«Zibilizazio»: berrikuspenen arteko aldeak

t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
(«Farmer_plowing_in_Fahrenwalde,_Mecklenburg-Vorpommern,_Germany.jpg» fitxategiaren ordez «Einscharpflug_-_Farmer_plowing_in_Fahrenwalde,_Mecklenburg-Vorpommern,_Germany.jpg» jarri da (eragilea: CommonsDelinker; arrazoia: File renamed:...)
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
'''Zibilizazioa''', eskuarki, gizarte konplexuei ematen zaien izena da. Gizarte horietan, [[nekazaritza]] intentsiboa, lan-banaketa konplexua eta [[hiri]]ak osatzeko populazio aski daude.
 
Definizio txikienean, zibilizazioa gizarte konplexua da. [[Antropologia|Antropologistek]] hiru gizarte mota bereizten dituzte:
[[Antropologia|Antropologo]] gehienen ustez ''Homo sapiens'' [[Afrika]]ko [[sabana]]n sortu zen orain dela 200.000 urte ''[[Homo erectus]]''en eboluzioaz. Orain dela 40.000 urtetik [[Eurasia]] eta [[Ozeania]]n bizi zen eta gutxienez 10.000 urte dira [[Amerika]]n bizi dena.<ref>Templeton, Alan (2002). [http://cogweb.ucla.edu/ep/Templeton_02.html "Out of Africa again and again"] ''Nature'' 416: 45 - 51.</ref> [[Eurasia]]n bizi zen ''[[Neanderthalgo gizaki|Homo neanderthalensis]]''a eta ''[[Homo erectus]]''a desplazatu zituzten.
 
Orain dela 10.000 urte arte gizaki guztiak [[ehiztari-biltzaileak]] ziren (gaur egun ere batzuk aurki daitezke). Normalean talde [[nomada]] txikietan bizi ziren. [[Neolito|Neolitikoan]] [[nekazaritza]] sortu zen eta horrekin batera gehiegizko janariaren produkzioa. Gizakiak egonkortu ziren eta lehenego herriguneak sortu. Horrek animalien [[domestikazio]]a eta [[metalgintza]] ekarri zuen. Nekazaritzak komertzioa eta kooperazioa handiagotu zituen gizarte konplexuagoak sortzen. Herriak [[zibilizazio]] bilakatu ziren [[Ekialde Hurbila|Ekialde Hurbilean]], [[Mesopotamia]] inguruan.
 
Orain dela 6.000 urte inguru lehenengo proto[[estatu]]ak sortu ziren [[Mesopotamia]]n, [[Antzinako Egipto]]n eta [[Indus haraneko Zibilizazioa|Indus haranean]]. Hauek defendatzeko [[gudari|militarrak]] sortu ziren eta horrekin batera [[gobernu]] [[burokrazia|burokratikoak]] eta administrazioa. Estatuen artean kooperazioa eta konpetentzia sortu zen [[gerra]]k sortuz. Orain dela 2000 eta 3000 urte artean [[Persia]]rrek, [[Txinako Herri Errepublika|Txinatarrek]] eta [[Antzinako Erroma|Erromatarrek]] konkistaren bitartez inperio erraldoiak sortu zituzten, lehenengo [[inperio]]ak sortuz. [[Erlijio]] garrantzitsuak sortu ziren [[Ekialde Hurbila|Ekialde Hurbilean]], [[Judaismo]]a kasu eta [[Hinduismo]]a Hego [[Asia]]n.
 
[[Erdi Aroa]]ren erdialdean ideia berri eta iraultzaileak sortu ziren. [[Txinako Herri Errepublika|Txinan]] [[inprimatzeko makina|inprenta]] eta [[iparrorratz]]a asmatu zituzten eta [[Islamaren Urrezko Aroa]] izan zen zientzialari ugarirekin. Europan [[klasizismo|klasikoen]] berraurkikuntzak eta [[inprimatzeko makina|inprentak]] [[Pizkundea]] sortu zituen [[XIV. mendea]]n. [[Amerika]]n [[inka Inperioa|inka]], [[maia zibilizazioa|maia]] eta [[azteka|aztekek]] zibilizazio handiak sortu zituzten. Hurrengo 500 urtetan [[inperialismo]]aren garapenak [[Amerika]], [[Asia]] eta [[Afrika]]ko leku ugari Europarren kontrolpean utzi zituzten, [[independentzia]]ren aldeko mugimenduak sortzen. [[Zientzia Iraultza]] [[XVII. mendea]]n eta [[Industria Iraultza]] [[XVIII. mendea|XVIII.]] eta [[XIX. mendea]]n [[garraio]]bide ugari sortu zituen, [[trenbide]]a eta [[automobil|autoa]] kasu. [[Energia]] lortzeko bideak ugaritu ziren, [[argindar]]ra eta [[harrikatz|ikatza]] gisa. Gobernuetan ere berrikuntzak egon ziren, [[demokrazia parlamentario]]a eta [[Komunismo]]a bezala.