«Batezbesteko aritmetiko sinple»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (Robota: Testu aldaketa automatikoa (-{{HezkuntzaPrograma}} +{{HezkuntzaPrograma|Matematika}}))
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[Fitxategi:Batezbesteko01 eu.svg|thumb|300px|'''Batez besteko aritmetiko sinplea''' datuen [[grabitate-zentro]]a da: datu guztiak [[balantza]] batean jarrita, oreka batez besteko aritmetikoari dagokion puntuan kokatzen da.]]
 
'''Batezbesteko aritmetiko sinplea''', besterik gabe '''batezbesteko aritmetiko''' ere deitua, [[estatistika]]n maiz erabiltzen den [[batezbesteko]] eta [[zentro-joera (estatistika)|zentro-joerako neurri]] bat da. Batezbesteko gisa, datu-multzo baten batez besteko aritmetiko sinplearen inguruan biltzen dira datu guztiak, datuen gutxi gorabeherako zentro-joera bat emanez. Beraz, bere helburua, datu guztiak balio bakar batez adierazi edo ordeztea da <ref>Horrela, batez besteko aritmetiko sinple bat kalkulatzean, informazio galera gertatzen dela esan daiteke, datu guztiak balio bakar batez adierazten baitira.</ref>.
 
Adibidez, ikasle batek bi azterketetan lortutako kalifikazioak 6 eta 8 izan badira, kalifikazioen batezbesteko aritmetiko sinplea 7 da <ref>Bi azterketek garrantzi berdina badute, bestela [[batezbesteko aritmetiko haztatu|batez besteko aritmetiko haztatua]] erabili behar baita.</ref> (kalifikazioak batuz eta kalifikazio kopuruaz zatituz: (6+8)/2=7) eta, beraz, kalifikazio orokorra 7 dela esan daiteke.
 
Zentro-joerarako neurri eta batezbesteko guztietan gehien erabiltzen den neurria da, bere kalkuluaren erraztasunagatik eta esanahiaren argitasunagatik. Horregatik, ''batezbesteko aritmetiko sinplea'' izen osoa aipatu ordez, ''batezbesteko'' esan ohi da laburrago. Egunerokoan, aplikazio zabalak dituen neurria da: ikasle batek azterketa ezberdinetan lorturiko batez besteko kalifikazioa lortzeko, azterketa batean ikasle zenbaitek lorturiko kalifikazioen batezbestekoa kalkulatzeko, hil ezberdinetan zehar hileko kontsumitu den batez besteko argindar-kopurua emateko, denda batean egunero batez bestez zenbat saltzen den zenbatesteko, futbol jokalari batek partidu bakoitzean zenbat gol egiten dituen jakiteko, eta abar. Datuetarako kalkulatzeaz gainera, [[probabilitate banaketa|probabilitate-banaketa]] eta bestelako objektu matematikoetarako ere kalkulatu daitekeen neurria da, [[itxaropen matematiko]]aren bitartez.
== Batezbesteko aritmetiko sinplea zenbatesle gisa ==
 
[[Biztanleria|Populazio]] baterako, batezbesteko aritmetiko sinplea balio ezezagun interesgarria izaten da, populazio osoa balio bakar batean laburbiltzen duen balioa baita. Kasu honetan, batezbesteko aritmetiko sinplea [[parametro (estatistika)|parametroa]] dela esaten da. Populazio bateko batezbesteko aritmetiko sinplea zenbatesteko, lagin bat aukeratu eta lagin-datuen batezbesteko aritmetiko sinplea erabil daiteke. Bereizi behar dira, beraz, populazio bateko batezbesteko aritmetiko sinplea ([[itxaropen matematiko]] izenez ere ezagutzen dena), μ ([[mu]]) hizki grekoaz, adierazi ohi dena, eta lagin-datuen batezbesteko aritmetiko sinplea, <math>\overline{x}</math> ohiko ikurraz adierazten dena: <math>\overline{x}</math> lagin-batez bestekoa μ populazio-batezbestekoa zenbatesteko erabiltzen da edota <math>\overline{x}</math> [[zenbatesle]] gisa erabiltzen dela esaten da. Zenbatespenaren fidagarritasuna edo lagin-batezbestekoaren kalkuluan jaso beharreko datu-kopuruaren zehaztapena [[inferentzia estatistiko|inferentzia]] izeneko arlo estatistikoari dagokio.
 
Populazioaren batezbestekoaren zenbatesle gisa, batezbesteko aritmetiko sinplea zenbatesle [[alboragabetasun|alboragabea]] da: