«Kathleen Lonsdale»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
{{Biografia_infotaula_automatikoa}}
'''Dame Kathleen Lonsdale Yardley''' ([[Newbridge (Kildare konderria)|Newbridge]], [[Kildare]], Irlanda [[1903]]ko [[urtarrilaren 28]]a - [[Londres]], [[1971]]ko [[apirilaren 1]]a) [[irlandar]] jatorriko [[britainiar]] kimikaria izan zen. [[Kristalografia]] zientziaren aintzindaria, ikerkuntza oso garrantzitsuak burutu zituen estruktura molekularraren inguruan, [[bentzeno]]aren egitura finkatu zuen hain zuzen ere. Zientziari eskainitako ekarpenez gain, emakume zientzialari askok jarraitutako bidea ireki zuen; lehenengo irakasle emakumea izan zen [https://www.ucl.ac.uk/ University College London] unibertsitatean, [[Royal Society]]-ko lehenengo emakume kidea izan zen eta beste hainbat ohore lortu ditu.<ref>{{Erreferentzia|izenburua=Dame Kathleen Lonsdale DBE FRS {{!}} 175 Faces of Chemistry|hizkuntza=en|url=http://www.rsc.org/diversity/175-faces/all-faces/dame-kathleen-lonsdale-dbe-frs/|aldizkaria=www.rsc.org|sartze-data=2018-04-29}}</ref><ref name=":0">{{Erreferentzia|izenburua=Kathleen Lonsdale|hizkuntza=en|data=2018-04-17|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kathleen_Lonsdale&oldid=836902879|sartze-data=2018-04-29|encyclopedia=Wikipedia}}</ref><ref name=":1">{{Erreferentzia|izenburua=Woman of substance {{!}} News {{!}} Chemistry World|hizkuntza=en|url=https://www.chemistryworld.com/news/woman-of-substance-/3004326.article|aldizkaria=Chemistry World|sartze-data=2018-04-29}}</ref>
 
== Lehen urteak ==
Kathleen Lonsdale Yardley, [[Newbridge (Kildare konderria)|Newbridge]], Irlandako hiri batean jaio zen 1903.urtean eta bost urte zituelarik Essex, Inglaterrara bizitzera joan zen bere ama eta senideekin, bere gurasoak dibortziatu zirelako. Inglaterran Woodford nesken eskolara joan zen. Ikasle bikaina zen eta zientzietako ikasgaietan nabarmendu zen. Baina neskentzako eskolan ez zen ez matematikarik ez fisikarik irakasten eta ondorioz, Ilford mutilentzako eskolara joan behar zen ikasgai horiek ikastera.
 
Bere azterketak oso ondo egin eta Bedford College Unibertsitatean sartzea lortu zuen 16 urterekin. Hasieran matematiketan graduatu behar zen, baina lehenengo urtean fisikako gradura aldatu zen. Unibertitate horretako azken hamar urteetako notarik altuenetarikoenak lortu zituen. 1922.urtean graduatu zen eta 1924an Zietzietan Master bat egin zuen [[University College London]] Unibertitatean.
 
== Ikasketak eta ikerketak ==
Masterra egiten ari zelarik [[W. H. Bragg]] ezagutu zuen eta [[Zientzialari|ingeles zientzialari]] honi esker, gartzen hasi berria zen [[X izpi|X-izpien]] bidezko kristalografiaren zientzian murgildu zen. Bragg-en ikerkuntza taldera batu zen [[Royal Society]]-n eta bere gomendioak jarraituz, molekula organiko sinpleen egituren inguruan lan egin zuen. Baita, W. T. Astbury -ren '''X-izpien difrakzioaren teorian parte hartu''' zuen<ref name=":1" />.
 
1927.urtean Thomas Lonsdalerekin ezkondu eta Leeds-era bizitzera joan ziren. Leeds-eko Unibertsitatean X-izpien difrakzioaren inguruan lan egin zuen, baina baita zientziari eskainitako lanik esanguratsuena bete zuen. '''[[Bentzeno|Bentzenoaren]] egitura finkatu''' zuen, [[Kimika|kimikan]] azkeneko 60 urte horietan askotan eztabaidutako arazoa. [[C. K. Ingold]] kimikariak '''hexametilbentzeno''' kristalak eman zizkion ikertzeko eta  bere ikerketei esker, argi erakusten da [[bentzeno]] eraztuna laua dela: c-c arteko loturen luzera berdina da eta c-c-c lotura guztiek 120º-ko angelua osatzen dutela<ref>{{Cite web|url=|izenburua=Dame Kathleen Lonsdale DBE FRS|sartze-data=2013, abuztua|egunkaria=|aldizkaria=157 faces of chemistry|abizena=Banham|izena=Andrea|egile-lotura=Chemistry World article|hizkuntza=ingelesa|formatua=}}</ref>. Datu hau oso esanguratsua izan zen [[Kimika organiko|kimika organikoarako]].
[[Fitxategi:Benzene structure.png|erdian|thumb|290x290px|1. Bentzeno estrukturaren irudia]]
 
Haurdun geratu ondoren, bere ikerketak geratu behar izan zituen baina, posible izan zenzuen bezain pronto lanera bueltatu zen. [[X izpi|X-izipienizipi]]<nowiki/>en bidez, [[kristalografia]] ikerketetan jarraitu zuen [[Royal Society]]-n eta geroago, [[1949]] urtean, kimikako irakaslea bilakatu zen [[University College London]] Unibertsitatean.
 
==== Publikazio esanguratsuenak ====
* "Divergent Beam X-ray Photography of Crystals," ''Philosophical Transactions of the Royal Society'' 240A: 219 (1947).
* ''Crystals and X-Rays'', G. Bell & Sons, London, 1948.
* ''Removing the Causes of War,'', 1953.''Is peace possible?,'' (1957)
 
* ''Forth in Thy Name: The Life and Work of Godfrey Mowatt'' (1959)<ref>{{Cite web|urlname=Forth in Thy Name":0" The Life and Work of Godfrey Mowatt|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
== Ohoreak eta emakume zientzialari bezala primiziak ==
Zientziaren eta bizitzaren arlo askotan bezala, garai hartan [[Kimika|kimikan]] ere gizonezkoak nagusitzen ziren, baina horrek ez zuen ekidin Kathleen Lonsdale bere ibilbidea zientzian egiteko. Emakume zientzialari askok jarraitutako bidea ireki zuen Kathleen Lonsdalek, izan ere, 1945.urtean [[Royal Society]]-n onartua izan zen lehenengo emakumea izan zelako. Emakumeak onartuak ez izatearen 285 urteko tradizioari amaiera eman zion elkartean sartu zenan. Baita, UCL-ko lehenengo irakasle emakumea izan zen ere. Gainera, [[International Union of Cristallography]] elkarteko lehenengo emakume lehendakaria izan zen. Hontaz gainera, beste hainbat ohore lortu ditu zientzan egindako lanagatik:
 
* 1956an[[1956]]<nowiki/>an, [[Britainiar Inperioa|Britainiar Inperioaren]] Ordenako Dama Komandantea izan zen.
* 1967an[[1967]]<nowiki/>an, Britainia Handiko Zientziaren Aurrerapenaren aldeko Elkartearen lehen emakume lehendakaria izan zen, gazteengan aktiboki zientzia sustatzen zuelako.
* [[University College London]], the [[University of Limerick]] eta [[Dublin City University]] unibertsitatean bere izena duten hainbat erakini daude bere omenez.
* [[Lonsdaleite]], karbono alotropikoa, meteoritoetan aurkitzen den diamanteen forma gogorragoa eta arraroagoa, bere omenez horrela izendatua izan zen.<ref name=":2">{{Cite web|url=https://royalsociety.org/news/2010/influential-british-women/|izenburua=Most influential British women in science|sartze-data=2010ko martxoaren 21ean|egunkaria=|aldizkaria=The Royal Society|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=ingelesa|formatua=}}</ref>
 
== Bizitza pertsonala ==
Bere ikerketak hasi zituenean, Thomas Jackson Lonsdale ezagutu zuen, ingeneritza University Collge.-en [[Ingeniaritza|ingeneritza]] ikaslea zena. [[1927]].urtean ezkondu ziren eta hiru seme -alaba izan zituzten: Jane (1929), Nancy (1931) eta Stephen (1934). Bere senarrak garbi adierazi zuen Kathleen-etik gehien erakarri zuen gauza bere abilidade matematikoak izan zirela eta ez zela berarekin ezkondu etxeko garbitzaile bat lortzekoedukitzeko.<ref>{{Cite web|url=http://www.herstory.ie/news/2017/4/27/dame-kathleen-lonsdale-scientist-educator-activist|izenburua=DAME KATHLEEN LONSDALE, DBE FRS|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=HERSTORY|abizena=Claire Murray|egile-lotura=|hizkuntza=ingelesa|formatua=}}</ref> Bere senarrak beti errespetatu zuen bai zintzialari zein emakume bezala, eta haurdun geratu ondoren, lanean jarri zezan adoretu zuen.
 
==== Pazifismoa ====
Lonsdale eta bere senarra pazifistak deklaratu ziren [[Bigarren Mundu Gerra|II. Munudu Gerran]] zehar eta bakearen alde lan egin zuten. Errefuxatuei bebesa eta aterpea eman zieten, eta [[1943|1943.]]<nowiki/>urtean hilabete bat egon zen artzeleankartzelean gerraren aldeko lanetan ez parte hartzeagatik. 1956.urtean Estatu Batuetan, Sobietar Batasunean eta Britaina Handian hain ugariak ziren froga nuklearrei buruz, ''Is pace possible?'' (Posible al da bakea?) izenburua zuenaduen liburua idatzi zuen, bakearen aldeko manifestua . <ref name=":2" />
[[Fitxategi:Prison for Women by Kathleen Lonsdale. 1943. (22149638693).jpg|ezkerrera|thumb|2. Kathleen Lonsdale-ek idatzitako panfletoa II.Mundu Gerran zehar.]]
 
==== Heriotza ====
68 urte zituelarik, 1971ko[[1971]]<nowiki/>ko apirilaren 1ean hil egin zen, minbiziarenjatorri ezezaguneko [[minbizi]] baten ondorioz.<ref name=":0" />
 
== Errferentziak ==
Anonymous user