Ireki menu nagusia

Aldaketak

Hainbat zuzenketak egin ditut loturetan
[[Fitxategi:METAMORFISMOAREN PROZESUA-.png|thumb|Presio eta tenperatura aldaketen ondorioz arrokak jasandako eraldaketa fisiko eta kimiko]]
'''Metamorfismoa''' [[arroka]] baten egitura edo konposizio kimikoaren [[egoera aldaketa|egoera aldaketarik]]-rik gabeko transformazioa da, sortu zen momentutik jasandako [[tenperatura]] eta [[Presio atmosferiko|presio]] baldintzakbaldintzen desberdinak jasotzen dituzteneanondorioz. Egoera fisikoak aldatzerakoan, eta trantsizioa egiteko beharreko energia lortu eta gero, material harritsua egoera desberdin batera aldatuko da baldintza berriekinberrietara egokituz. Transformazio hauek jasotzen dituzten arrokek, [[Arroka metamorfiko|arroka metamorfikoak]] deitzen dira. Metamorfismoan eragiten duten faktoreen artean honako hauek aurki ditzazkegu:
 
* Abiaburuko arrokaren egitura eta konposizioa
* Sistemaren eboluzioan parte hartzen duendituen tenperatura eta presio aldaketak.
* Hainbat fluidoen agerpena
 
 
=== Arroken egitura eta konposizioa ===
Arroka metamorfiko baten konposizio kimikoa abiaburuko materialaren konposizioaren araberakoa da. Horretaz gain, arrokan dagoen [[Ur|urak]] eta [[Karbono dioxido|karbono dioxidoak]] era parte hartzen dute prozesu honetan. Aipatzekoa da [[Arbel|arbelaren]] eta [[eskisto]] arroken arteko desberdintasuna. Lehenengoak [[arroka sedimentario]] batetik dator eta bigarrenak [[Arroka bolkaniko|arroka bolkanikotik]] sortzen da. Hori dela eta, konposizio desberdineko arrokak dira.<ref>{{Cite web|url=http://e-ducativa.catedu.es/44700165/aula/archivos/repositorio/750/985/html/13_la_presencia_de_fluidos_y_la_composicin_de_la_roca_original.html|izenburua=Arroken egitura|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
=== Tenperatura ===
Presioa sarkontasunarekin haunditzen da. Metamorfismoan lau presio mota desberdinak parte hartzen dute.<ref>{{Cite web|url=http://e-ducativa.catedu.es/44700165/aula/archivos/repositorio/750/985/html/12_la_presin.html|izenburua=Presio motak|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
* ''Presio litostatikoa'': Arroka batek jasotzen duen presioa da, norabide guztietan berdina izanik. Azal kontinentalean aurkitzen diren arrokak ozeanikoan aurkitzen direnak baino presio handiagoa jasotzen dute geruzen lodiera dela eta.
* ''Zuzendutako presioa'': Indar batek arroka baten gain eragindako presioa da. Aurreko presioaren kontrakoa da, presioa norabide guztietan modu desberdin batean aplikatzen delako. Gertaera honek, arrokak apurtzea eragiten du.
*''[[Jariakin|Fluido]]''<nowiki/>''en presioa'': Arroken [[Poro (argipena)|poro]]<nowiki/>etan aurkitzen diren fluidoek kristalen gain eragiten duten indarra da. Sarkontasun gutxiko lekuetan presio litostatikoaren bezalako eragina du.
*''Konfinamendu presioa'': FluidoenFluidoak eta presio litostatikoa batzean sortutako presio erresultantea da.
 
=== Fluidoen agerpena ===
Arroken poroetan agertzen diren fluiodoak, [[Ur|urez]], [[Karbono dioxido|karbono dioxidoz]] eta [[gatz|gatzez]]<nowiki/>ez osatutako nahastea da. Aipatutako nahasteak [[mineral]] batzuk disolbatzeko eraeta [[erreakzio kimiko]] metamorfikoetan elementu kimikoak emateko gaitasuna du.<ref>{{Cite web|url=http://e-ducativa.catedu.es/44700165/aula/archivos/repositorio/750/985/html/13_la_presencia_de_fluidos_y_la_composicin_de_la_roca_original.html|izenburua=Fluidoak|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
 
== Metamorfismo motak: ==
==== KONTAKTUZKO METAMORFISMOA: ====
[[Fitxategi:Kontaktyzko metamorfismoa.png|thumb|Metamorfismoaren aureola ikus daiteke marrazkiaren beheko eskualdeko partean]]
Material magmatiko batek arroka hotzekin kontaktuan sartzen den guneetan ematen den metamorfismoa da. Tenperatura aldaketa honek eragina zuzena du arroka hotzaren [[tenperatura|tenperaturan]]<nowiki/>n, baina [[Presio atmosferiko|presioa]] aldatu gabe, hots, konstante mantenduz.<ref>{{Cite web|url=http://biologiaygeologia.org/unidadbio/bio1/u2_tectonica/u2_t4_magmatismo/232_metamorfismo_de_contacto.html|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>[[Magma|Magmaren]]<nowiki/>ren inguruan aureola izeneko lekua sortzen da, non arroken arteko kontaktua ematen den. Hauen tenperatura igotzean arrokaren [[mineralak]] eta ehundura aldatuko da, arroka berri bat sortuz.<ref>{{Cite web|url=https://inesfbl.wordpress.com/2013/06/22/tipos-de-metamorfismo-de-contacto-y-regional/|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
 
==== ESKUALDEKO METAMORFISMOA: ====
 
==== EHORZKETA METAMORFISMOA: ====
Hirugarren metamorfismo mota hau ez dago [[Magmatismo|magmatismoarekin]] edo [[Deformazio|deformazioadeformazioarekin]]<nowiki/>rekin erlazionatuta. Gainera presio eta tenperaturaren arteko erlazioa txikia da. Ehorzketa metamorfismoaren arroka erresultanteek birkristaltze osoa edo partziala aurkezten dute.<ref>{{Cite web|url=https://glosarios.servidor-alicante.com/mineria/metamorfismo-por-enterramiento|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref> [[Sedimentu|Sedimentuak]] [[Arro sedimentario|arro sedimentariora]] hurbiltzen direnean presioa eta tenperatura handitzen dira. Tenperatura nahiko handia denean erreakzio metamorfikoak sortzen dira eta gradu baxuko [[Arroka metamorfiko|arroka metamorfikoak]] sortzeneratzen dira.<ref>{{Cite web|url=https://geologiaweb.com/rocas-metamorficas/|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
 
==== METASOMATISMOA ETA METAMORFISMO HIDROTERMALA: ====
[[Fitxategi:Metamorfismo de impacto.gif|thumb|Meteorito inpaktu baten ondorioz sortutako talken uhinak]]
[[Metasomatismo|Metasomatismoan]], hainbat fluido akuosoen bitartez arroka baten osagai kimikoak kentzean edo gehitzean arduratzen den prozesu geologikoa da, arroka egoera solidoan mantentzeko asmoarekin. Metamorfismo hidrotermala, berriz, prozesu geologiko bat da, non, [[sedimentu|sedimentuek]]<nowiki/>ek edo arrokek, kimikoki aktiboak diren tenperatura altuko fluidoen zirkulazioa sufritzen duten. Tenperatura eta presio baxuko egoeretan ematen da eta erreakzio batzuen abiaduran eta konposizio mineralean eragina du. Hauen jatorria era askotakoa da eta bere dedukzioa konposatu hauen konposizio [[Isotropia|isotopikoen]] ikerketan datza. Honi esker fluido hidrotermal baten jatorria magmatikoa, metamorfikoa, sedimentarioa, meteorikoa eta uren nahastea izan daiteke. <ref>{{Cite web|url=https://es.wikipedia.org/wiki/Alteraci%C3%B3n_hidrotermal|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
 
==== TALKA METAMORFISMOA ====
Laborategiko ikerketa, [[leherketa nuklear]] edo [[inpaktu meteoritiko|inpaktu meteoritikoen]]<nowiki/>en ondorioz sortutako talka [[uhin|uhinen]]<nowiki/>en efektua da. Metamorfismo honetan presio oso altuko egoerak eman dira eta hainbat eten agerpenak sortu egin dira meteoritoek botatako materialaren ondorioz.<ref>{{Cite web|url=https://es.wikipedia.org/wiki/Metamorfismo#Metamorfismo_de_choque|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
 
== Metamorfismoaren historia ==
[[Fitxategi:41F1f+IwcLL. SX328 BO1,204,203,200 .jpg|thumb|James Hutton geologoa]]
[[James Hutton]] geologoa metamorfismoari buruzko ikerketa egin zuen lehenengo pertsona izan zen , [[Theory of the Earth]] liburuan, [[1795]]. urtean argitaratua izan zena. [[Uniformismo|Uniformismoaren]]<nowiki/>aren defendatzaile bezala Lurraren goiko zati superfiziala, "makina birziklatzaile" bezala jokatzen duela erran zuen, non, arrokak ez ziren sortzen ezta apurtzen, baizik eta arroka mota bat beste batean bihurtzen zen. Pentsamendu korronte honetan, [[neptunismo]] defendatzaileak kontra zeuden, [[Georges Louis Leclerc]] bezala. Hauek arroka mota bakoitza "garai" desberdin batean sortu zela pentsatzen zuten, Lurraren historia hainbat "garaitan" banatuta egonik.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.es/books?id=GBG7XDS5CbwC&pg=PA147&lpg=PA147&dq=history+of+geology+metamorphism&source=bl&ots=YCtgRiBdVF&sig=4nBP38cFEsthewXec4NTQVjvodA&hl=es&ei=TgNWS8aEJNLZ4gbEt8SPCQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=2&ved=0CBUQ6AEwAQ#v=onepage&q=history%20of%20geology%20metamorphism&f=false|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
 
 
 
Magmaren ondorioz eragina zuten arrokak deskribatzeko "Arroka metamorfiko" terminoa erabili zuen lehen geologoa [[Charles Lyell]] izan zen, [[Principles of geology]] obran, [[1833]] argitaratua. [[XIX. mendea]]<nowiki/>ren bukaeran, [[George Barrow]], hainbat arroka metamorfikoetan aurkitzen ziren mineral kantitatea handia zela ohartu zen. Horri esker, [[metamorfismoaren gradua]] definitu zuen. Bertan, mineralogiaren aldaketen arabera, arrokek jasaten zuten presio eta tenperatuta baldintzak ezagutzen ziren.<ref>{{Cite web|url=http://science.jrank.org/pages/4268/Metamorphic-Grade.html|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref> [[1920ko hamarkada|1920]]. urtean, [[Pentti Elias Eskola]], itxura metamorfiko kontzeptua landu zuen, tenperatura eta presio egoeraren arabera mineralen efektibotasuna desberdina zela ohartaratzean. Tenperatura eta presio baldintzak definitzeko bost itxura metamorfikoak propostau zituen eta [[1939]]. urtean hiru gehiago gehitu zituen.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.es/books?id=vo6NjiTBfNMC&pg=PA22&lpg=PA22&dq=eskola+metamorphism&source=bl&ots=Vt6NfDtwQc&sig=GDEc7R-CBAT5cWy2fEbONHIiF9Q&hl=es&ei=_1xYS-uoJ8HI4gaz9uzHAw&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q=eskola%20metamorphism&f=false|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
 
Magmaren ondorioz eragina zutenzituzten arrokakarrokek deskribatzeko "Arroka metamorfiko" terminoa erabili zuen lehen geologoa [[Charles Lyell]] izan zen, [[Principles of geology]] obran, [[1833]] argitaratua. [[XIX. mendea|XIX. mendearen]]<nowiki/>ren bukaeran, [[George Barrow|George Barrowek]], hainbat arroka metamorfikoetan aurkitzen zirenzen mineral kantitatea handia zela ohartu zen. Horri esker, [[metamorfismoaren gradua]] definitu zuen. Bertan, mineralogiaren aldaketen arabera, arrokek jasaten zuten presio eta tenperatutatenperatura baldintzak ezagutzen ziren.<ref>{{Cite web|url=http://science.jrank.org/pages/4268/Metamorphic-Grade.html|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref> [[1920ko hamarkada|1920]]. urtean, [[Pentti Elias Eskola]], itxura metamorfiko kontzeptua landu zuen, eta tenperatura eta presio egoeraren arabera mineralen efektibotasuna desberdina zela ohartaratzeanohartaratu zen. Tenperatura eta presio baldintzak definitzeko bost itxura metamorfikoak propostau zituen eta [[1939]]. urtean hiru gehiago gehitu zituen.<ref>{{Cite web|url=https://books.google.es/books?id=vo6NjiTBfNMC&pg=PA22&lpg=PA22&dq=eskola+metamorphism&source=bl&ots=Vt6NfDtwQc&sig=GDEc7R-CBAT5cWy2fEbONHIiF9Q&hl=es&ei=_1xYS-uoJ8HI4gaz9uzHAw&sa=X&oi=book_result&ct=result#v=onepage&q=eskola%20metamorphism&f=false|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
 
 
[[Loring Coes]] [[1953]]. urtean laborategi batean [[koesita]] sintetizatu zuen eta 1960. urtera arte ez zen naturan aurkitu izan. Gertakari honen ondorioz, talka metamorfismoa bereizteko baliagarriak ziren markagailuak aurkitu ziren.<ref>{{Cite web|url=http://solarviews.com/eng/tercrate.htm|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
== Metamorfismoaren P-T baldintzen ebaluaketa kualitatiboa: ==
XIX. eta XX. mendeetan arroka metamorfiko baten ezaugarriak determinatzen zituzten faktoreak ez zeuden oso argi, nahiz eta tenperatura eta presioa eragina zutelaren susmoa egon. [[Goldschmidt]] egindako hainbat ikerketen ondorioz metamorfismoaren ikaskuntzan [[termodinamika]]<nowiki/>k zuen garrantzia zabaltzen hasi zen. Hori dela eta, tenperatura eta presioaren garrantziak finkatu ziren. Honi esker, arroken konposizio kimikoen aldaketa eta arroka bakoitza garatzen zituen mineralak aztertzeko aukera zabaldu zen.
 
 
=== Gradu metamorfikoa ===
Gradu metamorfikoaren terminoa [[1924]]. urtean [[Tilley]] asmatutakoa izan zen metamorfismoaren egoerari buruz hitz egiteko edo arroka baten formazioa azaltzeko P-T espezifikoen baldintzei erreparatuta. Garai horietan arroka metamorfikoen formakuntzan tenperaturak eta presioak zituzten baldintzak ez ziren ezagutzen eta gainera tenperatura metamorfismoaren faktor garrantzitsuena zela uste zen. Hori dela eta gradu hitza tenperaturaren sinonimo bezala erabiltzen zen. 70. hamarkadan, [[Winkler|Winkler-ek]] gradu metamorfikoetan oinarritutako metamorfismoaren banaketa burutu zuen. Aipatutako banaketa tenperatura eta presioaren aldaketen ondorioak bereizten zituen.<br />
<br />