Ireki menu nagusia

Aldaketak

No change in size ,  Duela 11 hilabete
ez dago edizio laburpenik
[[Gnetophyta]] - ''Gnetum, Ephedra, Welwitschia''
}}
'''Gimnospermo''' deritze (Gymnospermae)<ref>{{Erreferentzia|izena=Cantino, Philip|abizena=D.|izenburua=Towards a phylogenetic nomenclature of Tracheophyta|hizkuntza=en|abizena2=A.|abizena3=W.|abizena4=S.|abizena5=G.|abizena6=E.|abizena7=S.|abizena8=J.|izena2=Doyle, James|izena3=Graham, Sean|izena4=Judd, Walter|izena5=Olmstead, Richard|izena6=Soltis, Douglas|izena7=Soltis, Pamela|izena8=Donoghue, Michael|url=https://www.ingentaconnect.com/content/iapt/tax/2007/00000056/00000003/art00020|aldizkaria=www.ingentaconnect.com|sartze-data=2018-11-15}}</ref> haziak sortzen dituzten [[landare]] taldeari.[[Landare baskular]] eta [[espermatofito]]ak dira, hau da, haziak sortzen dituzten benetako ehundun landareak dira. Izena antzinako grezieratik dator, γυμνόσπερμος (γυμνός "gymnos", biluzik eta σπέρμα "sperma" hazi) eta "hazi biluziak" esan nahi du. Denominazio hori landare hauen haziak obario baten barruan sortzen ez direlako Egokitzen zaie, hau da, biluzik sortzen direlako lore emeetan. [[Angiospermo|Angiospermoen]] kasuan [[Ginezeo|Pistilo]] baten barruan sortzen dira haziak eta ondoren pistilo hori [[Fruitu|fruitua]] bilakatzen da.
 
antzinako grezieratik dator, γυμνόσπερμος (γυμνός "gymnos", biluzik eta σπέρμα "sperma" hazi) eta "hazi biluziak" esan nahi du. Denominazio hori landare hauen haziak obario baten barruan sortzen ez direlako Egokitzen zaie, hau da, biluzik sortzen direlako lore emeetan. [[Angiospermo|Angiospermoen]] kasuan [[Ginezeo|Pistilo]] baten barruan sortzen dira haziak eta ondoren pistilo hori [[Fruitu|fruitua]] bilakatzen da. Bizirik dirauten Gimnospermoen taldearen azpitaldeak hauek dira: ''[[Cycadales|Cycadophyta]]'', ''[[Gnetophyta]]'', ''[[Ginkgo|gingkophyta]] eta [[Pinofito|Pinophyta]].'' Guztira 14 [[Familia (biologia)|familia]], 88 [[Genero (biologia)|genero]] eta 1000 bat <ref>{{Erreferentzia|izenburua=Gymnosperms (Conifers, cycads and allies) — The Plant List|hizkuntza=en|url=http://www.theplantlist.org/browse/G/|aldizkaria=www.theplantlist.org|sartze-data=2018-11-15}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=MAARTEN J.M.|abizena=CHRISTENHUSZ|izenburua=The number of known plants species in the world and its annual increase|orrialdeak=201|hizkuntza=en|abizena2=BYNG|izena2=JAMES W.|data=2016-05-20|url=https://doi.org/10.11646/phytotaxa.261.3.1|aldizkaria=Phytotaxa|alea=3|zenbakia=261|issn=1179-3163|doi=10.11646/phytotaxa.261.3.1|sartze-data=2018-11-15}}</ref>[[Espezie|espezietan]] daude banatuta. Mundu osoan zehar 72º iparretik 55º hegoraino ageri dira eta landareen gehiengoa osatzen dute ingurune hotzenetan (artikoa eta garaiera handiko inguruak). Munduko landare zaharrenak eta garaienak dira gimnospermoak.Gimnospermoen moldaera arrakastatsuenak xilemaren egitura eta ugalketarako estrategiak direla esan daiteke. Gimnospermo guztiek dituzte [[trakeida]]k [[Xilema|xileman]] gnetopsidoek izan ezik. Hori dela eta, zenbait egoeratan ura garraiatzeko gaitasun hobea dute. Gimnospermoak ondo egokituta daude obulua ondo babesteko eta hazia hedatzeko. [[Gimnospermo]] batzuk astiro ugaltzen dira, izan ere, batzuetan urte bat pasatzen da polinizaziotik [[Zigoto|zigotoa]] sortu arte eta beste hiru urte hazia heldu arte. Hala ere, gimnospermo gehienek ziklo arinagoa dute. [[Polinizazio|Polinizazioa]] haize bidez egiten dute [[Cycadales|zikadopsidoek]] eta [[Gnetophyta|gnetopsido]] batzuek izan ezik.
 
Gimnospermo batzuk astiro ugaltzen dira, izan ere, batzuetan urte bat pasatzen da polinizaziotik [[Zigoto|zigotoa]] sortu arte eta beste hiru urte hazia heldu arte. Hala ere, gimnospermo gehienek ziklo arinagoa dute. [[Polinizazio|Polinizazioa]] haize bidez egiten dute [[Cycadales|zikadopsidoek]] eta [[Gnetophyta|gnetopsido]] batzuek izan ezik.
 
== Jatorria eta aniztasuna ==
Mila espezietik gora [[gimnospermo]] daude.[2]Gaur egun onartuta dago [[Karbonifero|karboniferoaren]] amaieran sortu zirela [[Lycopsido|lycopsidioen]] oihanak ordezkatuz eskualde tropikaletan.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Geology {{!}} GeoScienceWorld|hizkuntza=en|url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079|aldizkaria=geology.geoscienceworld.org|sartze-data=2018-11-15}}</ref><ref>{{Cite book|hizkuntza=|izenburua=Campbell and Reece; Biology, Eighth edition|urtea=|abizena=|izena=|orrialdeak=|orrialdea=|argitaletxea=|ISBN=}}</ref> Genomaren duplikazio baten eraginez gertatu zen gertakari hura duela 319 urte inguru.<ref>{{Cite news|url=|abizena=|izena=|izenburua=Jiao Y, Wickett NJ, Ayyampalayam S, Chanderbali AS, Landherr L, Ralph PE, Tomsho LP, Hu Y, Liang H, Soltis PS, Soltis DE, Clifton SW, Schlarbaum SE, Schuster SC, Ma H, Leebens-Mack J, Depamphilis CW (2011) Ancestral polyploidy in seed plants and angiosperms. Nature|data=|egunkaria=|formatoa=|hizkuntza=|sartze-data=}}</ref> [[Devoniar]] garaian agertu ziren lehen [[progimnospermo]]ak eta, haiekin bat, hazidun landareak.
 
[[Konifero]]ak dira gimnospermoen artean talderik handiena, 65-70 genero eta 600-630 espeziek osatuta. Zurezko landareak dira eta gehienak hostoiraunkorrak dira.
 
[[Cycadales|Cycadak]] dira hurrengo talde ugariena, bi edo hiru familiekin, 11 generorekin eta 338 bat espezierekin. [[Cycadales|Cycada]] gehienak [[Klima tropikal|klima tropikaletan]] hazi dira . Gainerako bi taldeak 95-100 bat [[Gnetophyta|gnetalek]] eta [[Ginkgo|Ginkgo biloba]] espezieak osatzen dituzte.
 
== Sailkapena ==
 
*''[[Austrotaxus]], [[Pseudotaxus]], [[Hagin (zuhaitza)|Taxus]], [[Cephalotaxus]], [[Amentotaxus]], [[Torreya]]''
 
== Jatorria eta aniztasuna ==
Mila espezietik gora [[gimnospermo]] daude.[2]Gaur egun onartuta dago [[Karbonifero|karboniferoaren]] amaieran sortu zirela [[Lycopsido|lycopsidioen]] oihanak ordezkatuz eskualde tropikaletan.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Geology {{!}} GeoScienceWorld|hizkuntza=en|url=http://geology.geoscienceworld.org/cgi/content/abstract/38/12/1079|aldizkaria=geology.geoscienceworld.org|sartze-data=2018-11-15}}</ref><ref>{{Cite book|hizkuntza=|izenburua=Campbell and Reece; Biology, Eighth edition|urtea=|abizena=|izena=|orrialdeak=|orrialdea=|argitaletxea=|ISBN=}}</ref> Genomaren duplikazio baten eraginez gertatu zen gertakari hura duela 319 urte inguru.<ref>{{Cite news|url=|abizena=|izena=|izenburua=Jiao Y, Wickett NJ, Ayyampalayam S, Chanderbali AS, Landherr L, Ralph PE, Tomsho LP, Hu Y, Liang H, Soltis PS, Soltis DE, Clifton SW, Schlarbaum SE, Schuster SC, Ma H, Leebens-Mack J, Depamphilis CW (2011) Ancestral polyploidy in seed plants and angiosperms. Nature|data=|egunkaria=|formatoa=|hizkuntza=|sartze-data=}}</ref> [[Devoniar]] garaian agertu ziren lehen [[progimnospermo]]ak eta, haiekin bat, hazidun landareak.
 
[[Konifero]]ak dira gimnospermoen artean talderik handiena, 65-70 genero eta 600-630 espeziek osatuta. Zurezko landareak dira eta gehienak hostoiraunkorrak dira.
 
[[Cycadales|Cycadak]] dira hurrengo talde ugariena, bi edo hiru familiekin, 11 generorekin eta 338 bat espezierekin. [[Cycadales|Cycada]] gehienak [[Klima tropikal|klima tropikaletan]] hazi dira . Gainerako bi taldeak 95-100 bat [[Gnetophyta|gnetalek]] eta [[Ginkgo|Ginkgo biloba]] espezieak osatzen dituzte.
 
== Erabilerak ==