«Motia»: berrikuspenen arteko aldeak

253 bytes added ,  Duela 3 urte
ez dago edizio laburpenik
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
}}
 
Motia (antzinako grezieraz: Μοτύη, Μοτύα; italieraz: Mozia, Mothia; Sizilieraz: Mozzia), antzinako hiri indartsu bat zen, Siziliako mendebaldeko kostako irla batean kokaturik, [[Trapani|Drepanum (gaurko Trapani)]] eta Lilibeum[[Marsala|Lilibeoren]] (gaurko Marsala) artean. Monje basiliekbasilioek, XI. mendean, irla San PantaleoPantaleon berrizendatu zuten. Stagnone urmaelean datza, Marsalako udalerrikoa izanik.
 
Irlaren neurriak honako hauek dira: 850 metro luze, 750 zabalmetro etazabal, Siziliako kostatik kilometro batera dago. Antzinean, [[lubeta]] batek lotzen zuen irla eta kosta, bakarrik gurdiak gurpil handiekin hirira errazago heltzeko<ref>DIODORO (Diodorus SiculusSIKULO: XIV. 48.</ref>. Marmolezko eskultura bat aurkitu zen 1979an Motian [[auriga]] bat irudikatzen zuena<ref> BELL, Malcolm Bell (1995): , ''III Memoirs of the American Academy in Rome Vol. 40'' “ The Motya Charioteer and Pindar's "Isthmian 2" , 1-42 or.
 
</ref>.
 
Motia (antzinako grezieraz: Μοτύη, Μοτύα; italieraz: Mozia, Mothia; Sizilieraz: Mozzia), antzinako hiri indartsu bat zen, Siziliako mendebaldeko kostako irla batean kokaturik Drepanum (gaurko Trapani) eta Lilibeum (gaurko Marsala) artean. Monje basiliek, XI. mendean, irla San Pantaleo berrizendatu zuten. Stagnone urmaelean datza, Marsalako udalerrikoa izanik.
Irlaren neurriak honako hauek dira: 850 metro luze, 750 zabal eta Siziliako kostatik kilometro batera dago. Antzinean, lubeta batek lotzen zuen irla eta kosta, bakarrik gurdiak gurpil handiekin hirira errazago heltzeko (Diodorus Siculus XIV. 48.).
Marmolezko eskultura bat aurkitu zen 1979an Motiako auriga bat irudikatuz (BELL, Malcolm Bell (1995): , III Memoirs of the American Academy in Rome Vol. 40 “ The Motya Charioteer and Pindar's "Isthmian 2" , 1-42 or.) ()
 
==Historia==
Hiriaren sorrera, agian, K.a. VIII. mendean gertatu zen, hau da, Kartagoren fundazioa baino mende bat beranduago. [[Fenizia|Fenizioen]] kolonia bat izan zen, gustuko zutenak antzeko tokietan merkataritzako guneak eraikitzea bainaeta, denborrendenboraren poderioz, hiri garrantzitsu bat bilakatu zen. FeniziarrekHasieran, bizitzeko ez zen irla, feniziarrek haren garaiko hiri aberatsenetako bat bilakatu zuten. UrmaelarenUrmaela defentsa naturala zenizateaz bainagain, harresiez inguratuta zegoen ere. Haize-errotak eta putzuak erabiltzen zirenzituzten ura lurruntzeko eta gerolortutako gatza gero ehotzeko eta findatzeko. Gaur egun, errotak eta gatz-putzuen (''Ettore Infersa'' izenekoak) jabeek konpondu dituzte bisitagarriak izateko.
Greziarrek, haien ohiturei eutsiz, izena kondairazko jatorri bati lotzen zuten: hiriaren izena Motya emakumearengandik zetorren, [[Herakles|Heraklesekin]] zerikusia zuena<ref> (Stephanus of Byzantium). Aurkitutako txanpoien arabera, Motia izena feniziar Mtw hitzetik dator, artilea iruteko gunea esan nahiESTEFANO duena.BIZANTZIOKOA
</ref>. Aurkitu diren txanpoietan Motia izena feniziar ''Mtw ''hitzetik dator, artilea iruteko gunea esan nahi duena.
[[Sizilia|Siziliako]] beste feniziarrenfeniziar koloniak bezala, [[Kartago|Kartagoren]] agindupean erori zen, nahiz eta [[Diodoro Sikulo|Diodorok]] esan kartagotar kolonia zela, beharbada ez zen guztiz egia izan.<ref>TUZIDIDES: (ThucydidesVI, vi2. 2</ref><ref>DIODORO ;SIKULO: Diod. XivXIV. 47.)</ref>.
Siziliako greziarGreziako koloniak ugaritu eta handiagotu zirenean, feniziarrek utzi zutenzituzten etorri berrien ondoko eremuak eta hiru kolonia nagusien ndoanondoan ezarri ziren, hau da, [[Solunte]], [[Palermo|Panorno]] eta Motia<ref> (Thuc.TUZIDIDES: l. c. )</ref>.
Azken hau, Kartagotik eta Afrikako komunikazioetankomunikazioetatik hurbil, eta, gainera, babestutako toki batean zegoenez, bilakatu zen kartagotarren gotorlekurik preziatuena etabilakatu zen baita irlako merkataritzarako hiririk onena (Diod.ere<ref>DIODORO SIKULO: XivXIV. 47. )</ref>. Dirudienez, Lilibeok antzeko garrantzia izan zuen zenbait denbora beranduago.
Hala ere, Motia oso gutxi aipatzen da historian haren setioa pairatu arte. Lehenengo aipamena [[Hekateko Miletokoa]] da<ref>ESTEFANO (Stephanus of ByzantiumBIZANTZIOKOA: s. v.. )</ref>, geroago Tuzididesek dio [[Atenastarren espedizioa|atenastarren espedizioaren]] garaian (K.a. 415), Motia zela feniziarren koloniarik handiena (Thuc. vi. 2.). Zenbait urte geroago, K.a. 409an, Hannibal Magonek kartagotar armada Lilibeon lehorreratu zenean, jeneral horrek itsas-armada Motiako golkoan ainguratu ondoren, lurretik Selinontera abiatu zen hiria erasotzeko (DIOD. XIII. 54, 61.). Hiri hori suntsitu zen, baina kartagotarrek alde egin ondoren, Hermokrates, Sirakusako erbesteratu bat, horretan aurkitu zuen babesa eta handik jarraitzaile askorekin arpilatzen zituen Panornoko eta Motiako eskualdeak (Id. Xiii. 63.). Hamilkarrek egindako espedizioan K.a. 407an, hi hiri hauek etengabean eman zien abegi kartagotar flotari(Id. xiii. 88.).
 
[[File:Antzinako Sizilia.png|thumb|300px|<small><center>Siziliako antzinako hiriak</small>]]
13.434

edits