«Espazio ontzi»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
[[Irudi:Soyuz_TMA-7_approach.jpg|thumb|200px|right|[[Soyuz]] kapsula bat Alpha nazioarteko egoitzegoitza espazialera ([[ISS]]) gerturatzen]]
 
'''Espaziontzi''' bat [[espazio]] edo [[kosmos]]ean zehar bidaiatzeko ahalmena duen gailu mekaniko bat da bere barnean bizitzarako baldintzak manten ditzakeena. Espaziontziek medioizar-arteko interestelarreaninguruan [[astronauta]]k garraiatzeko eginak dira bidai hori ahalik eta erosoen burutzeko diseinatzen direlarik. Historian lehen espaziontzia [[Vostok-1]] kapsula sobietarra dugu zeina 1961-eko apirilaren 12-an [[Kazakstan]]en dagoen [[Baikonur]]go [[kosmodromo]]tik orbitaratua izan zen izen bereko [[suziri]] baten bidez barnean [[Yuri Gagarin]] lehen [[kosmonauta]] zihoalarik. Orduz geroztik [[astronautika]]ren eboluzio itzelaren barnean espaziontziek zenbait aldaketa jasan dituzte, gaur egun guztiek pertsona anitz eramateko ahalmena dute eta atmosferara itzultzeko sistema ezberdinak darabilzte. [[Gailu espazial]] batek espaziontzi izateko bete behar dituen baldintzak ondorengoak lirateke:
 
* [[Espazio]]tik mugitzeko ahalmena izatea, oroharoro har [[suziri]] kimikoen bidez, nahiz eta badiren beste sistemak eguzki-bela eguzkiarra eta suziri ionikoak besteak beste.
 
* Euren barnean bizi baldintza egonkor eta erosoak mantentzea. Baldintza hau betetzeko espaziontziek aireatzeaireztatze sistemen beharra dute hala nola kalefakzioa, isolatze termikoa eta hermetikotasuna eta bidaiaren iraupenaren arabera janari erreserba eta ondakinenhondakinen birziklapen sistemak ere beharko dituzte.
 
EspazikoEspazi0ko gune batetik bestera gizakiak garraiatzeaz beste eginkizunik ere izaten dute espaziontziek, besteak beste karga garraioa estazio espazialetara edota beste norabaitera edota saiakera zientifikoak burutzeko eta neurketak egiteko medioa ere izan dira. Espaziontziak aldi batetarako [[egoitza espazial]] gixagisa ere erabil litezke, baina ez dira orbita finko batean denbora luzez irauteko eginak.
 
Espaziointzi kontzeptua itsasontzi eta hegazkin kontzeptuen parekoa da astronautikan, izena ere itsasontzi izenaren ildotik dator.
== Espaziontzi motak eginkizunaren arabera ==
 
Espaziontzi mota ugari bereiztu dezakegu, lehenik eta behin funzioaren arabera ondorengo sailkapena gendukegenuke:
 
* [[Kapsula espazial]]ak: Orbitan [[suziri]] baten bidez jartzen diren geometria simpledunsinpledun gailu hauek misio bakar bat burutzen dute garraio edota emergentzilarrialdi ihesbide lanak adibidez. Kapsulak behin bakarrik erabiltzeko eraikitzen dira nahiz eta zenbait osagai berrerabil litezkeen jaurtiketa bakoitzaren ondoren aparailua piezetan banatzen da. Kapsulak misioa betetzeko ezinbestekoak diren moduloetanmoduluetan banatuak egoten dira. Kapsulak propultsio sistema mugatuak izaten dituztenez eta behin soilik erabiltzen direnez merkeak izaten dira eta fidagarriak osagaien kontrola zorrotza baldin bada. Kapsulak ordea mugatuak dira oso ezin baitute misio komplexurikkonplexurik burutu, gainera oroharoro har ez dira ondoren aipatzen diren transbordadoreak[[espazio anezka]]k bezain erosoak. Mota hauetakoak ditugu Soyuz, Vostok, Mercury edo Shenzhou kapsulak.
 
* [[TransbordadoreEspazio espazialanezka]]akk: bi puntuen arteko garraioa dute helburu, oroharoro har bi egoitza espazialen edo planeta baten eta bere orbitan dagoen egoitza espazialaren artean. Espaziontzi hauek gestio aproposarekinegokiarekin berrerabilgarriak dira eta hori da euren dohaidohain nagusia. MantenimenduMantentze zail eta garestia izan ohi dute aparailu hauek bereziki atmosferan sartu eta irtetzeirteten maniobrak direla eta hauek mekanikoki eta termikoki latzgarriaklazgarriak baitira oso. MantenimenduMantentze aproposikegokirik gabe eta osagaien biziraupena gehiegi luzatu nahi izan ezkero Challenger eta Columbia transbordadore estatuanezka batuarrenestatubatuarren kasuan bezelabezala, istripu larriak gerta litezke. Mota hauetakoak dira EEBBAEB-koetako transbordadoreakanezkak eta SESB-k behin soilik erabili zituen transbordareakanezka.
 
* [[Esplorazio espaziontzi]]ak: Mundu baten orbitatik haruntzagoharantzago ibiltzeko espaziontziak dira. Ilargira joan ziren [[Apollo]] espaziontziak moetamota horietakoak ziren. Espaziontzi hauek garestienak izan ohi dira misio zehatz eta komplexukonplexu bakar bat burutzeko diseinatzen baitira, ez dira beraz orohar berrerabilgarriak.
 
* Misio berezietarako espaziontziak: Badira literaturan soilik ikus ditzakegun espaziontzi motak, hala nola guda-espaziontziak eta antzekoak.
== Gaitasunaren araberako sailkapena ==
 
Ibil ditzaketen distantzien arabera espaziontzi ezberdinak bereiztu ditzkeguditzakegu. Gehienak literaturan soilik ageri dira ez baita gaurdaino ilargia baino aruntzago iristeko gai den espaziontzirik eraiki.
 
* [[Orbitaratze]] espaziontziak: Jaurtiak diren munduaren gainazaletik orbitara iristeko gai diren espaziontziak.
* —AEBetako [[Apollo]] ilargira joateko espaziontziak
* —SESB eta Errusiako [[Soyuz]] kapsulak (hegaldi gehien burutu dituztenak)
* —AEBetako[[transbordadoreespazio espazialanezka]]akk
* —SESBetako transbordadoreakanezkak (hegaldi bakarra burutu zuten)
* —Txinako [[Shenzhou]] kapsulak