«Agustin Hiponakoa»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
(gnostikoen aurka) eta '''ez dela irrazional''' (Tertulianoren aurka).
 
<span lang="EU">Agustinen ustetan, “'''Egia ez da nirea, zurea, ezta honena edo harena ere;
bat bera da guztiontzat'''”. Bestalde, “'''Bi bide daude ezagutzara iristeko:
aginpidea eta arrazoia'''”. '''Filosofia'''k''' eta erlijioa'''k lortu behar
duten''' egia Jainkoaren egia '''da''': '''“'''Bizitza zoriontsua egiaz
gozatzea da, zutaz gozatzea da, Jainkoa, zu baitzara egia'''”.</span>
 
<span lang="EU">Zer eginkizun dute arrazoiak eta fedeak Jainkoaren bilaketan? “'''''Intellige
ut credas, crede ut intelligas”'': ulertu sinesteko, sinetsi ulertzeko'''. '''Arrazoiak
eta fedeak''' harremana dute, baina ez da aurkaritzarik sortzen, '''elkarren
beharra baitute Jainkoaren bilaketan'''.</span>
 
'''<span lang="EU">Arrazoiak nahitaez fedearen onarpenaren aurretik joan behar du</span>'''<span lang="EU">, fedea zentzugabea ez dela argitzeko. Ondoren, '''fedea ahal den heinean
ulertarazten saiatuko da arrazoia'''. Hala ere, Agustinen iritziz, egiaren
bilaketaren hasieran fedea dago. '''Agerkundeak bere indar argitzailea ematen
dio ezagutzaren ahalmenari. Arrazoia ez da nahikoa jakinduria lortzeko, ez da
egiaz jabetzeko gauza, Jainkoaren eta aginpidearen laguntza behar du'''. Tomas Akinokoak, aldiz, '''fedea
eta arrazoiaren artean erabateko bereizketa''' egin zuen.</span>
 
=== Zoriontasuna eta jainkoa edukitzea ===
'''<span lang="EU">Zoriona</span>'''<span lang="EU"> izan zen San Agustinen '''helburu''' '''nagusia''',
erlijioa eta filosofiaren bidetik, eta bilaketa honek bere '''bizitza''' '''bideratu'''
zuen. '''Gaztetan''', bere bizitzan bertan aurkitu zuen zoriona; '''plazerrean'''.
Gero, '''''Hortensius''''' liburuaren irakurketak '''erabateko''' '''haustura'''
ekarri zuen.</span>
 
'''[[Manikeismo|Manikeismora]]'''<span lang="EU"> hurbildu zen 10 urteetan, '''bi kezka nagusi'''
sortu zitzaizkion: '''Jainkoa''' '''eta''' '''gaizkia'''. '''Aristoteles
irakurtzean''', Agustinek sinesmen manikeoak '''zalantzan''' jarri eta '''Akademia'''
'''Berriaren eszeptizismoari atxiki''' zitzaion: “'''Inork zalantzan jartzen
al du bizi denik, gogoratzen, ezagutzen, maitatzen, pentsatzen ala epaitzen
duenik? Bada, zalantzarik badu, bizi da”'''.</span>
 
<span lang="EU">Eszeptizismoa gainditzeko '''Platonismoaren eragina''' - '''Plotinoren
bidez''' - erabakigarria izan zen. '''Mundu adigarri platonikoa egia
iraunkorraren mundua''' zela ohartu zen, eta '''gaizkia ongiaren gabezia'''
zela ulertarazi zion, '''ez gaizkiaren printzipio batek sortutakoa'''.</span>
 
'''<span lang="EU">Jainkoa</span>'''<span lang="EU"> gizakiaren '''barnean''' baino ez dugu aurkituko:
“'''Ez bilatu kanpoan, itzuli zeure barnera. Barneko gizakian bizi da egia.
Eta, zeure izaera aldakorra bada, bila ezazu zeure buruaz haraindi ere'''”.  Zoriona gauza iraunkorrek emango digute, eta
Jainkoa iraunkorra eta betierekoa denez, '''zoriona Jainkoarengan '''egongo
da: “'''Jaungoikoa duena zoriontsu da beraz'''”. Beraz, '''erabateko zoriona
beste bizitzan''' dago.</span>
 
=== '''<span lang="EU">Jainkoaren existentzia eta ideia eredugarriak</span>''' ===
<span lang="EU">Jainkoaren existentziaren '''hainbat froga''' aurki daitezke San Agustinen
obretan, hala nola '''akordio unibertsalaren ideian''' edota '''komentario
ugaritan''': “'''ororen ordena, eraketa, edertasuna, mugimendu eta aldaketak,
Jainkoak bakarrik sortuak izan daitezkeela''' esaten dute isilean”.</span>
 
'''<span lang="EU">San Agustinen frogarik gustokoena pentsamendua abiapuntu hartzen duena da</span>'''<span lang="EU">. Ideia eredugarriak hartzen ditu abiapuntu. '''Arimak ezagutu ditzake egia
aldaezinak''', '''ezinbestekoak eta betierekoak''' direnak (esaterako objektu
matematikoak eta axiomak); orduan lortzen da '''zentzu hertsian ezagutza'''
bat da, eta '''ez da erlatiboa'''. '''Egia hau gure adimena baino nagusiagoa'''
da, '''inposatu egiten zaio''', zeren '''adimenak denen aurrean makurtu egin
behar''' baitu. </span>
 
<span lang="EU">Ideia eredugarri betiereko hauen '''oinarrian izate bat'''ek egon behar
du. '''Betiereko egia eredugarrien oinarrian''', beraien funts moduan egia
aldagaitzak egon behar du, hau da, '''Jainkoak'''. '''Nola ezagutu ditzake gizakiak?
Jainkoak esku hartu eta gizakiaren adimena argitzen duenean''' (argialdia).</span>
 
<span lang="EU">Jainkoaren existentziaren froga mota honek '''jarraitzaile ugari''' izan
zituen: '''San Antselmo Kanterburikoa'''ren '''''argudio ontologikoa'''''
(XI.mendea) eta '''Descartes''', adibidez. '''Santo Tomas Akinokoak''',
berriz,''' baliogabetzat''' zuen prozedura hau. Berak''' errealitatea '''hartu''''''zuen''' abiapuntu'''.</span>
 
<span lang="EU">   '''Jainkoa ona''' dena, izan
bada, orduan, '''zergatik existitzen da gaizkia'''? '''Gaizkia ezin zaio
Jainkoari egotzi'''. Agustinek '''Plotinoren azalpena''' onartu zuen, alegia,
'''gaizkia ez dela ezer''' erreala, '''ongi eza''' baizik, '''gabezia'''.</span>
 
=== '''<span lang="EU">Askatasuna eta gaitzaren arazoa</span>''' ===
<span lang="EU">   '''Jainkoa ona''' dena, izan
bada, orduan, '''zergatik existitzen da gaizkia'''? '''Gaizkia ezin zaio
Jainkoari egotzi'''. Agustinek '''Plotinoren azalpena''' onartu zuen, alegia,
'''gaizkia ez dela ezer''' erreala, '''ongi eza''' baizik, '''gabezia'''.</span>
 
<span lang="EU">Agustinek '''hiru gaizki mota''' bereizi zituen:</span>
 
<span lang="EU">-           
'''Gaizki metafisikoa''': Ontologiaren ikuspegitik, '''izaki izateak berez dakar mugatua'''
(alegia, ez perfektua) '''izatea'''. '''Ez dago Jainkoari gaizkia egozterik''',
gauzak beren inperfekzio eta gabezien menpe daude.</span>
 
<span lang="EU">-           
'''Gaizki morala''': Aukeratzeko askatasuna izatearen ondorioz '''bekatua''' sortu zen.
Horrela azaldu zuen Agustinek gaizki morala: '''askatasunetik sortutako bekatu
horren erantzukizuna gizakiak baino ez du, inola ere ez Jainkoak'''.</span>
 
<span lang="EU">-           
'''Gaizki fisikoa''': '''Mina'''ren eta heriotzaren esperientzia gizaki izatearekin lotuta
dago. Agustinek onartzen du gaizki mota hau '''Jainkoari egotzi ahal zaio'''la
gizakiaren ikuspuntutik, izan ere ez dugu Jainkoaren ikuspuntua ezagutzen eta '''ez
dakigu oinazea behar-beharrezko osagaia dela salbaziorako''' (Jesusen
heriotzan gertatu zen moduan, kristau teologiaren arabera).</span>
 
<span lang="EU">Gaizkiaren teoria hauek eragin sakona izan zuten mendebaldeko pentsakeran.</span>
 
=== '''<span lang="EU">Platonen filosofiaren eragina Agustinengan</span>''' ===
'''<span lang="EU">Platonismoak eragin handia izan zuen San Agustinengan</span>'''<span lang="EU">, zentzu zabalean.</span>
 
'''<span lang="EU">Dualismo ontologikoa</span>'''<span lang="EU">ri dagokionez, Agustinek,
Platonen moduan, '''bi errealitate''' bereizten zituen: '''fisikoa''',
zentzumenek hautematen dutena, eta ez-materiala, '''ideia eredugarriena''',
zentzumenez gain arimak ere hauteman ezin duena. Jainkoak ideia eredugarri
horiek izakien adimenean jarri ditu, eta bera dago ideia hauen oinarrian.
Gizakiak hauek ezagutu ditzan, Jainkoak esku hartzen du (argialdia).</span>
 
'''<span lang="EU">Dualismo antropologikoa</span>'''<span lang="EU">ri buruz ere antzekotasunak
daude: Agustinek nahiz Platonek '''gizakia gorputzaz eta arimaz osatua'''
zegoela defendatzen zuen. Baina Agustinek '''gorputzari garrantzi gehiago'''
ematen zion, eta '''arima gorputzarekin batera sortzen''' zela zioen (eta ez lehenago).</span>
 
<span lang="EU">Errealitatearen printzipioari dagokionez, bai Agustinek bai Platonek '''Ongia'''
kokatzen dute '''oinarrian'''. Agustinen kasuan, ordea, Ongia Jainkoa da. '''Ikuspuntu
teleologikoa'''ri jarraiki (alegia, mundua norbaitek diseinatu duela),
Agustinen ustez '''Jainkoa''' zen '''munduaren diseinatzailea'''. Hemen
antzekotasuna aurki dezakegu Platonen ''Timeo''ren Demiurgosen
kontakizunarekin.</span>
 
<span lang="EU">Platonek eta Agustinek '''dialektika''' erabili zuten '''metodo gisa''':
biek galderak eginez egiarantz zuzentzen dituzte gainerakoak.</span>
 
<span lang="EU">Azkenik, Agustin eta Platon
'''gaizkiaren kontzeptua'''n bat etorri ziren. Agustinek, Plotinoren eraginez,
Platon bezalaxe pentsatzen zuen '''gaizkia ez dela ezer''', aitzitik, '''gabezia'''
bat dela, ongi eza.</span>
 
=== Teologia ===
 
=== ''[[Jainkoaren hiria]]'' ===
<span lang="EU">410.urtean bisigodoek Erroma hartu zuten'''. Kristauen artean kezka '''sortu''''''zen''' ea inperioa desagertzekotan berarekin batera kristautasuna
desagertuko ote zen'''. Kezka horri '''erantzuna''' eman zion San Agustinek “'''''Jainkoaren
Hiria'''''” liburuan. Bertan, '''historiaren nondik norakoa planteatu behar
izan zuen'''.</span>
 
<span lang="EU">Agustinen ustez, '''historiak '''ziklo bat osatu beharrean''', '''hau'''
lineala da''', eta '''helburu jakin bat du: gertakarien atzean - Jainkoaren
probidentziari jarraituz - arrazoi bat '''dago ezinbestez, hau da, '''argumentu'''
Erresuma gauzatuko da, eta gaitza betiko desagertuko da mundutik. '''Erromatar
inperioaren erorketa posible da, baina, '''Jainkoaren Hiriak, Erroma
desagertuta ere, biziraungo du.'''</span>
 
'''<span lang="EU">Historian zehar antzezten den benetako drama</span>'''<span lang="EU">
bestelakoa da: '''Jaungoiko (Jerusalem) eta Munduko (Babilonia) hirien arteko
gatazka'''. '''Historiaren amaieran, Kristo lurrera etorriko da eta bizidunak
direnak eta bekatuez damutu ez direnak infernura joango dira'''. San
Agustinentzat, '''salbatuen eta kondenatuen sailkapena Jainkoak '''egin zuen''',
haiek jaio '''eta ekintza onak edo txarrak egin''' aurretik'''.</span>
 
<span lang="EU">Historiaren ikuspuntu honek '''eragin handia''' izan zuen mendebaldeko
pentsakera modernoan. '''Nietzchek arbuiatu'''ko du gero.</span><span lang="EU"></span>
 
== Lanak ==