«Energia ilun»: berrikuspenen arteko aldeak

1.237 bytes added ,  Duela 2 urte
ez dago edizio laburpenik
t (robota Erantsia {{HezkuntzaPrograma}})
Etiketa: 2017 wikitestu editorearekin
{{HezkuntzaPrograma}}
[[Fitxategi:Cosmological composition.jpg|thumb|375px|[[NASA]]ren grafiko honetan laburbildutako kalkuluen arabera, unibertsoaren energia edukieraren 70 % inguru '''energia iluna''' litzateke, bere egotea unibertsoaren hedapenean nabaritu daiteke, baina bere izatearen azken arrazoia ia guztiz ezezaguna zaigu.]]
'''Energia iluna''', [[kosmologia fisikoa]]n, [[espazio]]an dagoen [[energia]] mota bat da, [[Unibertsoaren hedapen metrikoa|Unibertsoaren hedapena]] areagotzen duen presioa eragiten du, grabitate indar aldarazle bat bilakatuz<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Cosmos Controversy: The Universe Is Expanding, but How Fast?|hizkuntza=en-US|data=2017-02-20|url=https://www.nytimes.com/2017/02/20/science/hubble-constant-universe-expanding-speed.html|aldizkaria=The New York Times|issn=0362-4331|sartze-data=2018-05-31}}</ref><ref>{{Erreferentzia|izena=P. J. E.|abizena=Peebles|izenburua=The cosmological constant and dark energy|orrialdeak=559–606|abizena2=Ratra|izena2=Bharat|data=2003-04-22|url=https://link.aps.org/doi/10.1103/RevModPhys.75.559|aldizkaria=Reviews of Modern Physics|alea=2|zenbakia=75|doi=10.1103/RevModPhys.75.559|sartze-data=2018-05-31}}</ref>. Energia ilunaren izatea, [[Unibertsoaren hedapen metrikoa|Unibertsoa hedapena azeleratu]] batean dagoela dirudiela baieztatzen duten behaketei azalpena emateko maiz erabiltzen den argudioa da. [[Lambda-CDM Eredua|Kosmologiako eredu estandarrean]], energia ilunak unibertsoaren masa-energia totalaren hiru laurden edo %73a osatzen du.
 
Energia ilunarekin lotutako gaien artean [[konstante kosmologikoa]]<ref>{{Erreferentzia|izena=Sean M.|abizena=Carroll|izenburua=The Cosmological Constant|hizkuntza=en|data=2001-02-07|url=https://doi.org/10.12942/lrr-2001-1|aldizkaria=Living Reviews in Relativity|alea=1|zenbakia=4|issn=2367-3613|pmid=28179856|pmc=PMC5256042|doi=10.12942/lrr-2001-1|sartze-data=2018-05-31}}</ref>, unibertsoa modu homogeneoan betetzen duen dentsitate konstanteko energia, [[eremu-teoria kuantiko]]a, [[kintaesentzia]], bere energia dentsitatea denboran eta espazioan alda daitezkeen eremu-dinamikoak. Izan ere, Espazioan konstanteak diren eremu-eskalarren ekarpenak ere normalki konstante kosmologikoaren barnean sartzen dira. Konstante kosmologikoa [[hutsaren energia]]n sortu zela uste da<ref>{{Erreferentzia|izena=Helge|abizena=Kragh|izenburua=Preludes to dark energy: Zero-point energy and vacuum speculations|data=2011-11-20|url=http://arxiv.org/abs/1111.4623|aldizkaria=arXiv:1111.4623 [physics]|sartze-data=2018-05-31}}</ref>. Espazioarekin batera aldatzen diren eremu-eskalarrak zehaztea zaila da, aldaketak oso astiro eman baidaitezke.
'''Energia iluna''', [[kosmologia fisikoa]]n, [[espazio]]an dagoen [[energia]] mota bat da, [[Unibertsoaren hedapen metrikoa|Unibertsoaren hedapena]] areagotzen duen presioa eragiten du, grabitate indar aldarazle bat bilakatuz. Energia ilunaren izatea, [[Unibertsoaren hedapen metrikoa|Unibertsoa hedapena azeleratu]] batean dagoela dirudiela baieztatzen duten behaketei azalpena emateko maiz erabiltzen den argudioa da. [[Lambda-CDM Eredua|Kosmologiako eredu estandarrean]], energia ilunak unibertsoaren masa-energia totalaren hiru laurden edo %73a osatzen du.
 
== Erreferentziak ==
Energia ilunarekin lotutako gaien artean [[konstante kosmologikoa]], unibertsoa modu homogeneoan betetzen duen dentsitate konstanteko energia, [[eremu-teoria kuantiko]]a, [[kintaesentzia]], bere energia dentsitatea denboran eta espazioan alda daitezkeen eremu-dinamikoak. Izan ere, Espazioan konstanteak diren eremu-eskalarren ekarpenak ere normalki konstante kosmologikoaren barnean sartzen dira. Konstante kosmologikoa [[hutsaren energia]]n sortu zela uste da. Espazioarekin batera aldatzen diren eremu-eskalarrak zehaztea zaila da, aldaketak oso astiro eman baidaitezke.
{{erreferentzia zerrenda|1}}
 
== Ikus gainera ==