«Wawel»: berrikuspenen arteko aldeak

90 bytes removed ,  Duela 2 urte
t
Robota: Aldaketa kosmetikoak
t (Robota: Aldaketa kosmetikoak)
[[Fitxategi:Wawel2.jpg|thumb|300x300px|Wawel, [[Vistula|Vistula ibaitik]] ikuspegia]]
[[Fitxategi:Wawel_castle.jpg|eskuinera|thumb|300x300px|[[Wawelgo gaztelua|Wawel Gaztelua]] (eskuinean) eta [[Wawelgo katedrala|Katedrala]] (ezkerrean)]]
'''Wawel''' (polonieraz: {{IPA|vavɛl}} ahoskatua) [[Krakovia|Krakoviako]]ko ([[Polonia]]) [[Vistula]] ibaiaren ezkerraldeko ibarrean, [[kareharri]]zko [[azaleramendu]] baten gainean, mende askotan zehar eraikitako [[gune arkitektoniko]] gotortua da, 228 metroko altueran.
 
Guneak eraikin eta gotorleku ugari ditu. Horien artean handiena eta ezagunena [[Wawelgo gaztelua|errege gaztelua]] eta [[Wawelgo katedrala]] (San Estanislao eta San Wenceslaoren basilika) dira. Wawelen harrizko eraikinik zaharrenetako batzuk, hala nola, Ama Birjinaren [[Biribilgune (arkitektura)|biribilgunea]], K.o. 970 urtekotzat jo daiteke. IX. mendekotzat jo daitezken gunearen egurrezko piezarik ere badaude. Gaztelua bera "Europako gaztelu guztietan zoragarrienetako bat" izendatua izan da.
 
Wawel [[poloniar]] herriarentzako esangura handikoa da. K.o. lehenengo milurteko amaierako botere gune politikoa izan zen eta IX. mendean, [[Vistularrak|Vistular]] tribuaren kastro gotortua (Polonieraz: Wiślanie). [[Piast dinastia|Piast dinastiako]]ko Miezislao I.a Poloniako lehenengo errege historikoa (K.o. 965–992) eta bere oinordekoen: Boleslaw I.a Ausartak ({{lang-pl|Bolesław I Chrobry}}; 992-1025) eta Miezeslao II.ak (1025-1034) aukeratu zuten Wawel beren egoitzetako bat izateko. Aldi berean Wawel [[kristautasun]] poloniar gune nagusietako bat bihurtu zen. Lehen eraikin [[erromaniko]] goiztiarrak eraiki zituzten han, esaterako harrizko katedrala, Krakoviako [[gotzaindegi]]aren zerbitzurako, 1000. urtean. [[Kasimiro I.a Poloniakoa|Kasimiro I.a Berrezarlearen]] erregealditik (1034-1058) aurrera, Wawel Poloniako Estatuaren politika eta administrazio gunerik garrantzitsuena bihurtu zen.
1611. urtera arte, Wawel [[poloniar monarkia|poloniar monarkiaren]]ren egoitza ofiziala izan zen; Krakovia Poloniako hiriburua izan zen 1038tik 1569ra bitartean eta 1569tik 1596ra [[Bi Nazioen Errepublika|Poloniar-Lituaniar Batasunarena]]. Geroago, [[Krakoviako Errepublika|Krakovia hiri askea]] bihurtu zen 1815etik 1846ra. [[Krakoviako Dukerri Handia]] 1846tik 1918ra; eta [[Krakoviako Voivoderria]] XIV. mendetik 1999. urtera arte. Gaur egun, [[Polonia Txikiko voivoderria|Polonia Txikiko Voivoderriko]] hiriburua da. Hori dela eta, hiria bisualki menderatzen duenez, gotorlekuaren Wawelgo gunea maiz izan da boterearen egoitzatzat hartuta. [[Wawelgo katedrala]] ez zen bakarrik Poloniako erregeen [[Poloniako koroatzeak|koroatze]] lekua, baizik eta haien [[Mausoleo|mausoleoamausoleo]]a ere. Geroago, [[panteoi]] nazional bihurtu zen.
[[Kategoria:Testuan poloniera duten artikuluak]]
[[Kategoria:Testuan poloniera duten artikuluak]]
 
1611. urtera arte, Wawel [[poloniar monarkia|poloniar monarkiaren]] egoitza ofiziala izan zen; Krakovia Poloniako hiriburua izan zen 1038tik 1569ra bitartean eta 1569tik 1596ra [[Bi Nazioen Errepublika|Poloniar-Lituaniar Batasunarena]]. Geroago, [[Krakoviako Errepublika|Krakovia hiri askea]] bihurtu zen 1815etik 1846ra. [[Krakoviako Dukerri Handia]] 1846tik 1918ra; eta [[Krakoviako Voivoderria]] XIV. mendetik 1999. urtera arte. Gaur egun, [[Polonia Txikiko voivoderria|Polonia Txikiko Voivoderriko]] hiriburua da. Hori dela eta, hiria bisualki menderatzen duenez, gotorlekuaren Wawelgo gunea maiz izan da boterearen egoitzatzat hartuta. [[Wawelgo katedrala]] ez zen bakarrik Poloniako erregeen [[Poloniako koroatzeak|koroatze]] lekua, baizik eta haien [[Mausoleo|mausoleoa]] ere. Geroago, [[panteoi]] nazional bihurtu zen.
 
XX. mendean zehar Wawel Poloniako presidentearen egoitza izan zen; [[Poloniaren inbasioa|Poloniako inbasioaren]] ondoren, [[Bigarren Mundu Gerra|Bigarren Mundu Gerraren]]ren hasieran, Krakovia Alemaniako [[Gobernu Nagusia|Gobernu Nagusiaren]]ren egoitza bihurtu zen. Wawel ondoren, [[Hans Frank]] gobernadore naziaren egoitza bihurtu zen. Gudarosteen etenaren ondoren, Wawel zaharberritu zen eta berriro ere museo nazional bihurtu zen, gurtza eta Poloniako historia konplexua irudikatzeko gunea.
 
== Ikuspegia ==
{{Coord|50|03|15|N|19|56|07|E|region:PL_type:landmark|display=title}}
 
[[Kategoria:Testuan poloniera duten artikuluak]]
[[Kategoria:Testuan poloniera duten artikuluak]]
[[Kategoria:Wawel]]
[[Kategoria:Krakoviako barrutiak]]