«Cusco»: berrikuspenen arteko aldeak

58 bytes removed ,  Duela 1 urte
t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
Herrialdeko hegoaldeko mendilerroan dago, Huatanay ibaiaren arroan. Gutxi gorabehera, 300.000 biztanle ditu. Peruko toki turistiko nagusia da: urtean, milioi bat pertsona joaten dira hiria bisitatzera. [[UNESCO]]k, [[1983]]an, [[Gizateriaren ondare|Gizateriaren Ondare]] izendatu zuen.
 
[[Fitxategi:Plaza de Armas de Cuzco.jpg|thumb|leftezkerrera|250px|Arma Plaza]]
[[Fitxategi:Peruvani_Regni_Descriptio.jpg|300px|thumb|"Cusco" deitutako hiria [[1597]]ko mapa batean.]]
[[Fitxategi:CuscoPiedra12angulo.jpg|thumb|300px|Hamabi angeluen harria "Hatum Rumiyuq" kalean]]
[[Fitxategi:Calle-del-medio-Cusco.jpg|thumb|300px|Mantas Kalea: eskumatara, elizako kanpandorrea eta Mesedearen komentua.]]
[[Fitxategi:Cusco-c02.jpg|thumb|300px|thumb|Hiriaren ikuspegia [[Sacsayhuaman]]etik. Arkitektura kolonialeko [[teilatu]]ak.]]
[[Fitxategi:Cuzco.jpg|thumb|300px|righteskuinera|Hiriaren ikuspegi orokorra. Antzinako grabatua]]
 
== Izena ==
[[1993]]ko Peruko Konstituzio Politikoko 49. artikuluan, herrialdeko hiriburu historikoa ezartzean, idazteko modu ofiziala ''Cusco'' dela dio.
 
Cuscoko Udal Kontseiluak, [[1990]]eko [[ekainaren 23|ekainaren 23tik]]tik, honako hau ezartzen duen 078 udal adostasuna onartzen zuen: '''Qosqo''' izena erabiltzea, ''Cusco'' hitzaren ordez, Cuscoko Udal Gobernuaren agiri guztietan.
 
[[Zalantzen hiztegi panhispanikoa]]rean arabera, Perutik kanpora, gehienbat, ''Cuzco'' idazkera erabiltzen da.
[[Espainia]]r [[konkistatzaile]]ek, egungo [[Peru]]ko lurraldera iritsi zirenean, bazekiten euren xedea Cusco Inka Inperioko hiriburua hartzea zela.
 
[[Atahualpa]] inka [[Cajamarca]]n harrapatu ondoren, Cuscoraco euren ibilbidea abiatu zuten espainiarrek. Bidean, Inperioko hiriburua eta [[San Miguel de Tarangará]] hasierako hiriaren arteko lotura bezala zenbait hiri sortu zituzten. [[1533]]an, [[Francisco Pizarro]]k Espainian ohi zen bezala sortu zuen Cusco, hots, Arma Plaza gisan —inken garaian ere plaza nagusia zen—, egungo hiriak oraindik duen kokapena ezarriz eta inken subirauen jauregiz inguratua zegoena. Iparralderantz ematen duen [[orube]]an katedralaren eraikuntza hasi zen. Pizarrok Cuscori ''Cusco, Hiri Noble eta Handia'' izendapena eman zion [[1534]]ko [[martxoaren 23|martxoaren 23an]]an.
 
[[Inka Inperioa|Inka Inperiotik]] bizirik mantendu zirenek koloniaren lehen urteetan borroka bat izan zuten. [[1536]]an, [[Manco Inca]]k euren borrokak hasi zituen eta [[Vilcabambako Inkak]] izeneko dinastia sortu zuen. Dinastia [[1572]]an amaitu zen, azken inka izan zen [[Tupac Amaru I.a]] garaitu, harrapatu eta lepoa moztu ziotenean.
* [[1933]]an, [[Argentina]]ko [[La Plata]] hirian egindako Amerikanisten Biltzarrak, hiria, '''"Amerikako Hiriburu Arkeologiko"''' izendatu zuen.
* Geroago, [[1978]]an, [[Italia]]ko [[Milan]] hirian eginiko Munduko Hiri Handietako Alkateen 7. Konbentzioak, Cusco '''"Munduko Oinordekotza Kultural"''' izendatu zuen.
* Azkenik, [[Paris]]en ([[Frantzia]]), [[UNESCO]]k hiria eta, bereziki, haren erdigune historikoa '''Gizateriaren Ondare Kultural''' izendatu zuen [[1983]]ko [[abenduaren 9|abenduaren 9an]]an.
* Peruar estatuak, aurrekoarekin bat egiteko, Cusco, [[1983]]ko [[abenduaren 22|abenduaren 22an]]an, 23765 legearen bidez, '''Peruko Hiriburu Turistiko''' eta '''Nazioko Ondare Kultural''' izendatu zuen.
* Gaur egun, [[1993]]ko Konstituzio politikoak Cusco '''Peruko Hiriburu Historiko''' izendatzen du.
* [[2007]]ko [[uztailaren 7|uztailaren 7an]]an, [[Machu Picchu]], munduko 7 mirari berrien artean aukeratu zen.
 
=== Gaur egun ===
[[Daniel Estrada Perez]], [[Kitxua Hizkuntzaren Akademia Nagusia]]ren babeslea, Cuscoko alkate izan zen denboran —[[1983]]tik [[1995]]era bitartean—, hiriari Qosqo izen ofiziala gehitu zioten eta kaleen antzinako kitxuazko izenak ofizialdu zituzten.
 
[[Fitxategi:Cuzco_-_Panorama_de_nuit.JPG|thumb|650px|centererdian|<center>Cuscoren gaueko ikuspegi panoramikoa. Cusco, bizitzaz beteriko hiria.</center>]]
 
== Iruditegia ==