«Kathleen Lonsdale»: berrikuspenen arteko aldeak

ez dago edizio laburpenik
(zirriborro txantiloia kendu)
{{Biografia_infotaula_automatikoa}}
'''Dame Kathleen Lonsdale Yardley''' ([[Newbridge (Kildare konderria)|Newbridge]], [[Kildare]], Irlanda [[1903]]ko [[urtarrilaren 28]]a - [[Londres]], [[1971]]ko [[apirilaren 1]]a) [[irlandar]] jatorriko [[britainiar]] kimikaria izan zen. [[Kristalografia]] alorreanzientziaren adituaaintzindaria, ikerkuntza oso garrantzitsuak burutu zituen estruktura molekularraren inguruan, [[bentzeno]]aren egitura finkatu zuen hain zuzen ere. Zientziari eskainitako ekarpenez gain, emakumeenemakume historianzientzialari zeraskok esanikjarraitutako badubidea ere,ireki zuen; lehenengo irakasle emakumea izan baitzenzen [https://www.ucl.ac.uk/ University College London] unibertsitatean, [[Royal Society]]-ko lehenengo emakume kidea eta beste hainbat ohore.
 
== Lehen urteak ==
Masterra egiten ari zelarik W. H. Bragg ezagutu zuen eta ingeles zientzialari honi esker, gartzen hasi berria zen X-izpien bidezko kristalografiaren zientzian murgildu zen. Bragg-en ikerkuntza taldera batu zen [[Royal Society]]-n eta bere gomendioak jarraituz, molekula organiko sinpleen egituren inguruan lan egin zuen. Baita, W. T. Astbury -ren '''X-izpien difrakzioaren teorian parte hartu''' zuen.
 
1927.urtean Thomas Lonsdalerekin ezkondu eta Leeds-era bizitzera joan ziren. Leeds-eko Unibertsitatean X-izpien difrakzioaren inguruan lan egin zuen, baina baita zientziari eskainitako lanik esanguratsuena bete zuen. '''Bentzenoaren egitura finkatu''' zuen, [[Kimika|kimikan]] azkeneko 60 urte horietan askotan eztabaidutako arazoa. C. K. Ingold kimikariak '''hexametilbentzeno''' kristalak eman zizkion ikertzeko eta  bere ikerketei esker, argi erakusten da [[bentzeno]] eraztuna laua dela: c-c arteko loturen luzera berdina da eta c-c-c lotura guztiek 120º-ko angelua osatzen dutela<ref>{{Cite web|url=http://www.rsc.org/diversity/175-faces/all-faces/dame-kathleen-lonsdale-dbe-frs/|izenburua=Dame KimikaKathleen organikorakoLonsdale datuDBE osoFRS|sartze-data=2013, esanguratsuabuztua|egunkaria=|aldizkaria=157 batfaces of chemistry|abizena=Banham|izena=Andrea|egile-lotura=Chemistry World article|hizkuntza=ingelesa|formatua=}}</ref>. Datu hau oso esanguratsua izan zen [[Kimika organiko|kimika organikoarako]].
[[Fitxategi:Benzene structure.png|erdian|thumb|290x290px|1. Bentzeno estrukturaren irudia]]
 
Haurdun geratu ondoren, bere ikerketak geratu behar izan zituen baina, posible izan zen bezain pronto lanera bueltatu zen. X-izipien bidez, kristalografia ikerketetan jarraitu zuen Royal Society-n eta geroago, 1949 urtean, kimikako irakaslea bilakatu zen University College London Unibertsitatean.
 
==== Publikazio esanguratsuenak ====
* "Divergent Beam X-ray Photography of Crystals," ''Philosophical Transactions of the Royal Society'' 240A: 219 (1947).
* ''Crystals and X-Rays'', G. Bell & Sons, London, 1948.
* ''Removing the Causes of War'', 1953.''Is peace possible?'' (1957)
 
* ''Is peace possible?'' (1957)
* ''Forth in Thy Name: The Life and Work of Godfrey Mowatt'' (1959)<ref>{{Cite web|url=Forth in Thy Name: The Life and Work of Godfrey Mowatt|izenburua=|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=|formatua=}}</ref>
 
== Ohoreak eta emakume zientzialari bezala primiziak ==
Zientziaren eta bizitzaren arlo askotan bezala, kimikan ere garai hartan kimikan ere gizonezkoak nagusitzen ziren, baina horrek ez zuen ekidin Kathleen Lonsdale bere ibilbidea zientzian burutzekoegiteko. EmakumeeiEmakume zientzialari askok jarraitutako bidea zientzianireki zabaltzenzuen hasiKathleen zenLonsdalek, izan ere, 1945.urtean [[Royal Society]]-n onartua izan zen lehenengo emakumea izan zenzelako. Emakumeak onartuak ez izatearen 285 urteko tradizioari amaiera eman zion elkartean sartu zenan. Baita, UCL-ko lehenengo irakasle emakumea izan zen eraere. Gainera, International Union of Cristallography elkarteko lehenengo emakume lehendakaria izan zen. Hontaz gainera, beste hainbat ohore lortu ditu zientzan egindako lanagatik:
 
* 1956an, Britainiar Inperioaren Ordenako Dama Komandantea izan zen.
* 1967an, Britainia Handiko Zientziaren Aurrerapenaren aldeko Elkartearen lehen emakume lehendakaria izan zen, gazteengan aktiboki zientzia sustatzen zuelako.
* University College London, the University of Limerick eta Dublin City University unibertsitatean bere izena duten hainbat erakini daude bere omenez.
* Lonsdaleite, karbono alotropikoa, meteoritoetan aurkitzen den diamanteen forma gogorragoa eta arraroagoa, bere omenez horrela izendatua izan zen.<ref>{{Cite web|url=https://royalsociety.org/news/2010/influential-british-women/|izenburua=Most influential British women in science|sartze-data=2010ko martxoaren 21ean|egunkaria=|aldizkaria=The Royal Society|abizena=|izena=|egile-lotura=|hizkuntza=ingelesa|formatua=}}</ref>
 
== Bizitza pertsonala ==
Bere ikerketak hasi zituenean, Thomas Jackson Lonsdale ezagutu zuen, ingeneritza University Collge.en ikaslea zena. 1927.urtean ezkondu ziren eta hiru seme alaba izan zituzten: Jane (1929), Nancy (1931) eta Stephen (1934). Bere senarrak garbi adierazi zuen Kathleen-etik gehien erakarri zuen gauza bere abilidade matematikoak izan zirela eta ez zela berarekin ezkondu etxeko garbitzaile bat lortzeko.<ref>{{Cite web|url=http://www.herstory.ie/news/2017/4/27/dame-kathleen-lonsdale-scientist-educator-activist|izenburua=DAME KATHLEEN LONSDALE, DBE FRS|sartze-data=|egunkaria=|aldizkaria=HERSTORY|abizena=Claire Murray|egile-lotura=|hizkuntza=ingelesa|formatua=}}</ref> Bere senarrak beti errespetatu zuen bai zintzialari zein emakume bezala, eta haurdun geratu ondoren, lanean jarri zezan adoretu zuen.
 
==== Pazifismoa ====
Lonsdale eta bere senarra pazifistak deklaratu ziren II. Munudu Gerran zehar eta bakearen alde lan egin zuten. Errefuxatuei bebesa eta aterpea eman zieten, eta 1943.urtean hilabete bat egon zen artzelean gerraren aldeko lanetan ez parte hartzeagatik. 1956.urtean Estatu Batuetan, Sobietar Batasunean eta Britaina Handian hain ugariak ziren froga nuklearrei buruz, ''Is pace possible?'' (Posible al da bakea?) izenburua zuena.
 
== Errferentziak ==
<references />{{bizialdia|1903ko|1971ko|Lonsdale, Kathleen}}
[[Kategoria:Kildare konderriko jendea]]
[[Kategoria:Erresuma Batuko kimikariak]]