«Eguzkia»: berrikuspenen arteko aldeak

22 bytes added ,  Duela 1 urte
t
zuz
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
t (zuz)
|ihes-abiadura = 617.54 km/s
}}
'''Eguzkia''' edo '''ekia''' [[eguzki-sistema]]ren erdian dagoen [[izar]]ra da, eta guregandik hurbilen dagoena. [[Plasma (fisika)|Plasma]] beroz osatutako [[esfera]] ia perfektua da<ref>{{Erreferentzia|izenburua=How Round is the Sun? {{!}} Science Mission Directorate|hizkuntza=en|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2008/02oct_oblatesun/|sartze-data=2017-10-14}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=First Ever STEREO Images of the Entire Sun {{!}} Science Mission Directorate|hizkuntza=en|url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2011/06feb_fullsun/|sartze-data=2017-10-14}}</ref>, barne mugimendu [[konbekzio|konbektiboarekin]], [[dinamo]] batek duen prozesu berarekin [[eremu magnetiko]]a sortzen duena<ref name=":5">{{Erreferentzia|izena=Paul|abizena=Charbonneau|izenburua=Solar Dynamo Theory|orrialdeak=251–290|data=2014-08-18|url=http://www.annualreviews.org/doi/10.1146/annurev-astro-081913-040012|aldizkaria=Annual Review of Astronomy and Astrophysics|alea=1|zenbakia=52|issn=0066-4146|doi=10.1146/annurev-astro-081913-040012|sartze-data=2017-10-14}}</ref>. Lurrean bizitzarako energia-iturri nagusia da eguzkia, bertan bizidun [[autotrofo]]ek, [[fotosintesi]]aren bidez, argi-izpien bitartez bidaltzen digun energia ekoizten baitute. 1.390 milioi kilometroko diametroa du, hau da, Lurrarena baino 109 aldiz handiagoa. Bere masa Lurrarena baino 330.000 aldiz hadiagoahandiagoa da, Eguzki-sistema osoaren masaren %99,86<ref>{{Erreferentzia|izena=Michael|abizena=Woolfson|izenburua=The origin and evolution of the solar system|orrialdeak=1.12–1.19|data=2000-02-01|url=https://academic.oup.com/astrogeo/article/41/1/1.12/182262/The-origin-and-evolution-of-the-solar-system|aldizkaria=Astronomy & Geophysics|alea=1|zenbakia=41|issn=1366-8781|doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x|sartze-data=2017-10-14}}</ref>. Eguzkiaren hiru laurden inguru (~%73) [[hidrogeno]]a da; gainontzeko ia guztia [[helio]]a da (~%25), eta kopuru txikiagotan beste elementu batzuk aurki diatezkedaitezke, hala nola [[oxigeno]]a, [[karbono]]a, [[neoi]]a eta [[burdin]]a<ref name=":1">{{Erreferentzia|izena=Sarbani|abizena=Basu|izenburua=Helioseismology and solar abundances|orrialdeak=217–283|abizena2=Antia|izena2=H.M.|url=https://doi.org/10.1016/j.physrep.2007.12.002|aldizkaria=Physics Reports|alea=5-6|zenbakia=457|doi=10.1016/j.physrep.2007.12.002|sartze-data=2017-10-14}}</ref>.
 
Eguzkia [[G motako sekuentzia nagusiko izarra]] da (G2V), bere klase espektralean oinarrituta. Informalki [[nano hori]] gisa izendatzen da. Orain dela 4.600 milioi urte inguru sortu zen [[molekula laino]] handi bateko eskualde bateko kolapso grabitazionalaren ondorioz<ref>{{Erreferentzia|izena=A.|abizena=Bonanno|izenburua=The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS|orrialdeak=1115–1118|hizkuntza=en|abizena2=Schlattl|abizena3=Paternò|izena2=H.|izena3=L.|data=2002-08-01|url=https://doi.org/10.1051/0004-6361:20020749|aldizkaria=Astronomy & Astrophysics|alea=3|zenbakia=390|issn=0004-6361|doi=10.1051/0004-6361:20020749|sartze-data=2017-10-14}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=James N.|abizena=Connelly|izenburua=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk|orrialdeak=651–655|hizkuntza=en|abizena2=Bizzarro|abizena3=Krot|abizena4=Nordlund|abizena5=Wielandt|abizena6=Ivanova|izena2=Martin|izena3=Alexander N.|izena4=Åke|izena5=Daniel|izena6=Marina A.|data=2012-11-02|url=http://science.sciencemag.org/content/338/6107/651|aldizkaria=Science|alea=6107|zenbakia=338|issn=0036-8075|pmid=23118187|doi=10.1126/science.1226919|sartze-data=2017-10-14}}</ref>. Materiaren gehiengoa zentroan bildu zen, beste guztia lautu eta Eguzkiaren inguruan biratzen zuen diska baten itxura hartu zuelarik. Zentroaren masa hain bero eta dentsoa egin zen, ezen [[fusio nuklear]]ra hasi zen bere barnean. Uste denez, ia izar guztiek prozesu hau dute euren sorreran.
 
Eguzkia bere bizitzaren erdialdean dago; ez du aldaketa nabarmenik izan azken lau mila milioi urtetan, eta nahiko egonkor egongoiraungo dadu hurrengo bost mila milioi urtetan. Gaur egun 600 milioi tona hidrogeno helioan fusionatzen ditu segundoero, hau da, segundo bakoitzean 4 milioi [[E=mc²|tona materia energian eraldatzen ditu]]. Energia honek 10.000 eta 170.000 urte artean behar ditu Eguzkiaren nukleotik alde egiteko. Eguzkiaren nukleoa da bere beroaren eta argiaren iturria. Kalkuluen arabera, hemendik 5.000 milioi urtera amaituko da fusiona daitekeen hidrogeno guztia<ref name="etorkizuna">{{Erreferentzia|izena=K.-P.|abizena=Schröder|izenburua=Distant future of the Sun and Earth revisited|orrialdeak=155–163|hizkuntza=en|abizena2=Connon Smith|izena2=Robert|data=2008-05-01|url=https://academic.oup.com/mnras/article/386/1/155/977315|aldizkaria=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|alea=1|zenbakia=386|issn=0035-8711|doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x|sartze-data=2018-10-03}}</ref>. Bere barnealdeko hidrogeno guztia fusionatzen denean eta, beraz, [[oreka hidrostatiko]]a hausten denean, Eguzkiaren muinak dentsitate eta tenperatura igoera nabarmena izango du, kanpo geruzak hedatuz [[erraldoi gorri]] bat izan arte. Kalkuluen arabera nahikoa handia izango da [[Merkurio (planeta)|Merkurio]] eta [[Artizarra]] irensteko, eta bizitza ezinezkoa izango da [[Lurra|Lurrea]]n. HonenHorren ostean, kanpoko geruzak galduko ditu eta azkar hozten den izar mota dentso batean bilakatuko da: nano zuri bat. Honek ez du fusio nuklearra emateko energia nahikorik sortzen, baina oraindik distira izango du, eta beroa emitituko du, bere aurreko fusioen ondorioz<ref name="etorkizuna" />.
 
Eguzkiak Lurraren gain duen efektua [[Aurrehistoria]]tik ezaguna da, eta kultura askotan Eguzkia [[Eguzki-jainko|jainko]] gisa hartu da eta hartzen da. [[Lurraren mugimenduak]], bai bere buruaren gainean bai eta Eguzkiaren inguruan, [[eguzki-egutegi]]en oinarria da, baita gaur egun erabiltzen dugun [[egutegi]]arena ere.
\end{align}\right.</math>
}}
Erradioaren 139.000 km hartzen ditu, guztiaren %20 eta %25 bitarte<ref name="Rafael">{{Erreferentzia|izena=Rafael A.|abizena=García|izenburua=Tracking Solar Gravity Modes: The Dynamics of the Solar Core|orrialdeak=1591–1593|hizkuntza=en|abizena2=Turck-Chièze|abizena3=Jiménez-Reyes|abizena4=Ballot|abizena5=Pallé|abizena6=Eff-Darwich|abizena7=Mathur|abizena8=Provost|izena2=Sylvaine|izena3=Sebastian J.|izena4=Jérôme|izena5=Pere L.|izena6=Antonio|izena7=Savita|izena8=Janine|data=2007-06-15|url=http://science.sciencemag.org/content/316/5831/1591|aldizkaria=Science|alea=5831|zenbakia=316|issn=0036-8075|pmid=17478682|doi=10.1126/science.1140598|sartze-data=2018-10-05}}</ref>. Ekiaren erdigunean dentsitatea 150 g/cm<sup>3</sup> den<ref>{{Erreferentzia|izena=Sarbani|abizena=Basu|izenburua=FRESH INSIGHTS ON THE STRUCTURE OF THE SOLAR CORE|orrialdeak=1403–1417|hizkuntza=en|abizena2=Chaplin|abizena3=Elsworth|abizena4=New|abizena5=Serenelli|izena2=William J.|izena3=Yvonne|izena4=Roger|izena5=Aldo M.|data=2009-06-23|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2009ApJ...699.1403B|aldizkaria=The Astrophysical Journal|alea=2|zenbakia=699|issn=0004-637X|doi=10.1088/0004-637X/699/2/1403|sartze-data=2018-10-05}}</ref> (hau da, uraren dentsitatea baino 150 aldiz handiagoa) eta tenperatura 15,7 milioi [[Kelvin]]ekoa. Alderatzeko, Eguzkiaren gainazalean 5.800 Kelvineko tenperatura dago. [[SOHO misioa]]ren azken azterketek erakutsi dute nukleoan biratze abiadura handiagoa dela eskualde erradiatiboanerradioaktiboan baino<ref name="Rafael" />. Eguzkiaren bizitzaren zatirik handienean energia [[fusio nuklear]] bidez sortu da nukleoan, [[protoi-protoi ziklo]] deitzen den (ikus alboko kutxa) mekanismo baten bidez. Fusio nuklearrak [[hidrogeno]]a [[helio]] bihurtzen du<ref>{{Erreferentzia|izena=Broggini,|abizena=Carlo|izenburua=Nuclear Processes at Solar Energy|hizkuntza=en|data=2003-8|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2003phco.conf...21B|sartze-data=2018-10-05}}</ref>. Eguzkian sortutako energiaren %0,8 inguru [[CNO ziklo]]tik dator, baina proportzio hau handiagoa izango da Eguzkia zahartzen doan heinean<ref>{{Erreferentzia|izena=M. J.|abizena=Goupil|izenburua=Open issues in probing interiors of solar-like oscillating main sequence stars 1. From the Sun to nearly suns|orrialdeak=012031|hizkuntza=en|abizena2=Lebreton|abizena3=Marques|abizena4=Samadi|abizena5=Baudin|izena2=Y.|izena3=J. P.|izena4=R.|izena5=F.|data=2011|url=http://stacks.iop.org/1742-6596/271/i=1/a=012031|aldizkaria=Journal of Physics: Conference Series|alea=1|zenbakia=271|issn=1742-6596|doi=10.1088/1742-6596/271/1/012031|sartze-data=2018-10-05}}</ref>.
 
Nukleoa da Eguzkian energia termala fusio bidez sortzen den gune nagusia; Eguzkiaren energiaren %99 erradioaren %24an sortzen da, eta erradioaren %30era iristerakoan, produkzioa guztiz gelditu da. Eguzkiaren gainontzeko gune guztiak energia horrek berotzen ditu, kanpora geruzaz geruza transferitzen dena, fotosferara iritsi eta espaziora [[eguzki-argi]] eta partikulen [[energia zinetiko]] gisa atera arte<ref name=":0" /><ref name=":6">{{Erreferentzia|izena=Zirker, Jack|abizena=B.|izenburua=Journey from the center of the sun|argitaletxea=Princeton University Press|data=2002|url=https://www.worldcat.org/oclc/45202072|isbn=0691057818|pmc=45202072|sartze-data=2018-10-05}}</ref>.
 
=== Takoklina ===
Eremu erradiatiboaerradioaktiboa eta eremu konbektiboaren artean bereizketa geruza bat dago, [[takoklina]] izenekoa. Eskualde honetan eremu erradiatibokoerradioaktiboko biraketa uniformetik eremu konbektiboko biraketa eta errotazio diferentzialetara igarotzen da. Bi eremu horien artean dagoen aldea hain da handia, geruza horizontal ugari daudela bata bestearen ondoan pasatzen<ref>{{Erreferentzia|izena=Andrew M.|abizena=Soward|izenburua=Fluid Dynamics and Dynamos in Astrophysics and Geophysics|argitaletxea=CRC Press|hizkuntza=en|abizena2=Jones|abizena3=Hughes|abizena4=Weiss|izena2=Christopher A.|izena3=David W.|izena4=Nigel O.|data=2005-03-16|url=https://books.google.com/books?id=PLNwoJ6qFoEC&pg=PA193&hl=en|isbn=9780203017692|sartze-data=2018-10-05}}</ref>. Gaur egun pentsatzen da [[dinamo]] magnetiko erraldoi bat bezala funtzionatzen duela geruza honek, eta Eguzkiaren [[Eremu magnetiko|eremu magnetikoa]] honen ondorioz sortzen dela.
 
=== Eremu konbektiboa ===
 
==== Trantsizio eskualdea ====
Kromosferaren gainean 200 kilometro inguruko trantsizio eskualde bat dago, non tenperatura azkar igotzen den 20.000 K ingurutik 1.000.000 K hurbiltzen diren tenperaturetara<ref name=":3">{{Erreferentzia|izena=R.|abizena=Erdélyi|izenburua=Heating of the solar and stellar coronae: a review|orrialdeak=726–733|hizkuntza=en|abizena2=Ballai|izena2=I.|data=2007-10|url=https://doi.org/10.1002/asna.200710803|aldizkaria=Astronomische Nachrichten|alea=8|zenbakia=328|issn=0004-6337|doi=10.1002/asna.200710803|sartze-data=2018-10-06}}</ref>. Tenperatura igoera hau helioaren ionizazioaren ondorioa da, [[plasma (fisika)|plasmaren]] hozte erradiatiboaerradioaktiboa murrizten duena<ref name=":2" />. Trantsizio eskualdea ez da ondo definitutako geruza bat, hala ere, eta bere lodiera aldakorra da. Berez, [[nimbo]] itxurako zonalde bat da kromosferaren gainean, [[espikula]]k eta [[filamento]]ak sortzen dituena, eta denbora guztian mugimendu [[kaos (fisika)|kaotiko]] bat duena. Trantsizio eskualdea ez da erraz ikusten Lurretik, baina oso ondo ikus daiteke espazio instrumentuekin [[argi-espektro]]aren zona [[ultramore]]a ikusteko gai badira<ref name="ultraviolet" />.
 
==== Koroa ====
== Eguzkiaren jarduera ==
=== Fotoiak eta neutrinoak ===
Energia-altuko [[gamma izpi]] fotoiak fusio-erreakzioen ondorioz sortzen dira Eguzkiaren nukleoan, baina oso azkar xurgatzen ditu eguzkiaren plasmak zona erradiatiboanerradioaktiboan, normalki milimetro batzuk bidaiatu ostean. Jaulkipen berria gertatzen da ausazko norabidean, eta normalki energia baxuago batean. Emisio eta xurgapen sekuentzia honekin, denbora handia behar du erradiazioak Eguzkiaren gainazalera iristeko. Estimazioek diote fotoi batek 10.000 eta 170.000 urte artean behar dituela Eguzkitik ateratzeko<ref>{{Erreferentzia|izenburua=NASA - Sun-Earth Day - Technology Through Time - #50 Ancient Sunlight|url=http://sunearthday.nasa.gov/2007/locations/ttt_sunlight.php|aldizkaria=sunearthday.nasa.gov|sartze-data=2018-10-06}}</ref>. Alderantziz, [[neutrino]]ek 2,3 segundusegundo baino ez dituzte hartzen kanpora ateratzeko; neutrinoak energia produkzio osoaren %2 baino ez dira. Eguzkian energia garraioak [[oreka termodinamiko]]ak dauden fotoiak behar dituelako, Eguzkian energia garraioak oraindik denbora gehiago behar duen prozesua da, 30.000.000 urte inguru. Hau da Eguzkiak beharko zukeen denbora berriro ere oreka itzultzeko, baldin eta bere nukleoan dauden energia sorkuntza baldintzak bat-batean aldatuko balira<ref>{{Erreferentzia|izena=Michael|abizena=Stix|izenburua=On the time scale of energy transport in the sun|orrialdeak=3–6|hizkuntza=en|data=2003|url=https://doi.org/10.1023/A:1022952621810|aldizkaria=Solar Physics|alea=1|zenbakia=212|issn=0038-0938|doi=10.1023/a:1022952621810|sartze-data=2018-10-06}}</ref>.
 
Nukleoan ematen diren fusio erreakzioek neutrinoak askatzen dituzte ere, baina fotoiek ez bezala, ez dute, normalean, [[materia]]rekin elkarrekintzarik. Neutrino gehienak gai dira azkar ateratzeko Eguzkitik kanpora. Denbora luzez Eguzkitik ateratzen diren neutrinoen neurketa aurretik pentsatutakoa baino askoz baxuago izan da. [[2001]]ean diskrepantzia hau konpondu zen, [[neutrinoen oszilazio]]aren efektua aurkitu ostean: Eguzkiak teoriak aurresandako neutrino kopurua jaulkitzen du, baina neutrinoek horien <math>2/3</math> ez zituzten detektatzen, euren [[zapore (fisika)|zaporea]] aldatu zelako detektatu ziren unerako<ref>{{Erreferentzia|izena=H.|abizena=Schlattl|izenburua=Three-flavor oscillation solutions for the solar neutrino problem|orrialdeak=013009|data=2001-06-01|url=https://link.aps.org/doi/10.1103/PhysRevD.64.013009|aldizkaria=Physical Review D|alea=1|zenbakia=64|doi=10.1103/PhysRevD.64.013009|sartze-data=2018-10-06}}</ref>.
Eguzki-orbanen ziklo horiek 22 urte irauten dituen [[Babcock eredua|Babcock-Leighton ziklo]] baten erdia dira. Ziklo hori [[dinamo]]aren ereduarekin lotuta dago, [[sistema toroidal eta poloidal]]aren arteko elkarrekintza konplexu baten ondorioz<ref>{{Erreferentzia|izena=George E.|abizena=Hale|izenburua=The Magnetic Polarity of Sun-Spots|orrialdeak=153|hizkuntza=en|abizena2=Ellerman|abizena3=Nicholson|abizena4=Joy|izena2=Ferdinand|izena3=S. B.|izena4=A. H.|data=1919-4|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1919ApJ....49..153H|aldizkaria=The Astrophysical Journal|zenbakia=49|issn=0004-637X|doi=10.1086/142452|sartze-data=2018-10-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=NASA Satellites Capture Start of New Solar Cycle|url=http://www.physorg.com/news119271347.html|sartze-data=2018-10-06}}</ref>. Bi indar magnetiko horien arteko aldeak 11 urteko zikloak eratzen ditu eguzki orbanetan, eredu sinplifikatu batean Eguzkiaren polaritatearen aldaketei dagokio<ref>{{Erreferentzia|izenburua=CNN.com - Sci-Tech - Space - Sun flips magnetic field - February 16, 2001|url=http://edition.cnn.com/2001/TECH/space/02/16/sun.flips/|aldizkaria=edition.cnn.com|sartze-data=2018-10-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=The Sun Does a Flip|data=2009-05-12|url=https://web.archive.org/web/20090512121817/https://science.nasa.gov/headlines/y2001/ast15feb_1.htm|sartze-data=2018-10-06}}</ref>.
 
Eguzkiaren eremu magnetikoa izarraren eremutik askoz harago hedatzen da. [[Argindar]]a eroan dezakeen eguzki-hazearenhaizearen plasmak Eguzkiaren eremu-magnetikoa eroaten du espaziora, planeten arteko eremu magnetiko deitzen dena sortuz. [[Magnetohidrodinamika ideal]] deitzen den aproximazio batean, plasma partikulak eremu magnetikoaren lerroetan zehar mugitzen dira. Ondorioz, eguzki-haizea kanporantz mugitzen da eta planeten arteko eremu magnetikoa atzeratzen du<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Space weather|argitaletxea=American Geophysical Union|data=2001|url=https://www.worldcat.org/oclc/46976712|isbn=0875909841|pmc=46976712|sartze-data=2018-10-06}}</ref>.
 
<gallery mode="packed">
Eguzkiaren erraldoi gorriaren fasearen ostean 120 milioi urte inguru geratzen zaizkio Eguzkiari, baina gertakari ugari emango dira. Lehenengo eta behin, nukleoa, helio [[Materia degeneratu|degeneratuz]] betea dagoena, bortizki eztanda egingo du, [[helio flash]] deituriko fenomenoarekin. Une horretan nukleoaren %6 baina Eguzkiaren masaren %40 [[Karbono|karbonoan]] bilakatuko da minutu batzuetan, [[Alfa-hirukoitz prozesua|alfa-hirukoitz prozesuaren]] bidez<ref>{{Erreferentzia|izenburua=The End Of The Sun|url=http://faculty.wcas.northwestern.edu/~infocom/The%20Website/end.html|aldizkaria=faculty.wcas.northwestern.edu|sartze-data=2018-10-06}}</ref>. Eguzkia, ondoren, gaur egungo tamaina baino 10 aldiz txikiagoa egingo da, baina 50 aldiz distiratsuago, gaur egungo tenperatura baino baxuagoarekin. Une horretan [[multzokatze gorria]] edo [[Adar horizontal|adar horizontalera]] iritsiko da, baina Eguzkiaren masa duen izar batek ez du bidea egingo urdinerantz adar horizontalean. Horren ordez, handitzen doa, pixkanaka, eta distiratsuago egiten hurrengo 100 milioi urtetan nukleoko helioa erretzen duen bitartean<ref name="etorkizuna" />.
 
Helioa amaitzen denean, Eguzkiak hidrogenoarekin izandako espantsio bera egingo du, baina oraingoan askoz azkarrago, eta Eguzkia oraindik handiago eta distiratsuago bilakatuko da. Honi [[adar asintotiko erraldoi]] deitzen zaio, eta Eguzkiak hidrogenoa erreko du geruza batean eta helioa sakonagoko beste geruza batean. 20 milioi urte emangodituemango ditu adar asintotiko erraldoian, eta Eguzkia geroz eta ezegonkorragoa izango da, masa azkar galduz eta [[Pultsu termal|pultsu termalekin]] bere tamaina eta argitasuna handituz mende batzuetan 100.000 urteurtero ingururoinguru. Pultso termal horiek geroz eta bortitzagoak eta handiagoak izango dira, eta azkenek gaur egun duen distira baino 5.000 aldiz gehiago emango dute, eta tamaina Lurraren distantzia gaindituko du<ref>{{Erreferentzia|izena=E.|abizena=Vassiliadis|izenburua=Evolution of low- and intermediate-mass stars to the end of the asymptotic giant branch with mass loss|orrialdeak=641–657|hizkuntza=en|abizena2=Wood|izena2=P. R.|data=1993-8|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1993ApJ...413..641V|aldizkaria=The Astrophysical Journal|zenbakia=413|issn=0004-637X|doi=10.1086/173033|sartze-data=2018-10-06}}</ref>. 2008an garatutako eredu baten arabera, Lurraren orbita geroz eta txikiagoa izango da mareen indarren ondorioz, eta ebentualki kromosferaren eragina dela eta, eta beraz Eguzkiak guztiz jango du erraldoi gorri adarreko fasean. Milioi bat eta 3,8 milioi urte lehenago Artizarrak eta Merkuriok prozesu bera izango zuten. Ereduak aldakorrak dira masa galderaren abiadura eta kopuruaren arabera. Ereduek erakusten dute masa galdera handiagoarekin erraldoi-gorri adarrak izar txikiago eta ez hain distiratsuak sortzen dituela; gaur egungoa baino 2.000 aldiz distiratsuago eta 200 aldiz handiago<ref name="etorkizuna" />. Eguzkiarentzat lau pultsu termal aurreikusten dira bere kanpo geruza guztia galdu baino lehen eta berriro ere [[nebulosa planetario]] bat sortzen hasi arte. Fase honen amaieran, 500.000 urte inguru irauten duena, Eguzkiak gaur egun duenaren masa erdia izango du.
 
Adar asintotiko erraldoiaren osteko fasea oraindik ere azkarragoa da. Argitasuna konstantea izaten hasiko da eta tenperatura handitzen joango da, Eguzkiak jaurti duen masaren erdi hori ionizatuz nebulosa planetario batean. Nukleo biluziak 30.000 Kelvineko tenperatura izango du. Nukleo biluzi horrek, [[nano zuri]] bat, 100.000 Kelvineko tenperatura izangodu eta gaur egungo Eguzkiaren %54,05eko masa izango duela kalkulatzen da<ref name="etorkizuna" />. Nebula planetarioa 10.000 urtetan desegingo da, baina nano zuriak bilioika urte iraungo du [[nano beltz]] hipotetiko batean desegin arte<ref>{{Erreferentzia|izena=Bloecker,|abizena=T.|izenburua=Stellar evolution of low and intermediate-mass stars. I. Mass loss on the AGB and its consequences for stellar evolution.|hizkuntza=en|data=1995-5|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1995A&A...297..727B|aldizkaria=Astronomy and Astrophysics|zenbakia=297|issn=0004-6361|sartze-data=2018-10-06}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=Bloecker,|abizena=T.|izenburua=Stellar evolution of low- and intermediate-mass stars. II. Post-AGB evolution.|hizkuntza=en|data=1995-7|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1995A&A...299..755B|aldizkaria=Astronomy and Astrophysics|zenbakia=299|issn=0004-6361|sartze-data=2018-10-06}}</ref>.
<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Astronomy Images: Canadian Galactic Plane Survey Map 1
of the Milky Way Galaxy|url=http://www.ras.ucalgary.ca/CGPS/press/aas00/pr/pr_14012000/pr_14012000map1.html|sartze-data=2017-12-01}}</ref>
. Eguzkia Esne Bidearen kanpoko espiraletako baten adarrean dago, [[Orionen Besoa]] gisa ezagutzen dena<ref>{{Erreferentzia|izena=Ronald|abizena=Drimmel|izenburua=Three-dimensional Structure of the Milky Way Disk: The Distribution of Stars and Dust beyond 0.35 R☉|orrialdeak=181|hizkuntza=en|abizena2=Spergel|izena2=David N.|data=2001|url=http://stacks.iop.org/0004-637X/556/i=1/a=181|aldizkaria=The Astrophysical Journal|alea=1|zenbakia=556|issn=0004-637X|doi=10.1086/321556|sartze-data=2017-12-01}}</ref>. Eguzkia [[Zentro Galaktikoa|Zentro Galaktikotik]] 25.000 eta 28.000 argi-urte ingurura dago<ref>{{Erreferentzia|izena=F.|abizena=Eisenhauer|izenburua=A Geometric Determination of the Distance to the Galactic Center|orrialdeak=L121|hizkuntza=en|abizena2=Schödel|abizena3=Genzel|abizena4=Ott|abizena5=Tecza|abizena6=Abuter|abizena7=Eckart|abizena8=Alexander|izena2=R.|izena3=R.|izena4=T.|izena5=M.|izena6=R.|izena7=A.|izena8=T.|data=2003|url=http://stacks.iop.org/1538-4357/597/i=2/a=L121|aldizkaria=The Astrophysical Journal Letters|alea=2|zenbakia=597|issn=1538-4357|doi=10.1086/380188|sartze-data=2017-12-01}}</ref>, eta 220 kilometro segundukosegundoko abiaduran mugitzen ari da bere orbitan. 225-250 milioi urtero orbita oso bat egiten du. Bira honi [[urte galaktiko]] izena ematen zaio<ref>{{Erreferentzia|izena=Glenn|abizena=Elert|izenburua=Period of the Sun's Orbit around the Galaxy (Cosmic Year) - The Physics Factbook|hizkuntza=en|url=http://hypertextbook.com/facts/2002/StacyLeong.shtml|sartze-data=2017-12-01}}</ref>. [[Eguzkiaren apexa]], hau da, Eguzkiak espazio interestelarrean duen ibilbidearen norabidea, [[Hercules (konstelazioa)|Hercules konstelaziotik]] gertu dago, gaur egun [[Vega (izarra)|Vega]] izarrak duen norabidean<ref>{{Erreferentzia|izenburua=|data=2005-05-14|url=https://web.archive.org/web/20050514103931/http://dipastro.pd.astro.it/planets/barbieri/Lezioni-AstroAstrofIng04_05-Prima-Settimana.ppt|sartze-data=2017-12-01}}</ref>. Ekliptikaren planoak [[plano galaktiko]]arekiko 60ºko angelua osatzen du.
 
Eguzkiak Esne Bidean duen posizioak [[bizi]]aren [[eboluzio]]an garrantzia izan duela uste da. Bere orbita ia zirkularrak adar espiralen abiadura ia berbera du eta, beraz, gutxitan gurutzatzen du beso horietako bat<ref>{{Erreferentzia|izena=O.|abizena=Gerhard|izenburua=Pattern speeds in the Milky Way.|orrialdeak=185|data=2011|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2011MSAIS..18..185G|aldizkaria=Memorie della Societa Astronomica Italiana Supplementi|zenbakia=18|issn=0037-8720|sartze-data=2017-12-01}}</ref>. Beso espiralak [[supernoba|supernoben]] kontzentrazio guneak dira, baita desegonkortasun grabitazionalena eta [[erradiazio]]arena, baina Eguzki-sistemak gutxitan jasan ditu horiek eta, horregatik, Lurrak bizitza mantendu ahal izan du denbora luzez<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Galactic Habitable Zones - Astrobiology Magazine|hizkuntza=en-US|data=2001-05-18|url=http://www.astrobio.net/news-exclusive/galactic-habitable-zones-2/|aldizkaria=Astrobiology Magazine|sartze-data=2017-12-01}}</ref>. Esne Bidearen zentrotik urrun egoteak ere egonkortasuna eman dio bizitzari, grabitate, erradiazioa eta partikulen erasoa ekidin duelako<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Supernova Explosion May Have Caused Mammoth Extinction|url=http://www.physorg.com/news6734.html|sartze-data=2017-12-01}}</ref>.
Eguzkitik hamar argi-urtera erlatiboki izar gutxi daude. Gertuena [[Alpha Centauri]] izar-sistema hirukoitza da, Eguzkitik 4,4 argi urtera. Alpha Centauri A eta B elkarrekiko gertu dagoen Eguzkiaren tamaina antzeko bikote bat da, [[Proxima Centauri]] [[nano gorri]] bat da, bikotearengandik 0,2 argi-urtera orbitatzen duena. [[2016]]an bizitzarako gai izan daitekeen [[exoplaneta]] bat aurkitu zen Proxima Centaurin, [[Proxima Centauri b]] izena eman zaiona, Eguzkitik gertuen dagoen exoplaneta<ref>{{Erreferentzia|izena=Guillem|abizena=Anglada-Escudé|izenburua=A terrestrial planet candidate in a temperate orbit around Proxima Centauri|orrialdeak=437–440|hizkuntza=En|abizena2=Amado|abizena3=Barnes|abizena4=Berdiñas|abizena5=Butler|abizena6=Coleman|abizena7=Cueva|abizena8=Dreizler|abizena9=Endl|izena2=Pedro J.|izena3=John|izena4=Zaira M.|izena5=R. Paul|izena6=Gavin A. L.|izena7=Ignacio de la|izena8=Stefan|izena9=Michael|data=2016/08|url=https://doi.org/10.1038/nature19106|aldizkaria=Nature|alea=7617|zenbakia=536|issn=1476-4687|doi=10.1038/nature19106|sartze-data=2017-12-02}}</ref>. Hurrengo izarrik gertuenak [[Barnarden izarra]] (5,9 au), [[Wolf 359]] (7,8 au) eta [[Lalande 21185]] (8,3 au) dira.
 
Gertuen dagoen izarrik handiena [[Sirius]] da, [[Sekuentzia nagusia|sekuentzia nagusiko]] izar bat, Eguzkitik 8,6 argi urtera eta bere masaren bikoitza duena. Siriusen inguruan [[Sirius B]] izeneko [[nano zuri]] bat dago orbitan. Gertuen dagoen [[nano marroi]]a [[Luhman 16]] sistema bitarra da, 6,6 argi urtera. Hamar argi urtera dauden izarren artean [[Luyten 726-8]] nano gorriaren sistema dago (8,7 au) eta [[Ross 154]] nano gorri bakartia (9,7 au)<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Stars within 10 light-years|url=http://www.solstation.com/stars/s10ly.htm|sartze-data=2017-12-02}}</ref>. Eguzkiaren antzekoa den izar bakartirik gertuena [[Tau Ceti]] da, 11,9 argi urtera<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Tau Ceti|url=http://www.solstation.com/stars/tau-ceti.htm|sartze-data=2017-12-02}}</ref>. Eguzkiaren masaren %80 du eta bere argitasunaren %60. Planeta baten masa duen objeturiobjektu librerik gertukoena [[WISE 0855-0714]] da<ref>{{Erreferentzia|izena=K. L.|abizena=Luhman|izenburua=Discovery of a 250 K Brown Dwarf at 2 pc from the Sun|orrialdeak=L18|hizkuntza=en|data=2014|url=http://stacks.iop.org/2041-8205/786/i=2/a=L18|aldizkaria=The Astrophysical Journal Letters|alea=2|zenbakia=786|issn=2041-8205|doi=10.1088/2041-8205/786/2/L18|sartze-data=2017-12-02}}</ref>, Jupiterrek baino 10 aldiz masiboagoa den planeta (7 au).
 
== Behaketaren historia ==
Fotosferak elementuen ugaritasuna ondo ezagutzen da, batez ere espektroskopia ikerketak direla eta, baina Eguzkiaren barnealdearen konposizioa ez da ondo ezagutzen. Eguzki-haizeen lagin bat hartu zuen misioa diseinatu zen, [[Genesis misioa|Genesis]] izenekoa, material horren konposaketa zuzenean neurtu ahal izateko<ref>{{Erreferentzia|izena=Michael J.|abizena=Calaway|izenburua=Genesis capturing the sun: Solar wind irradiation at Lagrange 1|orrialdeak=1101–1108|abizena2=Stansbery|abizena3=Keller|izena2=Eileen K.|izena3=Lindsay P.|data=2009-04|url=https://doi.org/10.1016/j.nimb.2009.01.132|aldizkaria=Nuclear Instruments and Methods in Physics Research Section B: Beam Interactions with Materials and Atoms|alea=7|zenbakia=267|issn=0168-583X|doi=10.1016/j.nimb.2009.01.132|sartze-data=2018-10-05}}</ref>.
 
[[Solar Terrestrial Relations Observatory]] (STEREO) misioa 2006ko urrian hasi zen. Bi satelite berdin jaurti ziren orbitara, beti euren arteko distantzia handituz Lurra atzean utziz. HonekaHorrela, [[irudi estereoskopiko]]ak lortulor daitezke eta Eguzkian ematen diren hainbat fenomeno hiru dimentsiotan ikertu<ref>{{Erreferentzia|izena=Holly|abizena=Zell|izenburua=STEREO Spacecraft & Instruments|hizkuntza=en|data=2015-04-14|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/stereo/spacecraft/index.html|aldizkaria=NASA|sartze-data=2018-10-05}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=R. A.|abizena=Howard|izenburua=Sun Earth Connection Coronal and Heliospheric Investigation (SECCHI)|orrialdeak=67–115|hizkuntza=en|abizena2=Moses|abizena3=Vourlidas|abizena4=Newmark|abizena5=Socker|abizena6=Plunkett|abizena7=Korendyke|abizena8=Cook|abizena9=Hurley|izena2=J. D.|izena3=A.|izena4=J. S.|izena5=D. G.|izena6=S. P.|izena7=C. M.|izena8=J. W.|izena9=A.|data=2008-04|url=https://doi.org/10.1007/s11214-008-9341-4|aldizkaria=Space Science Reviews|alea=1-4|zenbakia=136|issn=0038-6308|doi=10.1007/s11214-008-9341-4|sartze-data=2018-10-05}}</ref>.
 
2020 inguruan [[India]] 100 kilogramoko satelitea erabiliko du Eguzkia ikertzeko. [[Aditya]] izenarekin, bere instrumentu nagusiak Eguzkiaren koroko dinamikak aztertzeko [[koronografo]] bat da<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Aditya 1 launch delayed to 2015-16 - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Aditya-1-launch-delayed-to-2015-16/articleshow/16326842.cms|aldizkaria=The Times of India|sartze-data=2018-10-05}}</ref>.
 
== Behaketa zuzenaren ondorioak ==
Eguzkiaren argia [[begi]] hutsez ikusteak mina sor dezake; hala ere, denbora tarte labur batez begiratzea ez da arriskutsua [[begi-nini]]a dilataturik ez badago<ref>{{Erreferentzia|izena=T. J.|abizena=White|izenburua=Chorioretinal temperature increases from solar observation|orrialdeak=1–17|hizkuntza=en|abizena2=Mainster|abizena3=Wilson|abizena4=Tips|izena2=M. A.|izena3=P. W.|izena4=J. H.|data=1971-03|url=https://doi.org/10.1007/BF02476660|aldizkaria=The Bulletin of Mathematical Biophysics|alea=1|zenbakia=33|issn=0007-4985|doi=10.1007/bf02476660|sartze-data=2018-10-05}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=M. O.|abizena=Tso|izenburua=The human fovea after sungazing|orrialdeak=OP788–795|abizena2=La Piana|izena2=F. G.|data=1975-11|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1209815|aldizkaria=Transactions. Section on Ophthalmology. American Academy of Ophthalmology and Otolaryngology|alea=6|zenbakia=79|issn=0161-6978|pmid=1209815|sartze-data=2018-10-05}}</ref>. Eguzkia zuzenean begiratzen bada [[fosfeno]] izeneko artefaktoartefaktu bisualak sortzen dira, eta denbora laburreko [[itsutasun]]a. 4 miliwatt igortzen dira ere zuzenean [[erretina]]ra, berotzen eta distira horri modu egokian erantzun ezin dioten begietan kalteak sortuz<ref>{{Erreferentzia|izena=M W|abizena=Hope-Ross|izenburua=Ultrastructural findings in solar retinopathy|orrialdeak=29–33|hizkuntza=En|abizena2=Mahon|abizena3=Gardiner|abizena4=Archer|izena2=G J|izena3=T A|izena4=D B|data=1993-01|url=https://doi.org/10.1038/eye.1993.7|aldizkaria=Eye|alea=1|zenbakia=7|issn=0950-222X|doi=10.1038/eye.1993.7|sartze-data=2018-10-05}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=H.|abizena=Schatz|izenburua=Solar retinopathy from sun-gazing under the influence of LSD.|orrialdeak=270–273|hizkuntza=en|abizena2=Mendelblatt|izena2=F.|data=1973-04-01|url=https://bjo.bmj.com/content/57/4/270|aldizkaria=British Journal of Ophthalmology|alea=4|zenbakia=57|issn=0007-1161|pmid=4707624|doi=10.1136/bjo.57.4.270|sartze-data=2018-10-05}}</ref>. Eguzkiaren argi [[ultramore]]ak begien horitzea dakar urteen poderioz, eta uste denez [[begi-lauso]]<nowiki/>en sorreran eragiten du, baina honek ultramoreen kopuruaren araberakoa izango da, eta ez da Eguzkiari zuzenean begiratzeagatik<ref>{{Erreferentzia|izenburua=NASA - Eye Safety During Solar Eclipses|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEhelp/safety2.html|aldizkaria=eclipse.gsfc.nasa.gov|sartze-data=2018-10-05}}</ref>. Eguzkia begi hutsez denbora luzez begiratzen bada argi ultramorearen eta eguzki-erredura moduko lesioak sortzen dira erretinan, 100 segundotik aurrera, bereziki UV argia indartsua den eremuetan<ref>{{Erreferentzia|izena=WILLIAM T.|abizena=HAM|izenburua=Retinal sensitivity to damage from short wavelength light|orrialdeak=153–155|hizkuntza=En|abizena2=MUELLER|abizena3=SLINEY|izena2=HAROLD A.|izena3=DAVID H.|data=1976-03|url=https://doi.org/10.1038/260153a0|aldizkaria=Nature|alea=5547|zenbakia=260|issn=0028-0836|doi=10.1038/260153a0|sartze-data=2018-10-05}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izenburua=The Effects of constant light on visual processes|argitaletxea=Plenum Press|data=1980|url=https://www.worldcat.org/oclc/5677168|isbn=0306403285|pmc=5677168|sartze-data=2018-10-05}}</ref>; kondizio horiek okerrago dira gazteen begietan edo lenteak erabiltzen dituztenentzat, Eguzkia [[zenit]]ean dagoenean edo oso altuera handian gaudenetan.
 
 
== Eguzki-sistema ==