eta artelanen izenak] (Eusko Jaurlaritza). Hala ere, euskarazko zenbait testutan ''gregoriar'' ageri da.</ref> ere deitua— nazioartean onartutako<ref>Datak eta denbora adierazteko nazioarteko estandarrak ([[ISO 8601]]) egutegi gregorianoa erabiltzen du (3.2.1. atala).</ref> [[egutegi]] zibila da. [[Aloysius Lilius]] doktore [[calabria]]rrak proposatu zuen lehen aldiz eta [[Gregorio XIII.a]] [[aita santu]]ak dekretatu zuen ''Inter gravissimas'' [[bulda]]ren bitartez, [[1582]]ko otsailaren 24an. Horregatik darama haren izena.
 
 
== Ezaugarriak ==
Eguzki-egutegi gregorianoa [[aritmetika|aritmetikoa]] da. Oinarrizko banakoa [[egun]]a da, urteak eratzeko 365 edo 366 eguneko taldetan antolatuz. Egutegi sistema hau 146.097 urtero guztiz errepikatzen da, zazpi eguneko 20.871 aste edo 400 urte eratuz. 400 hauetatik 303 urtek 365 egun dituzte eta 97 urtek (bisurteek) 366 egun. Horrela, batez besteko urtearen iraupena 365,2425 da, edo 365 egun, 5 ordu, 49 minutu eta 12 segundo.
 
Egutegi gregorianoa 12 [[hilabete]]tan banatzen da, iraupen irregularrekoak:
 
== Egutegiaren ezarpena ==
[[Fitxategi:Pope Gregory XIII.jpg|righteskuinera|250px|thumb|<small>[[Gregorio XIII.a]], [[XVII. mende]] hasierako [[irarlan]] batean.</small>]]
Gregorioren aitasantutza hasieratik proposatua eta [[Ingalaterra]]k onartua [[kontzilio]] ekumeniko batean, Aita Santuak ezartzea erabaki zuenean egutegi honek ''gregoriano'' izena hartu zuen. Hasiera batean hainbat herrialdek uko egin zioten arrazoi erlijioso edo politikoengatik ([[erreforma protestantea|protestanteen]] eta [[katolizismo|katolikoen]] arteko gatazka, ortodoxoen oniritzia urteen kontaketan baina ez egunen lerratzean). Horregatik, indarrean gutxinaka ezartzen joan zen:
 
* [[1648]] : [[Alsazia]]n
* [[1700]] : [[Islandia]] eta [[Groenlandia]]n
* [[1752]] : [[Erresuma Batua]]n
* [[1753]] : [[Suedia]]n
* [[1872]] : [[Albania]]n
 
{{commonskat}}
 
[[Kategoria:Egutegia]]