«Tamerlan»: berrikuspenen arteko aldeak

39 bytes removed ,  Duela 1 urte
t
{{Biografia_infotaula_automatikoa}}
'''Tamerlan'''<ref>{{Euskaltzaindia181|orrialdea=16}}</ref> ({{lang-fa|تيمور لنگ}}, ''Timür-i lang'', «Timur herrena») edo '''Timur''' ({{lang-fa|تیمور}}, ''Timūr'', [[txagataiera]]z ''{{lang-chg|Temür''}} «burdina») ([[Kesh]], [[Samarkanda]]tik hurbil, Uzbekistan, {{circa|[[1336]]}} - [[Xymkent]], Kazakhztan, [[1405]]) XIV. mendean ekialdeko, erdialdeko eta mendebaldeko Asia menperatu zuen konkistatzaile, buruzagi militar eta politikoa izan zen, [[TimurTimurtar dinastia]]ren sortzailea. [[1405]]ean hil zen, [[Txinako Herri Errepublika|Txina]] inbaditzeko zorian zela.
 
[[Fitxategi:Das Reich Timur-i Lenks (1365-1405).GIF|thumb|left|TimurrenTimurtarren inperioa.]]
 
[[Turkiar]] eta [[mongol]] jatorriko noble [[musulman]] honek Eurasiaren zati handi bat konkistatu zuen bi hamarkadetan. [[1382]] eta [[1405]] artean, bere armadak [[Delhi]]tik [[Mosku]]rainoko lurraldeak zeharkatu eta konkistatu zituen, eta hiri asko suntsitu. Haren erasoaldien artean, aipatzekoa da [[Delhi]]ko arpilaketa [[1398]]an, eta [[Otomandar Inperioa]]ren aurkako garaipena [[1402]]an. [[TimuridoenTimurtarren dinastia|TimurTimurtarren Inperioa]] osatu zuen [[Erdialdeko Asia|Asiako erdialdean]] ([[1370]]-[[1405]]), baita [[timuridoentimurtarren dinastia]] ere, zeinek [[1857]] arte iraun zuen [[India]]ko [[Mogol Inperioa|Mughal Inperioan]]. Hala ere, inperioaren handitasunak ez zuen fundatzailearen heriotza baino askoz gehiago iraun. Oinordekoek matxinaden aurka borrokatu behar izan zuten. Hauek izan ziren Tamerlanen lau semeak: Djahangir ([[1376]]an hila), Omar Xeikh I.a ([[1391]]an hila), Miran Xaa ([[1408]]an hila) eta Xaa Rukh. Nolanahi ere, [[zientzia]]ren eta [[arte]]en garapena bultzatu zuten, eta PizkundeTimurtar TimuridoaPizkunde izeneko garaia eragin [[XV. mendea]]n.
 
TimurTimurtar mongoliar buruzagi nagusietako bat izan zen, [[Genghis Khan|Gengis Khanen]]en parekoa. Haren eta haren ondorengoen garaian, munduko hiri ederrenetako bat izan zen [[Samarkanda]], eta artea eta kultura loratu ziren Asiako erdialdeko lurretan. [[India]]n, [[Persia]]n eta [[Europa]]n, ordea, musulman munduko hiri nagusietako batzuk gupida gabe suntsitu zituen [[mongol]] buruzagi ankerraren irudia zabaldu zen.
 
== Bizitza ==
{{Erreferentzia zerrenda}}
 
{{commonskat}}
{{commons|Category:Timur}}
 
{{bizialdia|1336ko|1405eko|Tamerlan}}
[[Kategoria:MilitarrakTimurtar monarkak]]
[[Kategoria:Asiako historia]]
168.595

edits